САҤА КЭС ТЫЛ (Библия на якутском языке)

Институт перевода Библии (ИПБ) – это российская научная организация, занимающаяся переводом, изданием и распространением Библии на языках неславянских народов, проживающих в России и в сопредельных странах. Эти народы (около 85 млн чел.) имеют различные культурные и религиозные корни и говорят на более чем 130 языках. Численность носителей некоторых из них составляет миллионы, другими владеют только несколько тысяч и даже сотен человек. Одни языки имеют давнюю литературную традицию, а для других письменность была создана совсем недавно. Цель Института перевода Библии – создать точный и богословски верный перевод, чтобы донести содержание Библии до современного читателя на родном языке.

Деятельность ИПБ проходит по благословению Святейшего Патриарха Московского и всея Руси Кирилла. Офис Института располагается в Москве, в Андреевском ставропигиальном монастыре. 28 октября 2015 года весь коллектив Института перевода Библии был удостоин  медали священномученика Евгения (Зернова) в благодарность за многолетнее плодотворное сотрудничество в деле распространения Слова Божия и христианского просвещения народов Якутии. Медаль вручил Председателю Правления ИПБ протоиерею Александру Троицкому епископ Якутский и Ленский Роман.

Книга взята с сайта http://ibt.org.ru/ru/

САҤА КЭС ТЫЛ

Библия тылбааһын Института Москва, 2008
***
САҤА КЭС ТЫЛ
Көннөрүллүбүт иккис таһаарыы.
Көннөрүү Д. К. Сивцев – Суорун Омоллоон баҕатын аахсан туран оҥорулунна.
(c)Библия тылбааһын Института, Москва, 2008

Аан тыл[1]

Бу Таҥара үөрэҕин Саҥа Кэс Тылын сахалыы кинигэтин тутан олорор үтүө дьоммун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!
Сахалар былыргы төрүттэрэ Тэнгри диэн биир Таҥара баарын билэллэр эбит. Онон нуучча дьоно 1632 сыллаахха кэлэн «Лена остуруогун», ол иһигэр чочуобунаны туппуттарыгар, кинилэр бэрт сотору сулууспаҕа сылдьар, сүрэхтэнэр, бэргэһэлэнэр буолбуттар. Холобур, Семен Дежнев 1640 сыллаахха Бороҕон сахатын кыыһын Абакайааданы бэргэһэлээбит. XVII үйэҕэ, 1663 сыллаахха Якутскай куоракка Спасскай манастыыр, 1708 сыллаахха Троицкай Собор тутуллубуттар, улуустар, нэһилиэктэр аайы чочуобуналар, Таҥара Дьиэлэрэ оҥоһуллубуттар. Холобур, 1700 сыллаахха Индигир өрүс үрдүгэр Зашиверскайга эриэккэстэй бэйэлээх Спасскай храм тутуллубут. Бу кэнниттэн 1812–1819 сылларга аҕабыыттар саха алпаабытын оҥорон, Таҥара үөрэҕин сахалыы тылбаастаан кинигэнэн таһаарыыны саҕалаабыттар. Революция буолуор диэри Таҥара үөрэҕин уонна сулууспатын 50-ча кинигэтэ бэчээттэммит, ол иһигэр Сибэтиэй Евангелие 3 төгүл тахсыбыт. Улуу миссионердар Святитель Иннокентий Вениаминов, епископ Дионисий (Хитров) уонна протоиерей Димитриан Попов суруга-бичигэ суох саха тылын сайдыытыгар бастакы тулхадыйбат акылааты уурсубуттар, хараҥаҕа олорбут норуоту Таҥара абыраллаах сырдыгар кытыарбыттар. Кинилэр сүҥкэн өҥөлөрүн биһиги саха дьоно улаханнык кэриэстиибит.
Онтон араас кэрдиис кэмнэр ааспыттарын кэннэ, бу 2004 сылга, биһиги үөрүүбүтүгэр, Саҥа Кэс Тыл сахалыы аан бастаан толору тылбаастанан күн сырдыгын эмиэ көрөн кэллэ. Биллэр күчүмэҕэйдэрдээх билиҥҥи кэмҥэ саха норуотугар бу сыаната биллибэт күндү духуобунай бэлэх буолар. Маннык күндү бэлэҕи тэрийэн оҥордо Москватааҕы Библия тылбааһын Института (директор – доктор Марианна Беерле-Моор). Бу институт бары үлэһиттэригэр биһиги махталбыт улахан.
Киһи аймах олоҕор эркээйи буолбут Саҥа Кэс Тыл муудараһын, үрдүк поэзиятын атын тылынан биэрэр уустугун, улахан эппиэттээҕин ким барыта өйдүүрэ буолуо. Ол да буоллар бу судургута суох сорук саха тыллаахха кэбэҕэстик өйдөнөр, дууһатыгар тиийэр гына ис киирбэхтик, тупсаҕайдык уонна талааннаахтык толорулунна диэн мин тус бэйэм киэн тутта, үөрэ саныыбын. Саха литературнай тылын сайдыытыгар бу Саҥа Кэс Тыл тылбааһа биир бэлиэ, боччумнаах хардыы буолан, саха тыла «муора курдук бастар бараммат баайын» илэ-бодо көрдөрүүһү.
Икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр былыргы грек тылынан суруллубут Сибэтиэй Евангелие сахалыы тахсыыта сүдү суолталаах. Саха дьоно Айыы Тойон Таҥараларын үөрэҕин ис сүрэхтэриттэн ылыннахтарына эрэ, Таҥараны билэн, бары куһаҕан дьаллыктан босхолонон, аньыыттан ырааһыран, Кини ыҥырар эйэлээх, тапталлаах, сырдык кэскиллээх олоҕор тиийиэхтэрэ.
Улуу миссионердар сүүстэн тахса сыллааҕыта тоҥ хаарга үктээбит ыллыктарын салгыы солоон иһэр архиепископ Гермаҥҥа, бу тылбаас үлэтин көҕүлээбитин, бары өттүнэн көмөлөспүтүн иһин, биһиги аман өс алгыспытын холбуубут.
Бу кинигэ тахсыытыгар үлэлээтилэр: консультант, доктор Дэвид Джон Кларк (Англия, Холбоһуктаах Библейскэй Уопсастыбалар), богословскай редактор, тылбаасчыт Саргылана Леонтьева, филологическай редактор, доктор Николай Ефремов, тылбаасчыттар Мария Алексеева, Аита Шапошникова, Светлана Егорова-Джонстон, Валерий Бурцев. Кинилэргэ бука барыларыгар барҕа махтал буоллун. Кинигэ художнига Иван Поповка, Олох аал луук маһын уруһуйдаабыт Кая Леонтьеваҕа уонна тылбаас уустук үлэтигэр ис сүрэхтэриттэн көмөлөспүт бары үтүө дьоммутугар истиҥ махталбытын тиэрдэбит.
Саҥа Кэс Тыл литературнай редактора Дмитрий Сивцев-Суорун Омоллоон
* * *
Саҥа Кэс Тыл уонна Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ холбуу Сибэтиэй Суруйуулар эбэтэр Библия диэн ааттаналлар.
Саҥа Кэс Тыл грек тылынан суруллубут 27 кинигэттэн, оттон Эргэ Кэс Тыл еврей тылынан суруллубут 39 кинигэттэн тураллар. Сорох церковтар Эргэ Кэс Тылга грек тылынан суруллубут өссө хас да кинигэни эбии киллэрэллэр.
Былыргы еврей тылынан суруллубут Эргэ Кэс Тылга Айыы Тойон Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын, киһи аньыыны оҥорон Кинини кытта эйэтин сүтэрбитин уонна Таҥара киһини бырастыы гына кэлэригэр киһи аймаҕы хайдах өр кэм устата бэлэмнээбитин туһунан кэпсэнэр.
Оттон Саҥа Кэс Тыл биһиги эрабыт бастакы үйэтин иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Бу хомуурунньукка түөрт Евангелие, Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара, Апостоллар илдьит суруктара уонна Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы киирэллэр. Евангелиелары барыта түөрт автор суруйбут: Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн. Бу Иисус Христос сирдээҕи олоҕун араас түгэннэрин сырдатар түөрт кинигэ бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат истииллээхтэр. Сибэтиэй Апостоллар Дьайыыларыгар Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта, Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһүүтэ итиэннэ Рим империятын бары муннуктарыгар маҥнайгы христианнар түмсүүлэрин – церковтарын үөскээһинэ кэпсэнэр.
Саҥа Кэс Тылга барыта сүүрбэ биир илдьит сурук киирэр. Бу христианнарга туһуламмыт суруктары сибэтиэй Апостоллар Павел, Иоанн, Петр, Иаков уонна Иуда суруйбуттар. Еврейдэргэ суруллубут илдьит сурук автора чопчу биллибэт эрээри, былыргы христианскай үгэскэ олоҕуран, Павел Апостол буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар. Апостоллар итэҕэл бары өрүттэрин ырытан, Иисус Христос үөрэҕин толору быһааран, христианнарга араас тыын суолталаах ыйыылары биэрэллэр.
Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы (грек. Апокалипсис) – инникини өтө көрөр, төлкөлүүр, киһиэхэ эрэли биэрэр кинигэ. Сибэтиэй Иоанн уус-уран тылынан кэнэҕэски киһи аймах уустук олоҕун арыйан көрдөрөр уонна эйэ-ил, кырдьык, дьол олохсуйар саҥа сирэ-халлаана айылларын кэпсиир. Бу урут сахалыы тылбаастамматах кинигэ.
Биһиги тылбааспыт синодальнай тылбааска төрүт буолбут былыргы грек омук тылынан суруллубут тиэкискэ олоҕурар. Бу тиэкис бары аныгы тылбаастар төрүттэрин – Барбара Аланд, Курт Аланд, Иоганнес Каравидопулос, Карло М. Мартини уонна Брюс М. Метцгер редакцияларынан төрдүһүн тахсыбыт былыргы греческэй тиэкистэри – кытта сөп түбэһиспэт түгэннэрдээх. Олору үксүлэрин кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтээтибит.
Бу былыргы грек тылынан суруллубут Саҥа Кэс Тыл сахалыы тылбааһын биһиги инникитин өссө чочуйар, тупсарар, көннөрөр соруктаахпыт. Онон ытыктабыллаах ааҕааччыларбыт бэйэлэрин санааларын биһигини кытта үллэстэллэрэ буоллар, сөптөөҕүн көрөн, кэлин кинигэ саҥалыы тахсыытыгар махталы кытта туһаныа этибит. Биһиги аадырыспыт:
Институт перевода Библии
101000 Россия, Главпочтамт Москва, а/я 360.
Библия тылбааһын Института тылбаасчыттарга, редактордарга уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо бука барыларыгар махтанар.
Библия тылбааһын Института

БИБЛИЯ КИНИГЭЛЭРИН КЫЛГАТЫЛЛЫБЫТ ААТТАРА Ветхий Завет[2]

Быт – Бытие
Исх – Исход
Лев – Левит
Числ – Числа
Втор – Второзаконие
Нав – Книга Иисуса Навина
Суд – Книга Судей Израилевых
Руфь – Книга Руфь
1 Цар – Первая книга Царств
2 Цар – Вторая книга Царств
3 Цар – Третья книга Царств
4 Цар – Четвертая книга Царств
1 Пар – Первая книга Паралипоменон
2 Пар – Вторая книга Паралипоменон
Езд – Книга Ездры
Неем – Книга Неемии
Есф – Книга Есфирь
Иов – Книга Иова
Пс – Псалтирь
Притч – Притчи Соломона
Еккл – Книга Екклесиаста, или Проповедника
Песн – Песнь песней Соломона
Ис – Книга пророка Исайи
Иер – Книга пророка Иеремии
Плач – Плач Иеремии
Иез – Книга пророка Иезекииля
Дан – Книга пророка Даниила
Ос – Книга пророка Осии
Иоиль – Книга пророка Иоиля
Ам – Книга пророка Амоса
Авд – Книга пророка Авдия
Иона – Книга пророка Ионы
Мих – Книга пророка Михея
Наум – Книга пророка Наума
Авв – Книга пророка Аввакума
Соф – Книга пророка Софонии
Агг – Книга пророка Аггея
Зах – Книга пророка Захарии
Мал – Книга пророка Малахии

Саҥа Кэс Тыл

Мф – Матфейтан Сибэтиэй Евангелие
Мк – Марктан Сибэтиэй Евангелие
Лк – Лукаттан Сибэтиэй Евангелие
Ин – Иоантан Сибэтиэй Евангелие
Апос – Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара
Иак – Иаков Апостол илдьит суруга
1 Пет – Петр Апостол бастакы илдьит суруга
2 Пет – Петр Апостол иккис илдьит суруга
1 Ин – Иоанн Апостол бастакы илдьит суруга
2 Ин – Иоанн Апостол иккис илдьит суруга
3 Ин – Иоанн Апостол үһүс илдьит суруга
Иуд – Иуда Апостол илдьит суруга
Рим – Рим христианнарыгар илдьит сурук
1 Кор – Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурук
2 Кор – Коринф христианнарыгар иккис илдьит сурук
Гал – Галатия христианнарыгар
Еф – Ефес христианнарыгар
Флп – Филиппы христианнарыгар
Кол – Колосс христианнарыгар
1 Фес – Фессалоника христианнарыгар бастакы илдьит сурук
2 Фес – Фессалоника христианнарыгар иккис илдьит сурук
1 Тим – Тимофейга бастакы илдьит сурук
2 Тим – Тимофейга иккис илдьит сурук
Тит – Титкэ илдьит сурук
Флм – Филимоҥҥа илдьит сурук
Евр – Еврейдэргэ илдьит сурук
Арыл – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы
 

САҤА КЭС ТЫЛ

МАТФЕЙТАН СИБЭТИЭЙ ЕВАНГЕЛИЕ

1

Иисус Христос төрүттэрэ
1 Давидтаах Авраам удьуордарын Иисус Христос төрдө-ууһа:
2 Авраам Исаагы төрөппүтэ, Исаак Иаковы төрөппүтэ, Иаков Иуданы уонна кини бырааттарын төрөппүтэ;
3 Иуда Фамарьтан Фареһы уонна Зараны төрөппүтэ, Фарес Есрому төрөппүтэ, Есром Арамы төрөппүтэ;
4 Арам Аминадавы төрөппүтэ, Аминадав Наассону төрөппүтэ, Наассон Салмону төрөппүтэ;
5 Салмон Рахаваттан Воозу төрөппүтэ, Вооз Руфьтан Овиды төрөппүтэ, Овид Иессейи төрөппүтэ;
6 Иессей Давид ыраахтааҕыны төрөппүтэ,
Давид ыраахтааҕы Урияҕа эргэ бара сылдьыбыт дьахтартан Соломону төрөппүтэ[3];
7 Соломон Ровоамы төрөппүтэ, Ровоам Авияны төрөппүтэ, Авия Асаны[4] төрөппүтэ;
8 Аса Иосафаты төрөппүтэ, Иосафат Иорамы төрөппүтэ, Иорам Озияны төрөппүтэ;
9 Озия Иоафамы төрөппүтэ, Иоафам Ахаһы төрөппүтэ, Ахаз Езекияны төрөппүтэ;
10 Езекия Манассияны төрөппүтэ, Манассия Амону[5] төрөппүтэ, Амон Иосияны төрөппүтэ;
11 Иосия Иоакимы төрөппүтэ, Иоаким[6] Иехонияны уонна кини бырааттарын төрөппүтэ. Бу – Израиль норуота Вавилоҥҥа көһөрүллүөн иннинээҕи көлүөнэлэрэ.
12 Вавилоҥҥа көһүү кэнниттэн Иехония Салафиилы төрөппүтэ, Салафииль Зоровавелы төрөппүтэ;
13 Зоровавель Авиуду төрөппүтэ, Авиуд Елиакимы төрөппүтэ, Елиаким Азору төрөппүтэ;
14 Азор Садогу төрөппүтэ, Садок Ахимы төрөппүтэ, Ахим Елиуду төрөппүтэ;
15 Елиуд Елеазары төрөппүтэ, Елеазар Матфаны төрөппүтэ, Матфан Иаковы төрөппүтэ;
16 Иаков Мария кэргэнин Иосибы төрөппүтэ, оттон Марияттан Христос диэн ааттаммыт Иисус төрөөбүтэ.
17 Онон Авраамтан Давидка диэри барыта уон түөрт көлүөнэ, Давидтан Вавилоҥҥа көһүүгэ диэри эмиэ уон түөрт көлүөнэ, онтон Вавилоҥҥа көһүүттэн Христоска диэри эмиэ уон түөрт көлүөнэ.
Иисус Христос төрөөһүнэ
18 Иисус Христос бу курдук төрөөбүтэ.
Кини Ийэтэ Мария, Иосибы кытта илии охсуһан баран бииргэ олорбокко сылдьан, Сибэтиэй Тыынтан ыарахан буолбута. 19 Кэргэн тахсыахтаах киһитэ Иосиф үтүө санаалаах буолан, сурах-садьык тарҕамматын диэн, сөбүлэһиилэрин көтүрэн, Кинини кистэлэҥинэн ыытан кэбиһиэн баҕарбыта. 20 Оннук санаммытыгар Айыы Тойон Аанньала түүлүгэр киирэн эппитэ: «Давид уола Иосиф! Марияны кэргэн ыларгыттан куттаныма: Марияҕа Сибэтиэй Тыынтан оҕо үөскээбитэ. 21 Кини Уол Оҕону төрөтүөҕэ, оччоҕо оҕоҕо Иисус[7] диэн ааты биэриэҥ, тоҕо диэтэххэ Кини Бэйэтин дьонун аньыыларыттан быыһыаҕа».
22-23 Бу барыта Айыы Тойон: «Көр бу, Ыраас Кыыс ыарахан буолан Уол оҕону төрөтүөҕэ; Киниэхэ „Эммануил“ („Таҥара биһигинниин“) диэн ааты биэриэхтэрэ», – диэн пророгунан этиппит тылларын туолуута этэ.
24 Иосиф уутуттан уһуктан баран, Айыы Тойон Аанньала эппитин курдук, Марияны дьиэтигэр аҕалбыта; 25 Кинини таарыйбакка да сырыттаҕына, Мария Бастакы[8] Уолун төрөппүтэ, Иосиф Оҕону Иисус диэн ааттаабыта.

2

Илиҥҥи муударайдар кэлиилэрэ
1 Иудея Вифлеем диэн куоратыгар, Ирод ыраахтааҕылыырын саҕана, Иисус төрөөбүтүгэр Иерусалимҥа илиҥҥи муударайдар кэлбиттэрэ. 2 Кинилэр: «Иудейдар саҥа төрөөбүт Ыраахтааҕылара ханнаный? Илин халлааҥҥа Кини сулуһа тахсыбытын көрөммүт, биһиги Киниэхэ сүгүрүйэ кэллибит», – диэн ыйыталаһаллара.
3 Маны истээт, Ирод ыраахтааҕы уонна Иерусалим дьоно бары аймана түспүттэрэ. 4 Ирод ыраахтааҕы архиерейдары уонна норуот сокуонньут дьонун барыларын хомуйан олорон, Христос ханна төрүөхтээҕин ыйыппыта. «5 Кини Иудея Вифлеемигэр төрүөхтээх, – диэн хоруйдаабыттара. – Ол туһунан пророк кинигэтигэр бу курдук суруллан турар: 6 „Эн, Вифлеем, Иуда сирэ, Иуда атын куораттарыттан тугунан да итээбэтиҥ: Мин норуоппун, Израилы, быыһыыр-харыстыыр Сирдьит эйигиттэн үөскүөхтээх“».
7 Онтон Ирод, илинтэн кэлбит дьону чып кистэлэҥинэн ыҥыран ылан, сулус ханнык кэмҥэ тахсыахтааҕын ыйыталаһан билбитэ 8 уонна кинилэри Вифлеемҥэ ыытаары туран эппитэ: «Бараҥҥыт Оҕо туһунан ымпыгар-чымпыгар тиийэ барытын билиҥ. Итиэннэ, булларгыт эрэ, миэхэ биллэрээриҥ, оччоҕо мин эмиэ Киниэхэ сүгүрүйэ барыам».
9 Кинилэр ыраахтааҕы этэрин истээт, айаҥҥа туруммуттара. Били илин халлааҥҥа көрбүт сулустара иннилэригэр айаннаан, Оҕо баар сирин үрдүгэр тиийэн тохтообута. 10 Сулуһу көрөн кинилэр үөрүү улуутун үөрбүттэрэ, 11 итиэннэ дьиэҕэ киирэн Оҕону уонна Ийэтин – Марияны – көрөн, Кини иннигэр сөһүргэстээн сүгүрүйбүттэрэ, онтон күндү кылааттаах холбукаларын аһан кыһыл көмүһү, лааданы, смирнаны[9] Киниэхэ бэлэх биэрбиттэрэ.
12 Түһээтэхтэринэ, Таҥара кинилэри «Ирокка төннүмэҥ» диэн сэрэппитин истэн, дойдуларыгар атын суолунан төннүбүттэрэ.
Египеккэ куотуу
13 Илинтэн кэлбит дьон төннүбүттэрин кэннэ, Айыы Тойон Аанньала түүн Иосиф түүлүгэр көстөн эппитэ: «Ирод Оҕону өлөрөөрү ирдэһэр санаалаах, онон эн тураҥҥын, Оҕону уонна Ийэтин илдьэ, Египеккэ куот итиэннэ хаһан ыҥырыахпар диэри, онно олор».
14 Иосиф туран, Оҕону уонна Кини Ийэтин Марияны илдьэ Египеккэ барбыта, 15 онно тиийэн, Ирод өлүөр диэри олорбута. Бу барыта Айыы Тойон пророгунан: «Мин Уолбун Египеттэн ыҥырдым», – диэн этиппитин туолуута этэ.
16 Илинтэн кэлбит дьоҥҥо албыннаппытын билэн, Ирод улаханнык уордайбыта. Ол иһин, чопчу ыйдарбыт кэминэн быһааран, Вифлеемҥэ уонна ол эргин сирдэргэ баар иккитигэр диэри саастаах уол оҕолору барыларын кыргарга соруйан дьону ыыппыта. 17 Онон Иеремия пророк эппитэ бу курдук туолбута: 18 «Рамаҕа хаһыы-ыһыы, ытабыл-соҥобул иһиллэр, энэлгэн, үөгү эҥсиллэр. Рахиль оҕолорун аһыйан айманар, оҕолорун мэлитэн, уоскуйуон да баҕарбат».
Назарекка төннүү
19 Ирод өлбүтүн кэннэ, Айыы Тойон Аанньала Египеккэ олорор Иосиф түүлүгэр көстөн: 20 «Тур, Оҕо дууһатыгар суудайааччылар өллүлэр. Оҕону Ийэтин кытта илдьэ Израиль сиригэр төнүн», – диэбитэ.
21 Иосиф туран, Оҕону уонна Кини Ийэтин ылан Израиль сиригэр барбыта. 22 Иудеяҕа Ирод оннугар уола Архелай баһылыктыырын билэн, онно барартан дьиксиммитэ, онон түүлүгэр суолун ыйдаран, Галилея сиригэр кэлбитэ; 23 манна кэлэн Назарет куоракка олохсуйбута. Онон пророктар «Кини Назорей аатын ылыаҕа» диэн эппиттэрэ туолбута.

3

Иоанн Сүрэхтээччи суол солуур
1 Ол саҕана Иудея кураайыматыгар Иоанн Сүрэхтээччи кэлэн: 2 «Аньыыгытын билинэн[10] Таҥараҕа эргиллиҥ! Халлаан Саарыстыбата чугаһаата!» – диэн ыҥырбыта. 3 «Иччитэх сиргэ үөгүлээччи саҥата: „Айыы Тойон суолун солооҥ, көнө ыллыкта Киниэхэ үктээҥ“», – диэн Исайя пророк бу Иоанн туһунан өтө көрөн эппитэ. 4 Иоанн тэбиэн түүтэ таҥастааҕа, өттүгүнэн тирии курдааҕа, саранчанан уонна дьиикэй мүөтүнэн аһылыктанара. 5 Иерусалим куорат, Иудея бүттүүнэ, Иордан өрүс бары эҥээрдэрэ утары тахсан, 6 аньыыларын-хараларын этинэн туран, Иордан өрүскэ киниэхэ сүрэхтэммиттэрэ.
7 Бэрт үгүс фарисейдар уонна саддукейдар сүрэхтэнэ иһэллэрин көрөн, Иоанн кинилэргэ эппитэ: «Эриэн үөн ыамалара! Кэнэҕэски уортан-кылынтан куотар өйү-санааны ким эһиэхэ укта? 8 Аньыыгытын ис сүрэххититтэн билиммиккитин олоххутунан туоһулааҥ. 9 Итиэннэ биһиги аҕабыт Авраам диэн сананан да көрүмэҥ! Эһиэхэ этэбин: Таҥара бу да сытар таастары Авраамҥа оҕо гынан туруортуон сөп. 10 Сүгэ хайыы-үйэ мас төрдүгэр сытар: ханнык баҕарар маһы, үчүгэй отону биэрбэт буоллаҕына, кэрдэннэр уокка уматаллар.
11 Мин эһигини аньыыны билинии бэлиэтигэр уунан сүрэхтиибин, ол гынан баран кэннибиттэн Кэлэн Иһээччи миигиннээҕэр күүстээх – мин Кини атаҕын таҥаһын да тутан иһэргэ сөбө суохпун. Кини эһигини Сибэтиэй Тыынынан уонна уотунан сүрэхтиэҕэ; 12 тута сылдьар күрдьэҕинэн куумунаны ыраастаан, бурдугун хомуйан маҥхааһайга кутуоҕа, оттон соломотун умуллубат уокка уматыаҕа».
Иисус Христос сүрэхтэниитэ
13 Ол саҕана Иисус Галилеяттан Иордаҥҥа кэлбитэ. Кини Иоаҥҥа сүрэхтэнэ тиийбитигэр, 14 Иоанн Кинини тохтото сатаабыта: «Мин Эйигиттэн сүрэхтэнэрим сөп этэ, оттон Эн миэхэ кэлэҕин?»
15 Онуоха Иисус эппитэ: «Билигин маннык буоллун. Биһиги туохха барытыгар Таҥара көҥүлүн толоруохтаахпыт». Иоанн онуоха дьэ сөбүлэспитэ.
16 Иисус сүрэхтэнээт, ууттан тахсыбытыгар арай Кини үрдүгэр Халлаан арыллан биэрбитэ, онно көрдөҕүнэ, Таҥара Тыына холууп курдук Киниэхэ түһэн иһэрэ. 17 Дьэ онуоха Халлаантан: «Бу баар – Мин үтүө көҥүлбүн толорор Тапталлаах Уолум», – диир саҥа иһиллибитэ.

4

Иисус Христоһу тургутуу
1 Онтон Тыын Иисуһу, адьарайынан тургуттараары, иччитэх сиргэ илдьэ барбыта. 2 Иисус түөрт уон түүннээх күн устата постанан баран, тиһэҕэр, аһыан олус баҕаран кэлбитэ. 3 Кинини тургутар адьарай кэлэн: «Эн Таҥара Уола буоллаххына, бу таастары килиэпкэ кубулуйуҥ диэн бирикээстээ», – диэбитэ.
4 Иисус киниэхэ эппитэ: «„Киһи, аҥаардас килиэбинэн эрэ буолбакка, Таҥара этэр хас биирдии тылынан олоруоҕа“ диэн суруллубута».
5 Онуоха адьарай Кинини сибэтиэй куоракка аҕалан, Таҥара Дьиэтин чыпчаалыгар туруоран баран: 6 «Эн, Таҥара Уола буоллаххына, аллараа диэки ыстанан кэбис. Суруллубутун курдук, „Аанньалларыгар Эйигин араҥаччылыырга соруйуоҕа, оччоҕо таастан бүдүрүйбэтиҥ туһугар, кинилэр Эйигин көтөҕөн илдьиэхтэрэ“», – диэбитэ.
7 Иисус киниэхэ эппитэ: «Суруйууларга „Айыы Тойон Таҥараҕын тургутан көрүмэ“ диэн эмиэ баар».
8 Адьарай Кинини аны үрдүк хайа арҕаһыгар таһааран, аан дойду килбиэннээх саарыстыбаларын барытын көрдөрбүтэ: 9 «Миэхэ сөһүргэстээн сүгүрүйдэххинэ, мин бу маны барытын Эйиэхэ биэриэҕим», – диэбитэ.
10 Иисус эппитэ: «Киэр буол Миигиттэн, сатана! Ол эмит суруллан турар: „Айыы Тойон Таҥараҕар сүгүрүй итиэннэ Киниэхэ эрэ сулууспалаа“ диэн».
11 Маны истэн адьарай Киниттэн дьэ арахпыта; сонно Киниэхэ Аанньаллар көмөлөһө кэлбиттэрэ.
Иисус Христос Галилеяҕа сулууспатын саҕалыыр
12 Иоанны хаайыыга укпуттарын истэн, Иисус Галилеяҕа барбыта. 13 Назареты хаалларан, Кини Завулон уонна Неффалим сиригэр, муора кытылыгар турар Капернаумҥа кэлэн олохсуйбута. 14 Бу Исайя пророк өтө көрөн эппитэ туоларын туһугар буолбута: «15 Завулон сирэ, Неффалим сирэ – муораҕа тириэрдэр суол, Иордан уҥуоргу эҥээрэ – туора омук дойдута Галилея! 16 Хараҥаҕа олорор норуот улуу сырдыгы көрдө, өлүү күлүгэр олорор дьоҥҥо сырдык тыкта».
17 Бу кэмтэн ыла Иисус: «Аньыыгытын билинэн Таҥараҕа эргиллиҥ, Халлаан Саарыстыбата чугаһаата!» – диэн үөрэтэрин саҕалаабыта.
Маҥнайгы үөрэнээччилэрэ
18 Галилея муоратын кыйа баран иһэн, Кини икки бырааттыылары, Петр диэн ааттаах Симоны уонна кини быраатын Андрейы, муораҕа илимнии сылдьалларын көрбүтэ (кинилэр балыксыттар этилэр).
19 Иисус эппитэ: «Миигин батыһыҥ. Мин эһигини дьону илимнээччи оҥоруом». 20 Инньэ диэтин кытта, кинилэр илимнэрин быраҕан, Иисуһу батыһан барбыттара.
21 Онтон салгыы баран иһэн, Кини аны икки атын ини-биилэри, Зеведей уолун Иаковы уонна кини инитин Иоанны, аҕаларын Зеведейи кытары тыыга илимнэрин абырахтана олороллорун көрөн, ыҥырбыта. 22 Кинилэр, аҕаларын тыыга хаалларан, сонно Иисуһу батыһан барбыттара.
Бар дьон Иисус Христоһу батыһар
23 Иисус Галилеяны бүтүннүүтүн кэрийбитэ: синагогаларыгар үөрэтэрэ, Саарыстыба Евангелиетын иһитиннэрэрэ уонна араас ыарыыттан, кыаммат буолууттан үтүөрдэрэ. 24 Кини туһунан сурах бүтүн Сирияны тилийэ көппүтэ; Киниэхэ туох баар кыамматтары, араас ыарыыга ылларбыттары, таарымталаахтары, абааһыга буулаппыттары, тартарар ыарыылаахтары уонна босхоҥ буолбуттары аҕалтыыллара. Кини олору барыларын үтүөрдүтэлиирэ. 25 Галилеяттан, Уон Куорат уобалаһыттан итиэннэ Иерусалимтан, Иудеяттан уонна Иордан уҥуоргутуттан үтүмэн үгүс киһи Кинини батыһан барбыта.

5

Хайа үрдүгэр үөрэтии
Таҥара алгыһыгар тиксии
1 Көй элбэх дьону көрөн, Иисус тахсан хайа үрдүгэр олорбута; үөрэнээччилэрэ тиийэн кэлбиттэригэр, 2 Кини маннык саҕалаан үөрэтэн барбыта:
«3 Таҥара иннигэр дьадаҥыларын өйдөөччүлэр алгыстаахтар: кинилэр аналлара Халлаан Саарыстыбата.
4 Кутурҕаҥҥа ылларан ытааччылар алгыстаахтар: кинилэр уоскуйуохтара.
5 Өһүөмньүтэ суох көрсүө майгылаахтар алгыстаахтар: кинилэр сири бас билиэхтэрэ.
6 Кырдьыкка утаппыттыы, аччыктаабыттыы баҕарааччылар алгыстаахтар: кинилэр дуоһуйуохтара.
7 Амарах санаалаахтар алгыстаахтар: кинилэр амарах сыһыаны көрсүөхтэрэ.
8 Ыраас сүрэхтээхтэр алгыстаахтар: кинилэр Таҥараны көрүөхтэрэ.
9 Эйэни тэрийээччилэр алгыстаахтар: кинилэр Таҥара уолаттара диэн ааттаныахтара.
10 Кырдьык иһин күөмчүлэммиттэр алгыстаахтар: кинилэр аналлара – Халлаан Саарыстыбата.
11 Эһиги, Мин туспуттан үөҕүллэ, үүрүллэ, холуннарылла да сылдьаҥҥыт, алгыстааххыт. 12 Үөрүҥ-көтүҥ, өрөгөйдөөҥ: Халлааҥҥа эһигини улуу наҕараада күүтэр. Эһиги иннинээҕи пророктары эмиэ ити курдук сойуолаабыттара.
Туус уонна сырдык
13 Эһиги сир тууһунаҕыт. Туус күүһүн сүтэрдэҕинэ, амтанын хайдах төннөрүөҥүй? Амтанын сүтэрбит туус туохха да туһата суох: оннук тууһу таһырдьа, дьон тэпсилгэнигэр, ыһан эрэ кэбиһэҕин.
14 Эһиги аан дойду сырдыгынаҕыт. Хайа үрдүгэр турар куорат дьон хараҕыттан саһар кыаҕа суох. 15 Сибэтиинньиги эмиэ, уматан баран, тугунан да саба уурбакка, олоҕор туруораллар, оччоҕо сырдыга дьиэ иһинээҕи дьоҥҥо барытыгар тыгар. 16 Эһиги үтүөкэн дьайыыларгытын көрөн, Халлааннааҕы Аҕаҕыт аатын айхаллыылларын туһугар, эһиги сырдыккыт эмиэ бар дьон иннигэр сыдьаайыахтын.
Христос уонна Сокуон
17 Эһиги Миигин Сокуону эбэтэр Пророктары көтүрэ кэлбит дии санаамаҥ: Мин ону көтүрэ буолбатах, толоро кэлбитим. 18 Кырдьыгы этэбин эһиэхэ: сир-халлаан турарын тухары, Сокуон биир да кыракый буукубата, биир да кэрдииһэ халбаҥныа суоҕа – барыта туолуоҕа. 19 Онон ким бу кыракый кэриэстэртэн биирин эмэ да кэспит уонна дьону оннукка үөрэппит – ол Халлаан Саарыстыбатыгар куччугуй диэн ааттаныаҕа, оттон ким бу кэриэстэри тутуспут уонна дьону оннукка үөрэппит – ол Халлаан Саарыстыбатыгар улуу диэн ааттаныаҕа. 20 Эһиэхэ этэбин: эһиги Таҥара көҥүлүн сокуонньуттардааҕар уонна фарисейдардааҕар ордук толорботоххутуна, Халлаан Саарыстыбатыгар киириэххит суоҕа.
Уордайыма
21 Өбүгэлэргитигэр „Өлөрүмэ: өлөрбүт – дьүүлгэ туруоҕа“ диэн этиллибитин эһиги истибиккит. 22 Оттон Мин эһиэхэ этэбин: ким оруна суохха быраатыгар уордайбыт – дьүүлгэ тардыллыаҕа, ким быраатын „Рака!“[11] диэбит – синедрион дьүүлүгэр туруоҕа, оттон ким „Өйө суоххун!“ диэбит – геенна уотугар түбэһэр кутталланыаҕа. 23 Өскөтүн эн бэлэххин сиэртибэнньиккэ аҕалан туран, быраатыҥ эйигин хом саныырдааҕын өйдөөн кэллэххинэ, 24 бэлэххин сиэртибэнньик иннигэр хаалларан баран, туох-ханнык иннинэ, бырааккын кытта иллэс, дьэ ол эрэ кэнниттэн кэлэн, бэлэххин туттар. 25 Буруйдааччыгын кытта, суут ааныгар тиийэ иликкинэ, түргэнник эйэлэһэ оҕус, эйэлэспэтэххинэ, буруйдааччыҥ эйигин судьуйаҕа туттарыаҕа, оттон судьуйа эйигин үлэһитигэр этэн, хаайыыга бырахтарыаҕа. 26 Кырдьыгы эйиэхэ этэбин: иэскин тиһэх кэппиэйкэтигэр тиийэ төлүү иликкинэ, эн онтон тахсыаҥ суоҕа.
Көссүүлэһии туһунан
27 „Көссүүлэһимэ“ диэн былыргыларга этиллибити эһиги истибиккит. 28 Оттон Мин эһиэхэ этэбин: ким дьахтары имэҥирэ көрөр – ол санаатынан кинини кытта хайыы-үйэ көссүүлэспит. 29 Өскөтүн эйигин уҥа хараҕыҥ аньыыга угуйар буоллаҕына, хараххын оҥон ылан киэр бырах: бүтүн бэйэҥ гееннаҕа быраҕыллыаҥ кэриэтэ, этиҥ-сииниҥ биир миэстэтэ итээбитэ эйиэхэ ордук. 30 Өскөтүн эйигин уҥа илииҥ аньыыга угуйар буоллаҕына, илиигин быһан ылан киэр бырах: бүтүн бэйэҥ гееннаҕа быраҕыллыаҥ кэриэтэ, этиҥ-сииниҥ биир миэстэтэ итээбитэ эйиэхэ ордук.
Ойоххун кытта арахсыма
31 „Ким ойоҕуттан арахсар – ол арахсыытын суругун киниэхэ биэриэхтээх“ диэн этиллибитэ. 32 Оттон Мин эһиэхэ этэбин: ким ойоҕуттан, кини кими да кытта көссүүлэспэтэҕин үрдүнэн, арахсар буоллаҕына, ол кинини көссүүлэһиигэ күһэйэр; оттон эриттэн арахсыбыт дьахтары ойох ылар киһи эмиэ – көссүүлэһэр.
Андаҕайыма
33 Эһиги „Биэрбит андаҕаргын кэһимэ, андаҕаргын Айыы Тойон иннигэр хайаан да толор“ диэн былыргыларга этиллибити эмиэ истибиккит. 34 Оттон Мин эһиэхэ этэбин: хаһан да андаҕайыма – халлаанынан даҕаны, тоҕо диэтэххэ, халлаан – Таҥара бүрүстүөлэ; 35 сиринэн даҕаны: сир – Кини атаҕын уурар үктэлэ; Иерусалимынан даҕаны: Иерусалим – Улуу Ыраахтааҕы[12] куората; 36 бэйэҥ да төбөҕүнэн андаҕайыма, тоҕо диэтэххэ, эн оннооҕор биир да баттаххын баҕарбыккынан маҥхатар да, хараардар да кыаҕыҥ суох. 37 Эһиги сөп дииргит сөбү, суох дииргит суоҕу эрэ этэр буоллун; онтон атын тыл хара дьайдаахтан кэлэр.
Иэстэһии
38 Эһиги хаан хааҥҥа, тиис тиискэ диэн этиллибитин истибиккит. 39 Оттон Мин эһиэхэ этэбин: өһүөннээх киһиэхэ утарсыма. Ким эмэ эйигин уҥа иэдэскэ оҕустаҕына – киниэхэ атын иэдэскин тоһуйан биэр; 40 ким эмэ, ырбаахыгын былдьаары сууттаһыан баҕардаҕына, – киниэхэ соҥҥун устан биэр; 41 ким эмэ эйигин биир көһү барсарга күһэйдэҕинэ, икки көһү барыс. 42 Көрдөһөөччүгэ – биэр, иэс көрдөөччүттэн – киэр хайыһыма.
Өстөөхтөргүн таптаа
43 Чугастааҕыгын таптаа, өстөөххүн абааһы көр диэн этиллибити эһиги истибиккит. 44 Оттон Мин эһиэхэ этэбин: өстөөхтөргүтүн таптааҥ, эһигини кырааччылары алҕааҥ, абааһы көрөөччүлэргэ үтүөнү оҥоруҥ, эһигини атаҕастааччылар, сойуолааччылар тустарыгар Таҥараҕа үҥүҥ[13], 45 оччоҕо эһиги Халлааннааҕы Аҕаҕыт уолаттара буолуоххут. Ол эбит буоллаҕына Кини күнүн сырдыгын үтүөҕэ да, мөкүгэ да тыктарар, ардаҕын ырааска да, аньыылаахха да ыытар. 46 Эһигини таптыыр эрэ дьону таптыыр буоллаххытына, туох махталын кэтэһэҕит? Түһээн хомуйааччылар да итини сатыыллар буолбатах дуо? 47 Доҕотторгутун эрэ эйэҕэстик көрсөр буоллаххытына, ама эһиги уһулуччулаах үтүөнү оҥоробут диэххит дуо? Таҥараны билбэт да дьон итини сатыыллар буолбатах дуо? 48 Онон, Халлааннааҕы Аҕаҕыт эҥкилэ суоҕун курдук, эһиги эмиэ эҥкилэ суох буолуҥ.

6

Кыһалҕалаахха көмө
1 Таҥара иннигэр оҥорор дьайыыларгытын дьоҥҥо көрдөрө-биллэрэ сатаамаҥ: дьоҥҥо көрдөрөр буоллаххытына, эһиги Халлааннааҕы Аҕаҕыт махталын ылыаххыт суоҕа.
2 Онон, кыһалҕалаахха көмөлөстөххүтүнэ, сирэй көрбөхтөр үтүөнү оҥорон баран хайҕатаары, синагогаларга уонна болуоссаттарга арбаналларын курдук, арбанымаҥ. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кинилэр манньаларын хайыы-үйэ толору ылан эрэллэр. 3 Оттон эһиги умнаһыкка бэрсэр кэмҥитигэр, уҥа илиигит тугу гынарын хаҥас илиигит билбэтин, 4 ол көмөҕүт көстүбэтинэн буоллун, оччоҕо көстүбэти көрөр Аҕаҕыт эһиэхэ илэ бааччы[14] төлүөҕэ.
Таҥараҕа үҥүү
5 Үҥэргитигэр сирэй көрбөхтөр курдук буолумаҥ, кинилэр дьоҥҥо көстөр туһуттан синагогаларга, эбэтэр суол тоҕойдоругар тохтоон туран үҥэллэр. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кинилэр манньаларын хайыы-үйэ толору ылан эрэллэр. 6 Оттон эн, үҥэргэр, хоскор киир уонна ааҥҥын саптан баран, көстүбэт Аҕаҕыттан үҥэн көрдөс, оччоҕо көстүбэти көрөр Аҕаҥ эйиэхэ илэ бааччы төлүөҕэ.
7 Үҥэргитигэр, Таҥараны билбэт омуктар курдук ордук-хоһу саҥарымаҥ; кинилэр элбэҕи этэммит иһиллиэхпит дии саныыллар. 8 Кинилэр курдук буолумаҥ, Аҕаҕыт эһиги туох кыһалҕалааххытын көрдөһүөххүт да инниттэн билэр эбээт. 9 Үҥэргитигэр маннык этэр буолуҥ: „Халлааҥҥа баар Аҕабыт! Эн сибэтиэй аатыҥ ытыктаныахтын; 10 Эн Саарыстыбаҥ кэлиэхтин. Халлааҥҥа курдук, сиргэ эмиэ барыта Эн көҥүлүҥ хоту буолуохтун. 11 Күннээҕи тыын килиэппитин бүгүн биһиэхэ биэр. 12 Итиэннэ биһиэхэ иэстээх дьоммутун биһи бырастыы гынарбыт[15] курдук, Эн эмиэ биһиги иэспитин бырастыы гын. 13 Уонна, аньыы угаайытыгар киллэрбэккэ, биһигини хара дьайдаахтан харыстаа, ол эмит Эн Саарыстыбаҥ, Эн күүһүҥ-күдэҕиҥ, албан аатыҥ үйэлэртэн үйэлэргэ муҥура суох. Аминь[16]“.
14 Өскөтүн эһиги атын дьон аньыытын бырастыы гынар буоллаххытына, Халлааннааҕы Аҕаҕыт эһигини эмиэ бырастыы гыныаҕа, 15 оттон дьоҥҥо аньыыларын[17] бырастыы гымматаххытына, Аҕаҕыт эмиэ эһиги аньыыгытын бырастыы гыныа суоҕа.
Пост туһунан
16 Поһу тутуһар кэмҥитигэр сирэй көрбөхтөргө дылы саппаҕырбыт дьүһүннэнимэҥ, кинилэр аһаабакка сылдьалларын дьоҥҥо көрдөрө-биллэрэ сатаан саппаҕырбыт сирэйдэнэллэр. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кинилэр манньаларын хайыы-үйэ толору ылан эрэллэр. 17 Оттон эн поһу тутуһар кэмҥэр баттаххын тараан, сирэйгин суун, 18 онон астан туттунаргын көстүбэт Аҕаҕар көрдөр; оччоҕо көстүбэти көрөр Аҕаҥ эйиэхэ илэ бааччы төлүөҕэ.
Халлааҥҥа мунньуллубут баай
19 Сиргэ баайы-дуолу мунньунумаҥ: сиргэ баары үөн-көйүүр кэрбиир, дьэбин быһа сиир, уоруйахтар дьөлө хаһан киирэн уоран ылаллар; 20 ол оннугар халлааҥҥа баайда мунньунуҥ, онно үөн-көйүүр да кэрбээбэт, дьэбин да быһа сиэбэт, уоруйахтар да хаһан киирэн уоран ылбаттар. 21 Баайгыт-дуолгут ханна баар да, сүрэххит эмиэ онно буолуо.
22 Киһи этин-сиинин сырдатааччы – харах; өскөтүн хараҕыҥ ыраас буоллаҕына, бүтүн бэйэҥ сырдык буолуоҥ, 23 хараҕыҥ куһаҕан буоллаҕына, бүтүн бэйэҥ хараҥа буолуоҥ. Онон искэр баар сырдыгыҥ түҥ хараҥа буоллаҕына, дьиҥ хараҥа хайдахтаах халыҥ буолуой?
Икки тойоҥҥо кулут буолар кыаллыбат
24 Ким да икки тойоҥҥо кулут буолар кыаҕа суох: биитэр биирдэрин абааһы көрүөҕэ, биирин таптыаҕа; биитэр биирдэригэр кыһана сатыаҕа, биирин аахайыа суоҕа. Таҥараҕа уонна маммонаҕа[18] иккиэннэригэр бииргэ кулут буолар кыаххыт суох.
Таҥараҕа эрэниҥ
25 Ол иһин эһиэхэ этэбин: тугу аһаан-сиэн тыыннаах сылдьабыт, тугу таҥнан-саптан киһи-хара буолабыт диэн санааҕа ылларымаҥ. Олоххут астааҕар, эккит-сииҥҥит таҥастааҕар ордук суолталаах буолбат дуо? 26 Халлаан көтөрдөрүн көрүҥ: бурдугу ыспаттар, быспаттар да, маҥхааһайга да муспаттар – ол эрээри эһиги Халлааннааҕы Аҕаҕыт кинилэри аһатар. Оттон эһиги кинилэрдээҕэр быдан ордук буолбатаххыт дуо? 27 Эһигиттэн ким эмэ, хайдахтаах да кыһаллан-мүһэллэн туран, уҥуоҕун саатар биир тоҥолох уһатынар кыахтаах дуо?[19] 28 Таҥас-сап туһугар эмиэ тоҕо түбүгүрэҕит? Ходуһаҕа сардааналар хайдах үүнэн туралларын көрүҥ: кинилэр үлэлээбэттэр да, таҥас да өрбөттөр; 29 ол эрээри эһиэхэ этэбин: бэл Соломон албан аатын үгэнигэр сылдьан итилэртэн биирдэрин эмэ курдук симэммэтэҕэ; 30 өскөтүн бүгүн баар, сарсын оһоххо быраҕыллар хонуу отун Таҥара итинник симиир буоллаҕына, оо, кэмчи итэҕэллээхтэр, эһигини быдан ордук симиэ суоҕа дуо? 31 Онон тугу аһыыбыт, тугу иһэбит, эбэтэр тугу таҥнабыт диэн дьиксинимэҥ. 32 Ити барыта Таҥараны билбэт дьон сүрүн кыһалҕалара, оттон эһиги итинниккэ наадыйаргытын Халлааннааҕы Аҕаҕыт билэр. 33 Туох-ханнык иннинэ эһиги Таҥара Саарыстыбатыгар, Кини кырдьыгар дьулуһуҥ, оччоҕо ити барыта эһиэхэ бэриллиэҕэ. 34 Онон сарсыҥҥы туһугар долгуйумаҥ; сарсыҥҥы күн бэйэтин бэйэтэ көрүнүөҕэ. Хас биирдии күҥҥэ бэйэтин да түбүгэ сөрү-сөп.

7

Атыттары дьүүллээмэҥ
1 Кими да дьүүллээмэҥ – оччоҕо эһиги эмиэ дьүүллэниэххит суоҕа. 2 Ханнык дьүүлүнэн дьүүллүүгүт да, бэйэҕитин эмиэ соннук дьүүллүөхтэрэ, хайдах кээмэйинэн кээмэйдиигит да, бэйэҕитин эмиэ соннук кээмэйдиэхтэрэ. 3 Тоҕо эн быраатыҥ хараҕар мас сыыһын да булан көрөҕүн, оттон бэйэҥ хараххар бэрэбинэ баарын билиммэккин? 4 Итиэннэ бэйэҥ хараххар бэрэбинэлээх эрээри, хайдах бырааккар: „Кэл, хараххыттан сыыһы ылыым“, – диэххиний? 5 Сирэй көрбөх! Бастаан бэйэҥ хараххыттан бэрэбинэни таһаар, оччоҕо хайдах гынан быраатыҥ хараҕыттан сыыһы ылары эмиэ билиэҥ.
6 Ытыктабыллааҕы ыкка биэримэҥ – ыт бэйэҕитигэр саба түһүөҕэ; чөмчүүгү сибиинньэҕэ ыһымаҥ – сиргэ-буорга тэпсиэҕэ.
Көрдөһүҥ – көрдөһүүгүт туолуоҕа
7 Көрдөһүҥ, оччоҕо эһиэхэ бэриллиэҕэ; көрдөөҥ, оччоҕо булуоххут; тоҥсуйуҥ, оччоҕо эһиэхэ ааны аһыахтара. 8 Көрдөһөөччү ылар, көрдөөччү булар, оттон тоҥсуйааччыга аан аһыллар. 9 Уолчаана килиэп көрдөөтөҕүнэ, киниэхэ тааһы биэриэх киһи эһиэхэ баар дуо? 10 Оттон балыгы көрдөөтөҕүнэ – эриэн үөнү биэриэх киһи? 11 Бэл эһиги, мөкү дьон, оҕолоргутугар үтүө бэлэҕи биэрэри сатыыр буоллаххытына, Халлааннааҕы Аҕаҕыт Киниттэн көрдөһөөччүлэргэ өссө ордук өлгөм үтүөнү биэриэҕэ. 12 Онон дьон эһиэхэ хайдах сыһыаннаһыан баҕараргыт курдук, бэйэҕит эмиэ кинилэргэ соннук сыһыаннаһыҥ. Сокуон да, Пророктар да итинник үөрэтэллэр.
Икки суол
13 Кыараҕас аанынан киириҥ. Өлүүгэ тиэрдэр суол кэтит, аана киэҥ, онон үгүстэр ол суолунан бараллар, 14 оттон олоххо тиксэрэр суол синньигэс, аана кыараҕас, ол иһин бэрт аҕыйах киһи ону булар.
Мас отонунан биллэр
15 Бараан тириитинэн саптынан кэлэр торҕон бөрөлөртөн – сымыйа пророктартан – сэрэниҥ. 16 Кинилэри дьайыыларынан билиэххит. Эрбэһинтэн винограды, ыарҕаттан смокваны хомуйаллар дуо? 17 Ол курдук үтүө мас хаһан да үчүгэй отонноох, оттон куһаҕан мас хаһан да куһаҕан отонноох буолар. 18 Үтүө мас куһаҕан отонноммотун курдук, куһаҕан мас эмиэ үчүгэй отонноммот. 19 Үчүгэй отону биэрбэт маһы кэрдэн ылан уокка уматаллар. 20 Онон кинилэри дьайыыларынан билиэххит.
21 Миигин: „Тойонуом! Тойонуом!“ – диэччи эрэ барыта Халлаан Саарыстыбатыгар киирбэт – Мин Халлааннааҕы Аҕам көҥүлүн толорооччу эрэ онно киириэҕэ. 22 Ол күн үгүстэр Миигин ыҥыран: „Тойоммуот! Тойоммуот! – диэхтэрэ. – Биһиги Таҥара этэрин дьоҥҥо Эн ааккыттан тиэрдэрбит, Эн ааккынан дьонтон абааһылары үүрэн таһаарарбыт, элбэх дьиктилэри оҥорорбут буолбаат?“ 23 Онуоха Мин кинилэргэ этиэҕим: „Мин эһигини олох билбэппин, суута-сокуона суох быһыыланааччылар, киэр буолуҥ Миигиттэн!“
Икки акылаат
24 Онон, Мин бу этэр тылбын истэн баран толорор киһини дьиэтин таас акылааттаан туттубут өйдөөх киһи диэҕим. 25 Ардах курулаччы кутан, өрүстэр хааларыттан тахсан, күүстээх тыал тоҕута үрэн, бу дьиэҕэ саба түһүөхтэрэ, ол гынан баран тааска бигэтик турар дьиэни суулларыахтара суоҕа. 26 Оттон Мин бу этэр тылбын истэр эрээри, толорбот киһи – ол дьиэтин кумах үрдүгэр туттубут толкуйа суох киһи курдук буолуо. 27 Ардах курулаччы кутан, өрүстэр хааларыттан тахсан, күүстээх тыал тоҕута үрэн бу дьиэҕэ саба түһүөхтэрэ да, дьиэ сууллан, урусхал буолуо».
28 Иисус этэр тылын түмүктээбитигэр норуот Кини үөрэҕин сөхпүтэ-махтайбыта: 29 Кини сокуонньуттартан атыннык – былаастаах баһылыктыы үөрэтэрэ.

8

Араҥ ыарыылаах киһи
1 Хайаттан түспүтүгэр кэнниттэн үтүмэн үгүс киһи батыһан барбыта. 2 Онно биир араҥ буолбут киһи тиийэн кэлэн, Киниэхэ сүгүрүйбүтэ: «Тойонуом! Баҕарыаҥ эрэ кэрэх, Эн миигин ырааһырдыаҥ этэ!»
3 Иисус илиитин уунан кинини таарыйан баран: «Ырааһырыаххын баҕарабын, ырааһыр!» – диэбитэ. Киһи сонно тута үтүөрэн хаалбыта. 4 Иисус эппитэ: «Көр, кимиэхэ да тугу да кэпсээмэ. Бараҥҥын аҕабыыкка көрдөрүн, итиэннэ ырааһырбыккын барыларыгар туоһулаан, Моисей эппит бэлэҕин киниэхэ биэр».
Сотник итэҕэлэ
5 Иисус Капернаумҥа киирбитигэр Киниэхэ Рим сотнига тиийэн кэлбитэ: 6 «Тойонуом! Дьиэбэр чаҕарым босхоҥ буолан, эрэй бөҕөтүн көрө сытар».
7 «Мин тиийэн кинини үтүөрдүөм», – диэбитэ Иисус.
8 Сотник эппитэ: «Тойонуом! Мин Эйигин дьиэбэр киллэрэр кыахтаах үчүгэй киһи буолбатахпын. Эн биир тылы эттэргин эрэ, чаҕарым үтүөрүө этэ. 9 Бэл мин, төһө да үгүс тойоттордоох буолларбын, бэйэм салайар буойуннардаахпын, олортон биирдэстэригэр бар диэтим да, барар, атыныгар кэл диэтим да, кэлэр, оттон кулуппар маны оҥор диэтэрбин эрэ, ону толорор».
10 Иисус маны истэн соһуйан, кэнниттэн батыһан иһэр дьоҥҥо эргиллибитэ: «Кырдьыгы этэбин эһиэхэ: Мин бэл Израильга маннык итэҕэли булбатаҕым. 11 Этэбин эбээт: илинтэн-арҕааттан кэлбит үгүс дьон Авраамы, Исаагы уонна Иаковы кытта бииргэ Халлаан Саарыстыбатын малааһыныгар мустуохтара, 12 оттон Саарыстыба уолаттара тастыҥ түҥ хараҥаҕа кыйданыахтара, онно ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта иһиллиэҕэ». 13 Онтон сотникка эппитэ: «Чэ, дьиэҕэр бар, итэҕэйэргинэн буоллун». Сотник чаҕара сонно үтүөрэн хаалбыта.
Иисус Христос элбэх ыарыһаҕы үтүөрдэр
14 Кини Петр дьиэтигэр кэлэн көрбүтэ: Петр ийэ кынна тииһигирэн ыалдьа сытара. 15 Иисус кини илиитин таарыйарын кытта, сонно ыарыыта ааһан, туран кинилэргэ ас тардан барбыта. 16 Киэһэ буолуута куһаҕан тыыҥҥа буулаппыт элбэх ииримтийбит дьоннору аҕалбыттара; Кини ол куһаҕан тыыннары этэр тылын күүһүнэн үүртэлээн таһаарбыта, ыарыһахтары барыларын үтүөрдүбүтэ. 17 Бу барыта Исайя пророк: «Кини биһиги кыаммат кыһалҕабытын сүкпүтэ, ыарыыбытын илдьэ барбыта», – диэн эппитэ туоларын туһугар буолбута.
Иисус Христоһу батыһыы туһунан
18 Тулатыгар дьон халыҥ халҕаһата мустубутун көрөн, Иисус үөрэнээччилэрин уҥуор устуҥ диэн соруйбута. 19 Онуоха биир сокуонньут тиийэн кэлэн: «Үөрэтээччи! Эн ханна да бардаххына, мин Эйигин батыһан барыам», – диэбитэ.
20 Иисус киниэхэ эппитэ: «Саһыллар хороонноохтор, көтөрдөр уйалаахтар, арай Киһи Уола төбөтүн уура түһэн ылар сирэ суох».
21 Үөрэнээччилэриттэн биирдэстэрэ: «Тойонуом! Маҥнай дьиэбэр баран аҕам уҥуоҕун көтөҕөн кэлэрбин көҥүллээ эрэ», – диэн көрдөспүтэ.
22 Иисус эппитэ: «Миигин батыс. Өлбүт дьон өлбүт дьоннорун бэйэлэрэ харайдыннар».
Силлиэни тохтотуу
23 Иисус тыыга киирбитигэр үөрэнээччилэрэ эмиэ батыһан киирбиттэрэ. 24 Эмискэ муораҕа күүстээх силлиэ түһэн, модун долгуннар тыыны сабыта биэртэлээбиттэрэ; Кини утуйа сыппыта. 25 Үөрэнээччилэрэ кэлэн Кинини уһугуннаран: «Тойоммуот! Быыһаа, өлөн эрэбит!» – дэспиттэрэ.
26 «Тоҕо маннык куттаҕаскытый, кэмчи итэҕэллээхтэр?» – диэбитэ Иисус. Кини туран тыалы, долгуну буойарын кытта, сонно чуумпуран хаалбыта.
27 Дьон бэркиһээбиттэрэ: «Кини кимий? Тоҕо Киниэхэ тыал да, муора да бас бэринэрий?»
Абааһыларга буулаппыт икки киһини үтүөрдүү
28 Иисус муораны уҥуордаан Гергеса[20] дойдутугар кэлбитигэр абааһыларга буулаппыт икки киһи хайа хаспаҕар баар киһи уҥуохтарыттан утары сүүрэн тахсыбыттара. Күүстэрэ-уохтара бэрдиттэн куттанан, ким да манан суолламмат этэ. 29 «Таҥара Уола, Иисус, Эн биһиэхэ тугуҥ кыһалҕатай? – диэн иккиэн хаһыытаспыттара. – Эн биһигини манна кэмин иннинэ сордуу кэлбиккин!»
30 Кинилэртэн тэйиччи соҕус элбэх сибиинньэ мэччийэ сылдьара. 31 Абааһылар Киниттэн көрдөспүттэрэ: «Эн биһигини мантан үүрэн таһаарар буоллаххына, ити сибиинньэ үөрүгэр ыыт».
32 «Барыҥ», – диэбитэ Иисус.
Кинилэр тахсан сибиинньэлэргэ киирэллэрин кытта, сонно тута үөр сибиинньэ бүтүннүү хайа үрдүттэн ыстанан, муораҕа тимирбитэ. 33 Маныыһыттар куоракка сүүрэн кэлэн, манна туох буолбутун, абааһыга буулаппыт икки киһи хайдах үтүөрбүтүн туһунан кэпсээбиттэрэ. 34 Олохтоохтор бука бары Иисуһу көрсө тахсыбыттара; итиэннэ Кинини көрөн баран, дойдуларыттан барарыгар көрдөспүттэрэ.

9

Капернаумҥа босхоҥу үтүөрдүү
1 Иисус оҥочонон муора уҥуор туораан, куоратыгар төннүбүтэ. 2 Онно Киниэхэ хас да киһи тэллэххэ сытар босхоҥ киһини аҕалбыттара. Иисус кинилэр итэҕэллэрин көрөн, ыарыһахха эппитэ: «Эрдий, тоойуом! Аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолла».
3 Сокуонньуттар истэригэр: «Бу киһи Таҥараны холуннарда!» – дии санаабыттара.
4 Иисус кинилэр тугу санаабыттарын курдат көрөн, эппитэ: «Тоҕо эһиги сүрэххитигэр куһаҕаны саныыгытый? 5 Ыарыһахха туох диир чэпчэкиний: аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолла диир дуу, эбэтэр туран хаамп диэн этэр дуу? 6 Ол эрээри эһиги Киһи Уола сиргэ аньыыны-хараны бырастыы гынар кыахтааҕын билэргит туһугар», – инньэ диэн баран ыарыһахха эппитэ: «Туран тэллэххин ылан, дьиэҕэр бар». 7 Киһи туран, тэллэҕин ылан, дьиэтигэр барбыта. 8 Норуот, маны көрөн сөҕөн[21], киһиэхэ маннык былааһы биэрбит Таҥараны айхаллаабыта.
Матфейы ыҥырыы
9 Иисус салгыы баран иһэн, түһээн хомуйар сиргэ олорор Матфей диэн ааттаах киһини көрөн: «Миигин батыс», – диэн ыҥырбыта. Матфей туран, Иисуһу батыһан барбыта.
10 Кини Матфей дьиэтигэр эбиэттии олордоҕуна, түһээн хомуйааччы үгүс дьон уонна атын да аньыылаахтар кэлэн Иисуһу уонна Кини үөрэнээччилэрин кытта аһылыкка сэргэстэһэ олорбуттара. 11 Маны көрөн, фарисейдар Кини үөрэнээччилэригэр эппиттэрэ: «Тоҕо эһиги Үөрэтээччигит түһээн хомуйааччылары уонна аньыылаахтары кытта бииргэ аһыырый?»
12 Иисус итини истэн, эппитэ: «Эмчиккэ өлүөр дьон буолбатах, ыарыһахтар наадыйаллар. 13 Бараҥҥыт, „Бэлэх-туһах эрэйбэппин, амарах буоларгытыгар баҕарабын“ диэн этии туох суолталааҕын үөрэтэн билиҥ. Мин кырдьыксыттары буолбакка, аньыылаахтары ыҥыра кэлбитим».
Пост туһунан ыйытыы
14 Онтон Киниэхэ Иоанн үөрэнээччилэрэ кэлэн ыйыппыттара: «Биһиги да, фарисейдар да тоҕо үгүстүк постанабытый, оттон Эн үөрэнээччилэриҥ тоҕо постамматтарый?»
15 Иисус эппитэ: «Уруу малааһыныгар ыҥырыллыбыт ыалдьыттар күтүөт баарыгар курутуйаллара сөптөөх дуо? Ол эрээри күтүөт кинилэртэн былдьанар кэмэ кэлиэҕэ, дьэ оччоҕо кинилэр постанар буолуохтара. 16 Ким даҕаны эргэ таҥаһы саҥанан абырахтаабат; оннук абырахтаатахха, эргэрбит таҥас сиритэ баран, өссө улаханнык тырыта барыа. 17 Син ол кэриэтэ, саҥа көөнньүбүт арыгыны эргэ симииргэ куппаттар, инньэ гыннахха, симиир хайа баран арыгы тохтуо. Саҥа көөнньүбүт арыгыны саҥа симииргэ куталлар, оччоҕо симиир да бүтүн хаалыа, арыгы да тохтуо суоҕа».
Өлбүт кыыс уонна ыарыһах дьахтар
18 Маны этэ турдаҕына, биир аҕа баһылык кэлэн, Иисус иннигэр сөһүргэстээбитэ: «Кыыһым сибилигин аҕай быһынна. Тиийэн киниэхэ илиигин уурдаргын, оҕом тиллиэ этэ!» 19 Иисус туран кинини батыһан барбыта, үөрэнээччилэрэ эмиэ барсыбыттара.
20 Аара баран истэҕинэ, биир уон икки сыл устата хаана баран ыалдьыбыт дьахтар, Кинини, кэнниттэн кэлэн, таҥаһын таарыйбыта. 21 «Саатар таҥаһын да таарыйдахпына, ыарыыбыттан экчи үтүөрүөм», – дии саныыра кини. 22 Иисус эргиллэн, көрөн баран эппитэ: «Кыыһым, эрдий! Эйигин итэҕэлиҥ быыһаата». Бу кэмтэн дьахтар үтүөрэн хаалбыта.
23 Иисус аҕа баһылык дьиэтигэр киирэн, флейтаҕа оонньооччулары, ытаан-соҥоон аймана сылдьааччылары көрбүтэ. 24 «Эһиги барыҥ, кыысчаан өлбөтөх, утуйа сытар», – диэбитэ Кини. Маны истэн, Кинини күлүү гыммыттара. 25 Дьону таһаарбыттарын кэннэ, Иисус хоско киирэн, кыыһы илиититтэн ылбытыгар оҕо туран кэлбитэ. 26 Бу туһунан сурах ол сири бүтүннүүтүн тилийэ көппүтэ.
Хараҕа суохтары уонна тыла суоҕу үтүөрдүү
27 Иисус мантан баран эрдэҕинэ, кэнниттэн хараҕа суох икки киһи батыспыттара. Кинилэр: «Иисус, Давид Уола, абыраа биһигини!» – диэн үөгүлэһэ испиттэрэ.
28 Дьиэҕэ киирбитигэр хараҕа суохтар Киниэхэ чугаһаан кэлбиттэрэ. «Эһиги Миигин үтүөрдэр кыахтаах диэн итэҕэйэҕит дуо?» – Иисус кинилэртэн ыйыппыта.
«Итэҕэйэн, Тойоммуот!» – дэспиттэрэ иккиэн.
29 Иисус кинилэр харахтарын таарыйан баран: «Итэҕэйэргитинэн буоллун», – диэбитэ. 30 Сонно бу икки киһи көрөр буолан хаалбыттара. «Өйдөөҥ, бу туһунан ким да билиэ суохтаах», – диэн Иисус кытаанахтык сэрэппитэ. 31 Ол эрээри кинилэр тахсаат да, Кини туһунан сураҕы дойдуну биир гына тарҕатан барбыттара.
32 Кинилэр барбыттарын кэннэ, Иисуска абааһы буулаабыт тыла суох киһитин аҕалбыттара. 33 Абааһы үүрүллүбүтүгэр тыла суох киһи саҥарар буолбута.
«Израильга урут хаһан да маннык буола илигэ!» – диэн норуот сөхпүтэ-махтайбыта.
34 «Суох, Кини абааһылары абааһы тойонуттан ылбыт күүһүнэн үүрэн таһаарар», – диэн фарисейдар утарбыттара.
Үүнүү өлгөм эрээри, үлэһит аҕыйах
35 Иисус бары куораттары, дэриэбинэлэри кэрийэ сылдьан, синагогаларга үөрэтэрэ, Саарыстыба Евангелиетын иһитиннэрэрэ, бары ыарыыттан-сүтүүттэн, кыаммат буолууттан үтүөрдүтэлиирэ. 36 Үтүмэн үгүс киһи, маныыһыта суох бараан үөрүн курдук, үрэллэн, сырата-сылбата быстан сылдьарын Кини аһына көрбүтэ. 37 Ол иһин үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Үүнүү өлгөм эрээри, үлэһит аҕыйах, 38 онон үүммүт бурдук Тойонуттан, бурдугун быстара, үлэһиттэри ыытарыгар көрдөһүҥ».

10

Уон икки Апостолы ыытыы
1 Иисус уон икки үөрэнээччитин ыҥыран ылан, дьонтон быртах тыыннары үүрэн таһааралларын, араас ыарыыттан, кыаммат буолууттан үтүөрдэллэрин туһугар, кинилэргэ куһаҕан тыыннары кыайар-хотор былааһы биэрбитэ.
2 Уон икки Апостол аата-суола маннык: бастакынан Петр диэн ааттаммыт Симон, кини быраата Андрей, Зеведей уола Иаков уонна кини быраата Иоанн, 3 Филипп уонна Варфоломей, Фома уонна түһээн хомуйааччы Матфей, Алфей уола Иаков уонна Фаддей диэн хос ааттаах Леввей[22], 4 Симон Кананит[23] итиэннэ Иисуһу таҥнарбыт Иуда Искариот.
5 Бу уон икки киһини Иисус маннык ыйан-кэрдэн ыыппыта: «Атын омуктар суолларынан барымаҥ, Самария куоратыгар кииримэҥ, 6 туох ханнык иннинэ Израиль норуотун муммут барааннарыгар барыҥ; 7 тиийэҥҥит: „Халлаан Саарыстыбата чугаһаата!“ – диэн иһитиннэриҥ; 8 ыарыһахтары үтүөрдүҥ, өлбүттэри олоххо төнүннэриҥ, араҥ ыарыылаахтары ырааһырдыҥ, дьонтон абааһылары үүртэлээн таһаарыҥ – босхо ылбыккытын босхо биэриҥ. 9 Кыһыл да, үрүҥ да көмүһү, алтаны да кургутугар уктумаҥ, 10 суолга матаҕаны да, икки суол уларыттар таҥаһы да, атах таҥаһын да, тайах маһы да ылымаҥ – үлэһит киһи айаҕын булунар. 11 Ханнык да куоракка, дэриэбинэҕэ киирдэххитинэ, онно эһигини түһэрэр үтүө киһини булан, барыаххытыгар диэри, киниэхэ олоруҥ. 12 Дьиэҕэ эйэни-или баҕарбытынан киирэр буолуҥ; 13 ол дьиэ онуоха сөптөөх буоллаҕына, эйэҕит киниэхэ киириэҕэ, оттон сөбө суох буоллаҕына, эйэҕит бэйэҕитигэр төннүөҕэ. 14 Ким эмэ эһигини дьиэтигэр киллэрбэтэҕинэ, этэргитин истибэтэҕинэ, ол дьиэттэн, эбэтэр куораттан тахсан иһэн, атаххыт быылын кытта тэбээн хаалларыҥ. 15 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Дьүүл Күнүгэр ол куоракка Содомнаах Гоморра сиринээҕэр ордук ыарахан буолуоҕа.
Кэнэҕэс сойуолааһын
16 Бу Мин эһигини бөрөлөргө барааннары ыытар кэриэтэ ыыталыыбын, онон моҕой курдук муударай, холууп курдук судургу буолуҥ. 17 Дьонтон сэрэниҥ: кинилэр эһигини дьүүлгэ тардыахтара, синагогаларга кырбыахтара, 18 Мин туспуттан баһылыктарга, ыраахтааҕыларга тутан илдьиэхтэрэ, оччоҕо эһиги кинилэргэ уонна Таҥараны билбэт омуктарга Миигин туоһулуоххут. 19 Ол сууттуур күннэригэр тугу этэргитин тобула сатаамаҥ: этиэхтээх тылгыт ол түгэҥҥэ эһиэхэ бэриллиэҕэ – 20 онно эһиги буолбатах, Аҕаҕыт Тыына эһигинэн саҥарыаҕа. 21 Убай быраатын, аҕа оҕотун өлөр өлүүгэ анньан биэриэҕэ; оҕолор төрөппүттэрин утары туран, кинилэри өлөртөрүөхтэрэ; 22 Мин аатым туһуттан эһигини бары абааһы көрүөхтэрэ. Ол эрээри тиһэҕэр тиийэ тулуйбут киһи – быыһаныаҕа. 23 Эһигини биир куоракка сойуолаатахтарына, атын куоракка куотаарыҥ. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Израиль куоратын барытын кэрийэн бүтэрэ иликкитинэ, Киһи Уола хайыы-үйэ тиийэн кэлиэҕэ.
24 Үөрэнээччи үөрэтээччититтэн чорбойботун курдук, кулут эмиэ тойонуттан чорбойбот; 25 үөрэнээччи үөрэтээччитин курдук, кулут тойонун курдук буоллахтарына сөп. Бэл дьиэ хаһаайынын „Веельзевул“ диэн ааттыыр буоллахтарына, кини дьиэтээҕилэрин өссө куһаҕаннык ааттыахтара суоҕа дуо?
Куттанымаҥ
26 Ол гынан баран эһиги кинилэртэн куттанымаҥ. Кистэлэҥ арыллыбатаҕа, кистэммит биллибэтэҕэ диэн суох. 27 Мин эһиэхэ хараҥаҕа эппиппин эһиги сырдыкка этэр буолуҥ, кулгааххытыгар сипсийиллибити эһиги дьиэ үрдүттэн биллэрэр буолуҥ. 28 Киһи этин-сиинин өлөрөр эрээри, дууһатын өлөрөр кыаҕа суохтартан куттанымаҥ; ол оннугар киһини бүтүннүү – эттэри-сииннэри, дууһалары – гееннаҕа өлөрөр Кыахтаахтан куттанар буолуҥ. 29 Биир бытархай харчыга икки барабыайы атыылаһыахха сөп буолбат дуо? Бэл кинилэртэн хайалара да, Аҕаҕыт көҥүллүөн иннинэ, өлөн түһүө суоҕа; 30 оттон эһиги оннооҕор төбөҕүтүгэр төһө баттахтааххыт кытта ааҕыллан турар. 31 Онон куттанымаҥ: эһиги барабыайдааҕар быдан күндүгүт.
32 Миигин итэҕэйэрин дьон иннигэр аһаҕастык билиммит киһини Мин эмиэ Халлааннааҕы Аҕам иннигэр билиниэм; 33 Миигиттэн дьон иннигэр аккаастаммыт киһиттэн Мин эмиэ Халлааннааҕы Аҕам иннигэр аккаастаныам.
34 Эһиги Миигин сиргэ эйэни олохтуу кэлбит дии санаамаҥ: Мин эйэни буолбатах, батаһы аҕалбытым. 35 Мин араара кэлбитим – „уолу аҕатыттан, кыыһы ийэтиттэн, кийиити хотунуттан. 36 Киһи өстөөхтөрө – кини бэйэтин дьиэтээҕилэрэ“.
37 Аҕатын дуу, ийэтин дуу Миигин таптыырынааҕар ордук таптыыр киһи Миэхэ сөбө суох; уолун дуу, кыыһын дуу Миигин таптыырынааҕар ордук таптыыр киһи Миэхэ сөбө суох; 38 ким бэйэтин кириэһин ылан Миигин батыспатах – ол эмиэ Миэхэ сөбө суох. 39 Олоҕун харыстааччы – олоҕун сүтэриэҕэ, оттон Мин туспар олоҕун сүтэрбит киһи – олоҕун булуоҕа.
Наҕараада туһунан
40 Ким эһигини ылынар – ол Миигин ылынар, ким Миигин ылынар – ол Миигин Ыыппыты ылынар. 41 Пророгу пророк аатыгар дьиэтигэр киллэрээччи – пророк ылар наҕараадатын ылыаҕа, Таҥара кырдьыксытын кырдьыксыт аатыгар дьиэтигэр киллэрээччи – кырдьыксыт ылар наҕараадатын ылыаҕа. 42 Оттон бу кыралартан биирдэригэр эмэ, кини Мин үөрэнээччим буоларын иһин, биир хончоҕор тымныы ууну утары ууммут киһи, кырдьыгы этэбин, наҕараадатыттан матыа суоҕа».

11

Иисус Христос уонна Иоанн Сүрэхтээччи
1 Иисус уон икки үөрэнээччитигэр итинник ыйыы-кэрдии биэрэн баран, Таҥара тылын үөрэтэ, иһитиннэрэ чугас эргиннээҕи куораттарынан барбыта.
2-3 Иоанн хаайыыга сытан, Христос оҥорор дьайыыларын истэн икки үөрэнээччитин[24] Киниэхэ «Кэлиэхтээх Эн буолаҕын дуу, эбэтэр атыны күүтэбит дуу?» диэн ыйыттара ыыппыта.
«4 Тугу көрбүккүтүн-истибиккитин баран Иоаҥҥа кэпсээҥ, – диэн хоруйдаабыта Иисус. – 5 Хараҕа суохтар харахтаналлар, доҕолоҥнор атахтаналлар, араҥ ыарыылаахтар ырааһыраллар, дьүлэйдэр истэр буолаллар, өлбүттэр тиллэллэр, оттон дьадаҥылар Үөрүүлээх Илдьити истэллэр. 6 Миигин саарбахтаабат киһи алгыстаах».
7 Кинилэр барбыттарын кэннэ, Иисус норуокка Иоанн туһунан маннык эппитэ: «Иччитэх сиргэ эһиги тоҕо бара сылдьыбыккытый? Тыал хомуһу хамсатарын көрө дуо? 8 Тугу көрө барбыккытый? Мааны таҥаска сууламмыт киһини көрө дуо? Мааны таҥастаахтар дыбарыаска олороллор. 9 Дьэ оччоҕо тугу көрө бара сылдьыбыккытый? Пророгу көрөөрү дуо? Соннук, эһиги пророгу көрбүккүт, өссө эһиэхэ этэбин: эһиги пророктааҕар да улаханы көрбүккүт. 10 Суруйууларга кини туһунан маннык этиллибитэ: „Көр бу, Эн иннигэр Мин илдьит киһибин ыытабын, кини Эн барар суолгун солуоҕа“.
11 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Иоанн Сүрэхтээччиттэн ордук улуу пророк ийэттэн өссө төрүү илик, ол эрээри Халлаан Саарыстыбатыгар саамай кыралара да киниттэн улахан. 12 Иоанн Сүрэхтээччи күннэриттэн билиҥҥэ диэри Халлаан Саарыстыбата күүһүнэн ылыллар, сыраларын биэрээччилэр онно туруулаһан киирэллэр. 13 Иоанн иннинээҕи Сокуон уонна Пророктар бары Халлаан Саарыстыбатын туһунан өтө көрөн этэллэрэ. 14 Онон билиэххитин баҕарар буоллаххытына, кэлиэхтээх Илия кини буолар. 15 Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!
16-17 Бу көлүөнэни кимиэхэ тэҥниэмий? Кинилэр баһаар болуоссатыгар олорон доҕотторун кытта: „Биһиги флейтаҕа оонньообуппутугар – үҥкүүлээбэтэххит, кутурҕан ырыатын ыллаабыппытыгар – ытаабатаххыт“, – дэһэн хаһыытаһар оҕолор курдуктар. 18 Иоанн кэлэн аһы да аһаабат, арыгыны да испэт, ону кинилэр: „Абааһыга буулаппыт“, – дииллэр. 19 Киһи Уола кэлэн иһэр да-аһыыр да, ону көрөн: „Көр, бу аһас, иһээччи киһи, түһээн хомуйааччылар, аньыылаахтар доҕордоро“, – дэһэллэр. Ол эрээри Таҥара Муудараһа кырдьыктааҕын оҕолоро бары билиммиттэрэ».
Аньыыларын билиммэтэх куораттар тустарынан
20 Онтон Иисус ханнааҕар да ордук элбэх дьиктини оҥорбутун үрдүнэн аньыыларын билиммэтэх куораттар олохтоохторун хомуруйбута: «21 Эйигин сор-муҥ күүтэр, Хоразин! Эйигин сор-муҥ күүтэр, Вифсаида! Эһиэхэ көрдөрүллүбүт дьиктилэр Тирдээх Сидоҥҥа көрдөрүллүбүттэрэ буоллар, ол куораттар олохтоохторо илдьиркэй таҥаһы таҥнан, төбөлөрүгэр күлү куттан, былыр үйэҕэ аньыыларын билиммит буолуо этилэр. 22 Ол иһин эһиэхэ этэбин: Дьүүл Күнүгэр Тирдээх Сидоҥҥа эһигиннээҕэр ордук чэпчэки буолуо. 23 Оттон эн, халлааҥҥа диэри үрдээбит Капернаум, үтүгэн түгэҕэр тиийэ түҥнэстиэҥ. Эйиэхэ көрдөрүллүбүт дьиктилэри Содом көрбүтэ эбитэ буоллар, ол куорат билиҥҥэ диэри баар буолуо этэ. 24 Ол иһин этэбин: Дьүүл Күнүгэр эйиэхэ Содом сиринээҕэр ордук ыарахан буолуо».
Кэлиҥ Миэхэ, эрэйи көрбүттэр
25 Итиэннэ Иисус эппитэ: «Аҕаа, сир-халлаан Айыы Тойоно! Маны барытын муударайдартан, өйдөөхтөртөн кистээн баран, кыра оҕолорго арыйбытыҥ иһин, Эйиэхэ айхал этэбин. 26 Соннук, Аҕаа, Эн үтүө көҥүлүҥ оннук этэ. 27 Мин Аҕам тугу барытын Миэхэ туттарбыта; Аҕатыттан ураты Уолун ким да билбэт, ол курдук эмиэ Уолуттан ураты, уонна Уола арыйыан баҕарбыт дьонуттан ураты, ким да Аҕаны билбэт.
28 Кэлиҥ Миэхэ эрэйи көрбүттэр, ыар сүгэһэргэ баттаппыттар бука бары – Мин эһигини уоскутуом! 29 Мин бурҕалдьыбын ылан кэтиҥ, өһүөмньүтэ суох, көрсүө буоларга Миигиттэн үөрэниҥ: Мин өһүөмньүтэ суохпун, сымнаҕас сүрэхтээхпин, онон эһиги дууһаҕытыгар уоскулаҥы булуоххут. 30 Мин кэтэрдэр бурҕалдьым чэпчэки, Мин сүктэрэр сүгэһэрим ыарахана суох».

12

Субуота Тойоно
1 Биирдэ Иисус субуота күн бурдук ыһыллыбыт сиринэн баран испитэ; үөрэнээччилэрэ аччыктаан, бурдук куоластарын турута тыытан арааран сиэн барбыттара. 2 Фарисейдар, ону көрөн, Киниэхэ: «Ол үөрэнээччилэриҥ, Сокуону кэһэн, субуотаҕа тугу гына сылдьалларын көр эрэ!» – диэбиттэрэ.
3 Онуоха Кини эппитэ: «Эһиги Давид ыраахтааҕы арыалдьыттарыныын аччыктаан тугу гыммыттарын, ама, аахпатаххыт дуо? 4 Кинилэр Таҥара Дьиэтигэр киирэн, аҕабыыттар эрэ сиир, атын ким да – Давид да, кини аргыстара да – сиэ суохтаах ытык килиэптэрин[25] сиэбиттэрин туһунан? 5 Эбэтэр аҕабыыттар субуота күн Таҥара Дьиэтигэр субуотаны кэһэллэрин үрдүнэн, буруйдамматтарын туһунан эһиги Сокуоҥҥа аахпатаххыт дуу? 6 Эһиэхэ этэбин: манна Таҥара Дьиэтинээҕэр ордук улахан баар. 7 „Эһигиттэн бэлэх-туһах эрэйбэппин, амарах буоларгытыгар баҕарабын“ диэн тугун билэргит эбитэ буоллар, эһиги буруйа суохтары буруйдуо суох этигит. 8 Киһи Уола субуота да күн тойоно эбээт».
9 Иисус мантан баран синагогаҕа киирбитэ. 10 Онно хаппыт илиилээх киһи баара. Иисуһу буруйга тардаары: «Субуотаҕа эмтиири Сокуон көҥүллүүр дуо?» – диэн ыйыппыттара.
11 Иисус эппитэ: «Эһигиттэн хайаҕыт эмэ чороҥ соҕотох барааннааҕа субуота күн умуһахха түстэҕинэ, онтукатын быыһыа суоҕа этэ дуо? 12 Оттон киһи бараантан төһөлөөх ордугуй? Онон субуота күн үтүөнү оҥорор көҥүллэнэр». 13 Итиэннэ били киһиэхэ: «Илиигин уун», – диэбитэ. Киһи уунаатын, сонно илиитэ өлүөр илиитин курдук чөлүгэр түһэн хаалбыта. 14 Фарисейдар мантан бараннар, хайдах гынан Кинини өлөрөр туһунан сүбэлэспиттэрэ. Ол эрээри Иисус итини билэн атын сиргэ барбыта.
Таҥара Талыылааҕа
15 Кини кэнниттэн элбэх киһи батыһан барбыта. Иисус барыларын үтүөрдэн баран, 16 Кини туһунан кэпсииллэрин боппута. 17-18 Бу барыта Исайя пророк өтө көрөн эппитэ туоларын туһугар буолбута: «Бу баар – Мин талан ылбыт Үлэһитим, үтүө көҥүлбүн толорор Тапталлаах Уолум. Бэйэм Тыыммын Мин Киниэхэ биэриэҕим, оччоҕо Кини бары норуоттарга кырдьыктаах дьүүл буоларын биллэриэҕэ. 19 Кини мөккүһэн куолаһын үрдэтиэ суоҕа, Кини саҥатын уулуссаҕа ким да истиэ суоҕа; 20 кырдьыгы кыайыыга тиэрдэ илигинэ, эчэйбит оту тосту үктүө суоҕа, симик уоту саба үрүө суоҕа. 21 Бары норуот эрэлэ – Кини буолуоҕа!»
Иисус Христос уонна Веельзевул
22 Онтон Киниэхэ абааһы буулаабыт хараҕа, тыла суох киһитин аҕалбыттара. Иисус кинини үтүөрдүбүтүгэр киһи көрөр да, саҥарар да буолбута. 23 Ол иһин дьон сөҕөн: «Ама бу Христос[26], Давид Уола буолуо дуо?» – дэһиспиттэрэ.
24 «Суох, Кини Веельзевултан, абааһы тойонуттан, ылбыт күүһүнэн абааһылары үүрэн таһаарар», – диэн фарисейдар утарбыттара.
25 Кинилэр санааларын билэр буолан, Иисус эппитэ: «Хайа да саарыстыба, бэйэтин иһигэр хайдыһыы таҕыстаҕына, иччитэхсийэр, хайа да куорат, хайа да ыал иирээнтэн үрэллэр. 26 Сатана сатананы үүрэн таһаарар буоллаҕына, ол аата кини эмиэ икки аҥыы арахсар. Оччоҕо кини саарыстыбата хайдах кыайан тулуһуой? 27 Мин абааһылары Веельзевул күүһүнэн үүрэн таһаарар буоллахпына, эһиги дьоҥҥут кинилэри ким күүһүнэн үүрэллэрий? Оччотугар кинилэр эһигини дьүүллүөхтэрэ. 28 Оттон Мин абааһылары Таҥара Тыынын күүһүнэн үүрэр буоллахпына, ол аата Таҥара Саарыстыбата эһиэхэ хайыы-үйэ кэлбит. 29 Ким эмэ күүстээх киһи дьиэтигэр киирэн баран, кинини кэлгийбэтэҕинэ, хайдах малын-салын халаан тахсыаҕай? Кинини кэлгийэн эрэ баран, дьиэтин халыаҕа. 30 Ким Миигин кытта буолбатах, ол Миигин утарар; ким Миигин кытта хомуйсубат, ол ыһар эрэ. 31 Ол иһин этэбин эһиэхэ: ханнык баҕарар аньыы да, Таҥараны холуннарыы да дьоҥҥо бырастыы гыныллыаҕа, оттон Тыыны холуннарыы бырастыы гыныллыа суоҕа; 32 ким Киһи Уолун утары саҥарбыт – ол бырастыы гыныллыаҕа, оттон ким Сибэтиэй Тыыны холуннарбыт – бу да үйэҕэ, кэлэр да үйэлэргэ бырастыы гыныллыа суоҕа.
33 Эһиги маһы үчүгэй диир буоллаххытына, отонун эмиэ үчүгэй диэҥ, маһы куһаҕан диир буоллаххытына, отонун эмиэ куһаҕан диэҥ – мас хайдаҕа отонуттан биллэр. 34 Эриэн үөн ыамалара! Эһиги куһаҕан санаалаах эрээри, хайаан үтүөнү саҥарыаххытый? Сүрэҕиҥ тугунан туолбута уоскунан тахсар эбээт. 35 Үтүө киһи сүрэҕин үтүө баайыттан үтүөнү таһаарар, мөкү киһи мөкү баайыттан мөкүнү таһаарар. 36 Эһиэхэ этэбин: хас биирдии хойгур тыл иһин дьон Дьүүл Күнүгэр эппиэккэ тардыллыахтара. 37 Тоҕо диэтэххэ, эппит тылгыттан ырааһырыаҥ, эппит тылгыттан дьүүллэниэҥ».
Иона пророк бэлиэтэ
38 Онуоха сорох сокуонньуттар уонна фарисейдар Киниэхэ: «Үөрэтээччи! Эн биһиэхэ дьикти бэлиэ көрдөрүөххүн баҕарабыт», – диэбиттэрэ.
39 Иисус эппитэ: «Хара санаалаах, содур көлүөнэ бэлиэни эрэйэр. Ол эрээри кинилэргэ Иона пророк бэлиэтиттэн атын бэлиэ бэриллиэ суоҕа. 40 Иона киит балык иһигэр үс түүннээх күн буолбутун курдук, Киһи Уола эмиэ сир сүрэҕэр үс түүннээх күн буолуоҕа. 41 Ниневия дьоно Дьүүл Күнүгэр бу көлүөнэни кытта бииргэ туран кэлэн, кинини буруйдуохтара: кинилэр Иона ыҥырарын истэн аньыыларын билиммиттэрэ, оттон манна Ионатааҕар улахан баар. 42 Соҕурууҥҥу сарыысса эмиэ, Дьүүл Күнүгэр бу көлүөнэ дьонун кытта бииргэ туран кэлэн, кинилэри буруйдуоҕа: кини Соломон муударай тылын-өһүн истээри, сир уһугуттан кэлэ сылдьыбыта, оттон манна Соломоннааҕар улахан баар.
43 Быртах тыын киһиттэн тахсан баран, уоскулаҥы көрдөөн, кураайы сирдэри кэрийэр эрээри, уоскулаҥы булбат; 44 ол иһин: „Тахсан барбыт дьиэбэр төннүүһүбүн“, – диир уонна төннөн кэлэн, онно ким да киирэ илигин, дьиэ ып-ыраастык харбаммытын, хомуллубутун көрөр; 45 онон баран бэйэтинээҕэр өссө кырыктаах сэттэ атын тыыны аҕалан, кинилэри кытта бииргэ киирэн онно олохсуйар; дьэ оччоҕо ол киһи уруккутунааҕар өссө ордук иэдэйэр. Бу хара санаалаах көлүөнэҕэ эмиэ оннук буолуоҕа».
Иисус Христос Ийэтэ уонна бырааттара
46 Иисус мустубут дьону кытта кэпсэтэ олордоҕуна, Ийэтэ уонна бырааттара[27] кэлэннэр, Кинини кытары кэпсэтиэхтэрин баҕаран, таһырдьа турбуттара.
47 «Ийэҥ уонна бырааттарыҥ кэллилэр, Эйигинниин кэпсэтиэхтэрин баҕаран, таһырдьа тураллар», – диэбитэ ким эрэ.
«48 Кимий Мин Ийэм, кимнээҕий Мин бырааттарым? – диэбитэ Кини ол киһиэхэ, 49 итиэннэ үөрэнээччилэрин диэки ыйан баран эппитэ: – Мин Ийэм уонна Мин бырааттарым бу бааллар; 50 ким Мин Халлааннааҕы Аҕам көҥүлүн толорор – ол Миэхэ быраатым, балтым уонна Ийэм буолар».

13

Бурдук ыһааччы туһунан домох
1 Ол күн Иисус дьиэттэн тахсан муора кытылыгар киирэн олорбута. 2 Үтүмэн үгүс киһи үмүөрүспүтүн иһин, Кини оҥочоҕо киирбитэ, оттон дьон барыта кытылга турбута. 3 Иисус кинилэри домоҕунан элбэххэ үөрэппитэ: «Арай биир киһи бурдук ыһа тахсыбыт. 4 Бурдугун ыһа сырыттаҕына, сорох сиэмэтэ суолга түспүт, ону көтөрдөр көтөн кэлэн, тоҥсуйан сиэн кэбиспиттэр; 5 сороҕо таастаах сиргэ түһэн, буора чараас буолан, сонно тута үүнэн тахсыбыт, ол эрээри 6 күн тахсыбытыгар, бөҕө силиһэ суох буолан, иинэн-хатан хаалбыт; 7 сорох сиэмэтэ хатыылаах эрбэһин ортотугар түспүт, онон эрбэһин өрө үүнэн тахсан, ону тумнаран кэбиспит; 8 оттон атын сиэмэтэ, өҥ сиргэ түһэн, сороҕо сүүс төгүл, сороҕо алта уон, сороҕо отут төгүл өлгөм үүнүүнү биэрбит. 9 Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!»
10 Үөрэнээччилэрэ кэлэннэр, Иисустан: «Эн тоҕо кинилэргэ домоҕунан кэпсиигиний?» – диэн ыйыппыттара.
11 Иисус эппитэ: «Эһиэхэ Халлаан Саарыстыбатын кистэлэҥнэрин билэр кыах бэриллибитэ, оттон кинилэргэ бэриллибэтэҕэ. 12 Баардаахха – өссө бэриллиэҕэ, оттон туга да суохтан – баара даҕаны былдьаныаҕа. 13 Кинилэр көрөр эрээри көрбөттөр, истэр эрээри истибэттэр да, өйдөөбөттөр да, ол иһин Мин кинилэргэ домоҕунан кэпсиибин. 14 Онон Исайя пророк бу дьон туһунан эппитэ туолан эрэр: „Кулгааххытыгар иһиллибити – истиэххит суоҕа, хараххытыгар көстүбүтү – көрүөххүт суоҕа. Бу дьон сүрэҕин сыа бүрүйбүт, 15 кулгаахтарынан да истибэттэр, харахтарын да быһа симпиттэр. Оннук буолбатаҕа эбитэ буоллар, харахтарынан көрөн, кулгаахтарынан истэн, сүрэхтэринэн өйдөөн, Миэхэ эргиллиэ этилэр, оччоҕо Мин кинилэри үтүөрдүөм этэ“.
16 Оттон эһиги, хараххыт көрөр, кулгааххыт истэр буолан, алгыстааххыт. 17 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: үгүс пророктар уонна сибэтиэйдэр эһиги көрөргүтүн көрүөхтэрин баҕарбыттара да, көрбөтөхтөрө, эһиги истэргитин истиэхтэрин баҕарбыттара да, истибэтэхтэрэ.
18 Аны билигин бурдук ыһааччы туһунан домох суолтатын истиҥ: 19 ким эмэ Саарыстыба туһунан истэн баран өйдөөбөт буоллаҕына, киниэхэ хара дьайдаах кэлэн, кини сүрэҕэр ыһыллыбыт сиэмэни уоран илдьэ барар. Ол – суолга ыһыллыбыт сиэмэ. 20 Оттон таастаах сиргэ ыһыллыбыт сиэмэ – этиллибит тылы истээт да, үөрүүнэн ылынааччыны көрдөрөр; 21 ол эрээри кини иһигэр силиһэ суох буолан өр тулуспат: кыһалҕа кыһарыйдаҕына, эбэтэр сойуолааһын саҕаланнаҕына, сонно тута итэҕэлин сүтэрэн кэбиһэр. 22 Оттон эрбэһин быыһыгар ыһыллыбыт сиэмэ – ол тылы истэр эрээри, күннээҕи олох сүпсүлгэнигэр, баай умсулҕаныгар баһыйтаран, тылы сэҥээрбэт буолан, туһаны аҕалбат дьон. 23 Үтүө буорга ыһыллыбыт сиэмэ – ол этиллибит тылы истэр уонна өйдүүр буолан, өлгөм үүнүүнү биэрэр дьон: ким сүүс, ким алта уон, ким отут төгүл үрдүгү».
Сыыс от туһунан домох
24 Өссө биир домоҕу кинилэргэ кэпсээбитэ: «Халлаан Саарыстыбатын тугунан холобурдаан көрдөрүөххэ сөбүй? Эһиги манныгы санаан көрүҥ: биир киһи бааһынатыгар үчүгэй бурдугу ыспыт. 25 Түүн, бары утуйа сыттахтарына, кини өстөөҕө кэлэн сэлиэһинэй быыһыгар сыыс оту ыһан барбыт. 26 Бурдук ото быган, астанан эрдэҕинэ, сыыс от эмиэ өрө анньан тахсыбыт.
27 Кулуттара тойонноругар кэлэн: „Тойоммуот, эн бааһынаҕар үчүгэй бурдугу ыспытыҥ буолбат дуо? Оччоҕо хантан сыыс от кэллэ?“ – диэбиттэр.
28 „Ити өстөөҕүм үлэтэ“, – диэн хоруйдаабыт тойонноро. Кулуттара ыйыппыттар: „Биһиги тиийэммит сыыс оту үргүөхпүтүн баҕараҕын дуо?“
29 Кини эппит: „Кэбис, аны сыыс оту үргүүбүт диэн, бурдукпун ылҕаан кэбиһиэххит. 30 Бурдук хомуура саҕаланыар диэри, хайатын да тыытымаҥ, бииргэ үүнэн эрдиннэр; оттон бурдук быһар кэм кэллэҕинэ, мин быһааччыларга этэммин, бастаан сыыс оту түүтэхтэтэн, уматарга анаан туспа хомуйтарыаҕым, оттон бурдугу маҥхааһайбар мустарыаҕым“».
Хартыыһа сиэмэтин уонна бурдук аһытыытын туһунан домохтор
31 Өссө биир домоҕу кинилэргэ кэпсээбитэ: «Халлаан Саарыстыбатын тугунан холобурдаан көрдөрүөххэ сөбүй? Манныгы санаан көрүҥ: бу хартыыһа[28] сиэмэтэ баар, киһи бу сиэмэни ылан оҕуруотун сиригэр олордубут. 32 Төһө да хартыыһа сиэмэтэ сиэмэттэн эрэ барытыттан кыратын иһин, үүннэҕинэ, оҕуруот үүнээйилэриттэн барыларыттан улаатан, мас саҕа буолан тахсар, оччоҕо чыычаахтар көтөн кэлэн кини лабааларыгар уйа тутталлар».
33 Өссө биир домоҕу кинилэргэ кэпсээбитэ: «Халлаан Саарыстыбатын тугунан холобурдаан көрдөрүөххэ сөбүй? Манныгы санаан көрүҥ: дьахтар биир ытыс доруоһаны ылан үс буут бурдукка куппута – тиэстэтэ бүтүннүүтэ үллэн тахсыбыт».
34 Маны барытын Кини домоҕунан кэпсээбитэ, норуокка домоҕо суох тугу да эппэтэҕэ. 35 Онон пророк: «Мин кинилэри кытта домоҕунан кэпсэтиэҕим, аан дойду айыллыаҕыттан кистэммити арыйыаҕым», – диэн эппитэ туолбута.
Сыыс от туһунан домох быһаарыыта
36 Онтон Иисус дьону ыытан баран, дьиэҕэ киирбитигэр үөрэнээччилэрэ Киниэхэ кэлэн: «Сыыс от туһунан домоҕу биһиэхэ быһааран биэр эрэ», – диэн көрдөспүттэрэ.
37 Иисус эппитэ: «Үчүгэй сиэмэни ыһааччы – Киһи Уола. 38 Оҕуруот сирэ – аан дойду, үчүгэй сиэмэ – Саарыстыба уолаттара, сыыс от – хара дьайдаах дьоно; 39 сыыс от сиэмэтин ыспыт өстөөх – адьарай. Хомуур кэмэ – үйэ бүтүүтэ, оттон бурдук быһааччылар – Аанньаллар. 40 Онон үйэ бүтүүтүгэр эмиэ сыыс оту хомуйан ылан уокка уматалларын курдук буолуоҕа. 41 Киһи Уола Аанньалларын ыытыаҕа, оччоҕо кинилэр дьону аньыыга уккуйааччылары, хара дьайдаахтык быһыыланааччылары барыларын Кини Саарыстыбатыттан хомуйан таһааран, 42 умайа турар оһоххо быраҕыахтара. Онно ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта буолуоҕа. 43 Оттон кырдьыксыт дьон Аҕаларын Саарыстыбатыгар күн курдук сыдьаайа сырдыахтара. Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!
Көмүллүбүт кылаат уонна күндү чөмчүүк туһунан домохтор
44 Халлаан Саарыстыбатын сиргэ көмүллүбүт күндү кылаатынан холобурдаан көрдөрүөххэ сөп. Киһи, оннук кылааты буллаҕына, онтукатын ылан кистээн кэбиһэр, итиэннэ үөрүүтүттэн туох баардааҕын барытын атыылаан баран, ол кылааттаах хонууну атыылаһан ылар.
45 Халлаан Саарыстыбатын күндү чөмчүүгү көрдүүр атыыһытынан холобурдаан көрдөрүөххэ эмиэ сөп. 46 Кини, биир күндү чөмчүүгү буллаҕына, туох баардааҕын барытын атыылаан, ол чөмчүүгү атыылаһан ылар.
Илим туһунан домох
47 Өссө Халлаан Саарыстыбатын муораҕа үтүллэн араас бэйэлээх балыгы туттарбыт илиминэн холобурдуохха сөп. 48 Илими, туоллаҕына, кытылга соһон таһаараллар, уонна олорунан баран, балык үчүгэйин ылан иһиккэ куталлар, куһаҕанын киэр илгэллэр. 49 Бу дойду бүтэр уһугар эмиэ ити курдук буолуоҕа: Аанньаллар кэлэн, хара санаалаахтары кырдьыксыттартан арааран ылан, 50 уотунан уһуурар оһоххо быраҕыахтара, оччоҕо онно ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта буолуоҕа. 51 Эһиги барытын өйдөөтүгүт дуо?» – Иисус ыйыппыта.
«Өйдөөн, Тойоммуот», – дэспиттэрэ үөрэнээччилэрэ.
52 «Дьэ онон Халлаан Саарыстыбатын туһунан үөрэтиини ылыммыт ханнык баҕарар сокуонньут кылааттаах ыскылаатыттан саҥаны да, эргэни да таһаарар хаһаайын кэриэтэ буолар», – диэбитэ Иисус.
Чиэстэммэт пророк
53 Бу домохтору кэпсээн баран, Кини атын сиргэ барбыта; 54 оҕо сааһа ааспыт куоратыгар кэлэн, синагогаҕа үөрэппитэ. Истибит эрэ барыта сөҕөрө: «Бу хантан маннык муударай өйдөммүтэй, сүдү күүстэммитэй? 55 Болуотунньук уола буолбатах этэ дуо? Ийэтэ Мария диэн ааттаах буолбат дуо, оттон Иаков, Иосий, Симон уонна Иуда Кини бырааттара буолбаттар дуо? 56 Эдьиийдэрэ-балыстара бары манна, биһиги ортобутугар, бааллар буолбаат? Оччоҕуна хантан Кини маны барытын удьуордаата?» 57 Онон Кинини итэҕэйбэтэхтэрэ.
Иисус кинилэргэ эппитэ: «Чиэстэммэт пророк диэн суох, арай кинини дойдутугар, дьиэтигэр-уотугар чиэстээбэттэр».
58 Итэҕэйбэттэрэ бэрдиттэн Кини онно элбэх дьиктини оҥорботоҕо.

14

Иоанн Сүрэхтээччи өлүүтэ
1 Ол саҕана Ирод баһылык, Иисус сураҕын истэн, 2 чаҕардарыгар: «Ити Иоанн Сүрэхтээччи, – диэбитэ. – Кини өлөн баран тиллибит, ол иһин араас дьиктини оҥорор».
3 Ирод бу иннинэ быраатын Филипп ойоҕуттан Иродиадаттан сылтаан Иоанны тутан кэлгийтэрэн баран, хаайыыга уктарбыта. 4 Кинини хаайыыга уктарбыт төрүөтэ – Иоанн киниэхэ: «Эн Иродиаданы ылыа суохтааххын», – диирэ этэ. 5 Ирод кинини өлөрүөн баҕарбыта гынан баран, норуоттан чаҕыйбыта. Норуот Иоанны пророк диэн итэҕэйэрэ.
6 Ирод төрөөбүт күнүгэр Иродиада кыыһа ыалдьыттар иннилэригэр үҥкүүлээн, кини санаатын улаханнык таппыта; 7 ол иһин Ирод кыыска, тугу да көрдөөбүтүн иһин, барытын биэриэх буолан андаҕайбыта. 8 Кыыс ийэтин кигиитинэн киниэхэ: «Иоанн Сүрэхтээччи баһын манна бүлүүдэҕэ ууран миэхэ биэр», – диэбитэ. 9 Ыраахтааҕы санааҕа ылларбыта гынан баран, ыалдьыттарын иннилэригэр биэрбит андаҕарын кэһимээри, кыыс баҕатын толороллоругар соруйбута: 10 кини хаайыыга киһи ыытан, Иоанны моонньоох баһын быстарбыта. 11 Иоанн баһын бүлүүдэҕэ ууран кыыска аҕалан биэрбиттэрин, кыыс ийэтигэр илдьэн биэрбитэ. 12 Иоанн үөрэнээччилэрэ кэлэн, кинини ылан харайан баран, бу туһунан Иисуска биллэрбиттэрэ.
Биэс тыһыынча киһини аһатыы
13 Иисус маны истэн, оҥочоҕо олорон соҕотоҕун иччитэх сиргэ устубута; барбытын билэн, дьон куораттан ыла сатыы батыһан тиийбиттэрэ. 14 Иисус кытылга тахсан, элбэх дьон турарын көрөн аһынан, ыалдьааччылары үтүөрдүбүтэ.
15 Киэһэ буолбутугар, үөрэнээччилэрэ Киниэхэ кэлэн эппиттэрэ: «Манна иччитэх сир, күн да киэһэрдэ, онон дьону дэриэбинэлэргэ ыыталаа, баран аһыыр астарын атыыластыннар».
16 Иисус эппитэ: «Кинилэр бараллара наадата суох, эһиги кинилэргэ аһылыкта биэриҥ».
17 Үөрэнээччилэрэ: «Манна биһиэхэ баара-суоҕа биэс килиэп уонна икки балык баар», – диэбиттэрэ.
18 «Ону манна Миэхэ аҕалыҥ», – диэбитэ Кини. 19 Дьону окко олордорго соруйан баран, биэс килиэби уонна икки балыгы ылан, халлааны көрөн туран алҕаабыта, онтон килиэби тоһутан үөрэнээччилэригэр биэрбитэ; үөрэнээччилэрэ ону дьоҥҥо түҥэппиттэрэ. 20 Бука бары тото-хана аһаабыттара; ордубут аһы хомуйбуттара уон икки толору тымтай буолбута. 21 Оҕону-дьахтары аахпатахха, манна биэс тыһыынча кэриҥэ киһи аһаабыта.
Уу устун хаамыы
22 Сонно Иисус үөрэнээччилэрин оҥочоҕо олордон баран, Бэйэтэ дьону тарҕатыар диэри, уҥуоргу кытылга туоруулларыгар соруйбута. 23 Барыларын ыыталаан баран, соҕотоҕун хайа үрдүгэр үҥэ тахсыбыта; киэһэ буолуута онно Кини соҕотох этэ. 24 Ол кэмҥэ үөрэнээччилэр оҥочолоро муора ортотугар тиийбитэ[29], күүстээх утары тыал түһэн, долгун оҥочону сабыта охсуолаабыта. 25 Халлаан суһуктуйуута Иисус кинилэргэ муора устун хааман тиийэн кэлбитэ. 26 Кини уу ньуурунан хааман иһэрин көрөн, үөрэнээччилэрэ уолуйаннар: «Сибиэн!» – диэн хаһыытаспыттара.
27 «Уоскуйуҥ, бу Мин, – диэбитэ Иисус хап-сабар. – Куттанымаҥ».
28 Петр эппитэ: «Тойонуом! Бу Эн буоллаххына, мин Эйиэхэ уу устун хааман тиийэрбэр соруй».
29 «Чэ кэл!» – Иисус ыҥырбыта.
Петр оҥочоттон тахсан, уу устун хааман Иисус диэки барбыта, 30 ол эрээри тыал күүһүрбүтүн көрөн куттанан, ууга тимирээри: «Тойонуом, быыһаа!» – диэн хаһыытаабыта.
31 Сонно Иисус, илиитин уунан, кинини тутан ылбыта: «Кэмчи итэҕэллээх, тоҕо саарбахтаатыҥ?»
32 Тыыга киирбиттэригэр тыал астан хаалбыта. 33 «Дьиҥ чахчы Эн Таҥара Уолаҕын!» – оҥочоҕо олорооччулар бука бары Киниэхэ сүгүрүйбүттэрэ.
34 Уҥуор туораан, Геннисарет сиригэр кэлбиттэрэ. 35 Геннисарет олохтоохторо Иисуһу билэннэр, Кини кэлбит сураҕын чугас эргин сирдэргэ барыларыгар биллэрбиттэрэ; уонна туох баар ыарыһахтарын барыларын Киниэхэ аҕалтаан баран, 36 ыарыһахтарга, саатар, таҥаһын тэллэҕин таарыйтарарыгар көрдөспүттэрэ; таҥаһын таарыйбыт дьон үтүөрэн иһэллэрэ.

15

Ыраас уонна кирдээх
1 Онтон Иерусалимтан фарисейдар уонна сокуонньуттар кэлэн Киниттэн ыйыппыттара: 2 «Тоҕо Эн үөрэнээччилэриҥ өбүгэлэрбит үгэстэрин кэһэллэрий? Аһыахтарын иннинэ илиилэрин суумматтар!»[30]
«3 Оттон эһиги бэйэҕит үгэскит туһуттан Таҥара кэриэһин тоҕо кэһэҕитий? – диэбитэ Иисус. – 4 Таҥара ийэлээх аҕаҕын ытыктаа уонна ийэтин-аҕатын куһаҕаннык саҥарбыт киһи өлүөхтээх диэн эппитэ. 5 Оттон эһиги аҕатыгар, биитэр ийэтигэр эн миигиттэн ылыахтааҕыҥ барыта Таҥараҕа бэлэх бэриллибитэ диэбит киһи 6 аҕатын биитэр ийэтин[31] ытыктаамыан да сөп дэһэҕит, онон бэйэҕит үгэскитин тутуһаары, эһиги Таҥара кэриэһин кэһэҕит. 7 Сирэй көрбөхтөр! Эһиги тускутунан Исайя олус да сөпкө өтө көрөн эппит: „8 Бу дьон тылларыгар эрэ Миигин ытыктыыллар, сүрэхтэрэ Миигиттэн ыраах; 9 кинилэр Миэхэ сүгүрүйэллэрэ туох да туһата суох: үөрэтэллэрэ барыта – дьон ыйыыта-кэрдиитэ“».
10 Онтон мустан турар дьону ыҥыран ылан эппитэ: «Өйдөөн истиҥ! 11 Киһини, айаҕынан киирбитэ буолбакка, айаҕынан тахсыбыта – ол киртитэр».
12 Онуоха үөрэнээччилэрэ Киниэхэ кэлэн: «Фарисейдар ити эппиккин истэн, өһүргэммиттэрин билэҕин дуо?» – диэбиттэрэ.
«13 Халлааннааҕы Аҕам олордубатах ханнык баҕарар үүнээйитэ төрдүттэн түөрүллүөҕэ, – диэбитэ Иисус. – 14 Кинилэри хаалларыҥ: кинилэр – хараҕа суохтары сирдиир хараҕа суох сирдьиттэр; көрбөт киһи көрбөтү сиэтэр буоллаҕына, иккиэн ииҥҥэ түһүөхтэрэ».
15 Петр Киниттэн: «Ити домоҕу биһиэхэ быһааран биэр эрэ», – диэн көрдөспүтэ.
«16 Эһиги эмиэ кэм да өйдүү иликкит дуу? – диэбитэ Иисус. – 17 Киһиэхэ айаҕынан киирбит барыта искэ киирэн баран, таска тахсарын эһиги билбэккит дуо? 18 Оттон киһи айаҕыттан тахсар – ол сүрэҕиттэн тахсар буолан, киһини киртитэр. 19 Хара санаа, өлөрсүү, көссүүлэһии, содур быһыы, уоруу, сымыйанан туоһулааһын, Таҥараны холуннарыы – барыта киһи сүрэҕиттэн тахсар. 20 Ити тахсыбыт барыта киһини киртитэр, оттон илиини сууммакка аһааһын киһини киртиппэт».
Хананей дьахтарын итэҕэлэ
21 Иисус мантан Тир уонна Сидон сиригэр барбыта. 22 Ол дойдуга олохтоох хананей омук дьахтара Киниэхэ кэлэн: «Тойонуом, Давид Уола, абыраа! – диэн хаһыытаабыта. – Кыыһым абааһыга буулатан, сору көрдө».
23 Иисус киниэхэ биир да тылы хардарбатаҕа. Үөрэнээччилэрэ кэлэн: «Ыытан кэбис, биһигини батыһа сылдьан хаһыытыыра бэрт», – диэн көрдөспүттэрэ.
24 «Мин Израиль эрэ сүппүт барааннарыгар ыытыллыбытым», – диэбитэ Иисус.
25 Дьахтар Кини иннигэр сөһүргэстээн туран: «Тойонуом, миэхэ көмөлөс!» – диэн ааттаспыта.
26 «Оҕолор килиэптэрин ылан, ыттарга быраҕар табыллыбат», – диэбитэ Иисус.
27 «Соҕордук, Тойонуом, – дьахтар сөбүлэспитэ, – ол эрээри, ыттар даҕаны тойотторун остуолуттан түспүт тобоҕу сииллэр эбээт».
28 «Оо, эн улуу итэҕэллээх дьахтар эбиккин! – диэбитэ маны истэн Иисус. – Чэ, эн баҕарбытыҥ хоту буоллун». Дьахтар кыыһа сонно үтүөрбүтэ.
Түөрт тыһыынча киһини аһатыы
29 Иисус онтон тахсан Галилея муоратын кыйа барбыта. Хайа үрдүгэр олордоҕуна, 30 Киниэхэ киһи бөҕө кэлбитэ; доҕолоҥнору, бодоҥнору, хараҕа, тыла суохтары, уонна да атын ыарыһахтары аҕалтаан Кини иннигэр сытыарбыттара; Иисус бу дьону барытын үтүөрдүбүтэ. 31 Тыла суохтар тылламмыттарын, бодоҥнор үтүөрбүттэрин, доҕолоҥнор атахтаммыттарын, хараҕа суохтар харахтаммыттарын көрөн сөрү-сөҕөн, бар дьон Израиль Таҥаратын айхаллаабыттара.
32 Онтон Иисус үөрэнээччилэрин ыҥыран ылан эппитэ: «Дьону аһынарым бэрт. Миигин кытта үс күн устата сырыттылар, аһыахтарын туох да астара суох. Аччык ыыталыахпын баҕарбаппын – суолга сэниэлэрэ эстиэ».
33 Үөрэнээччилэрэ: «Бачча элбэх дьон тотор килиэбэ биһиэхэ иччитэх сиргэ хантан кэлиэҕэй?» – дэспиттэрэ.
34 «Эһиги төһө килиэптээххитий?» – Иисус ыйыппыта.
«Сэттэ килиэби кытта аҕыйах кыра балык баар», – диэбиттэрэ.
35 Кини дьону сиргэ олордубута. 36 Онтон сэттэ килиэби уонна балыгы ылан, Таҥараҕа махтанан баран, тоһуталаан үөрэнээччилэригэр биэрбитэ, үөрэнээччилэрэ ону олорор дьоҥҥо үллэрбиттэрэ. 37 Бары тото аһаабыттара; хаалбыт астара сэттэ толору корзина буолбута. 38 Манна оҕону-дьахтары таһынан барыта түөрт тыһыынча эр киһи аһаабыта. 39 Онтон дьону ыыталаан баран, Иисус оҥочоҕо олорон, Магдала[32] сиригэр устубута.

16

Дьикти бэлиэни көрдөрөргө модьуйуу
1 Фарисейдар уонна саддукейдар кэлэннэр Кинини холоон көрөн, халлаантан дьикти бэлиэтэ көрдөр диэн модьуйбуттара. 2 Иисус эппитэ: «Эһиги киэһэ халлааммыт тэтэрбит, сарсын кураан буолууһу диигит, 3 оттон сарсыарда халлааммыт кыыспыт, бүгүн ардыыһы дэһэҕит. Сирэй көрбөхтөр! Халлаан ньуурун көрөн күнү-дьылы кыайан билгэлиир эрээри, кэм-кэрдии бэлиэлэрин билбэккит дуо? 4 Хара санаалаах, содур көлүөнэ дьикти бэлиэни эрэйэр, ол гынан баран киниэхэ Иона бэлиэтиттэн атын бэлиэ бэриллиэ суоҕа». Уонна кинилэртэн баран хаалбыта.
Фарисейдар уонна саддукейдар аһытыылара
5 Үөрэнээччилэрэ уҥуор туоруулларыгар, килиэп ылалларын умнубут этилэр. 6 Иисус кинилэргэ эппитэ: «Фарисейдар уонна саддукейдар аһытыыларыттан сэрэнэр буолуҥ».
7 «Ити килиэппит суоҕун иһин этэр», – диэн үөрэнээччилэрэ ботур-ботур кэпсэппиттэрэ.
8 Иисус ону билэн эппитэ: «Кэмчи итэҕэллээхтэр, тоҕо килиэп ылбатахпыт дэһэҕитий? 9 Эһиги кэм да өйдүү иликкит дуо? Биитэр биэс килиэбинэн биэс тыһыынча киһини тоторбуккутун умуннугут дуу? Ордубут килиэпкит хас тымтай буолла этэй? 10 Оттон түөрт тыһыынча киһини сэттэ килиэбинэн тоторбуккутугар, ордубут килиэби хомуйбуккут хас корзина буолбутай? 11 Мин килиэп туһунан эппэппин хайдах өйдөөбөккүтүй? Эһиги фарисейдар уонна саддукейдар аһытыыларыттан сэрэнэр буолуҥ». 12 Иисус кинилэри килиэп аһытыытыттан буолбакка, фарисейдар уонна саддукейдар үөрэтиилэриттэн сэрэтэрин кинилэр дьэ онно эрэ өйдөөбүттэрэ.
Петр Иисус Христоһу итэҕэйэрин билинэр
13 Филипп Кесариятын сиригэр-уотугар кэлэн баран Иисус үөрэнээччилэриттэн: «Киһи Уолун дьон ким дииллэрий?» – диэн ыйыппыта.
14 «Сорох Иоанн Сүрэхтээччи, сорох Илия, сорох Иеремия биитэр пророктартан биирдэстэрэ диир», – диэн үөрэнээччилэрэ хоруйдаабыттара.
15 «Оттон эһиги Миигин ким диигитий?» – Иисус ыйыппыта.
16 «Эн – Христоскун, Тыыннаах Таҥара Уолаҕын», – диэбитэ Симон Петр.
17 Иисус эппитэ: «Эн алгыстаах киһигин, Иона уола Симон! Маны эйиэхэ дьон буолбатах, Халлааҥҥа баар Аҕам арыйбыта. 18 Ол иһин Мин эйиэхэ этэбин: Эн – Петргын[33], онон бу таас үрдүгэр Мин Церковпын туруоруом, оччоҕуна үтүгэн түгэҕин да күүстэрэ кинини хотуохтара суоҕа. 19 Мин эйиэхэ Халлаан Саарыстыбатын күлүүстэрин биэриэҕим: эн сиргэ тугу баайбытыҥ – Халлааҥҥа бааллыаҕа; сиргэ тугу сүөрбүтүҥ – Халлааҥҥа сөллүөҕэ». 20 Инньэ диэн баран, Кини Христос буоларын дьоҥҥо кэпсииллэрин кытаанахтык боппута.
Иисус Христос өлөн баран тиллиэхтээҕин эрдэттэн этэр
21 Бу кэмтэн ыла Иисус Иерусалимҥа барыахтааҕын, аҕа баһылыктартан, архиерейдартан уонна сокуонньуттартан элбэх эрэйи көрүөхтээҕин, онтон Кинини өлөрбүттэрин кэннэ үһүс күнүгэр тиллиэхтээҕин туһунан үөрэнээччилэригэр аһаҕастык кэпсиир буолбута.
22 Петр Кинини ыҥыран ылан: «Бэйэҕин аһын, Тойонуом! – диэн утарардыы эппитэ. – Эн итинник эрэ буолбатыҥ буоллар!»
23 Иисус эргиллэн Петрга: «Киэр буол Миигиттэн, сатана! – диэбитэ. – Эн Миигин дэҥ үктэтэ сатыыгын, Таҥара туһун буолбакка, киһи туһун саныыгын».
24 Онтон үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Ким Миигин батыһыан баҕарар, ол бэйэтиттэн аккаастаннын, уонна кириэһин ылан, Миигин батыстын. 25 Ким олоҕун быыһыан баҕарбыт – олоҕун сүтэриэҕэ, оттон ким олоҕун Мин туспар сүтэрбит – олоҕун булуоҕа. 26 Киһи бүтүн аан дойдуну да баһылаан туран, бэйэтин олоҕор хоромньуну оҥоһуннаҕына, ол баһылаабыта киниэхэ туох туһалаах буолуой? Бэйэтин олоҕун киһи тугунан толуйан ылыаҕай? 27 Киһи Уола Аҕатын килбиэнинэн сырдаан Аанньалларын кытта кэллэҕинэ, хас биирдии киһиэхэ тугу оҥорбутунан көрөн төлүөҕэ. 28 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: бу манна турааччылартан сорохторо Киһи Уола Ыраахтааҕы буолан кэлэрин көрө иликтэринэ, өлүөхтэрэ суоҕа».

17

Дьүһүн уларыйыы
1 Алта хонон баран Иисус Петры, Иаковы уонна кини быраатын Иоанны ылан, үрдүк хайаҕа тахсыбыта. 2 Үөрэнээччилэрин иннилэригэр туран, Кини эмискэ дьүһүнэ уларыйан хаалбыта: сирэйэ күн курдук сандаарбыта, таҥаһа кылбаа маҥан буолбута. 3 Онтон арай көрдөхтөрүнэ, Моисейдаах Илия кэлэн Иисуһу кытта кэпсэтэ тураллара.
4 Петр Иисуска эппитэ: «Тойоммуот! Манна сылдьарбыт үчүгэй даҕаны! Эн баҕарар буоллаххына, биһиги манна үс отууну тутуохпут: Эйиэхэ биири, Моисейга биири, Илияҕа эмиэ биири».
5 Маны этэн бүтэ илигинэ, эмискэ сандаархай былыт кэлэн кинилэргэ сыдьаайбыта, былыт быыһыттан саҥа дуораһыйбыта: «Бу баар – Мин үтүө көҥүлбүн толорор Тапталлаах Уолум; Кинини истиҥ!»
6 Бу саҥаны истээт, үөрэнээччилэр уолуйан сиргэ умса түспүттэрэ. 7 Иисус кэлэн кинилэри таарыйан баран: «Туруҥ, куттанымаҥ!» – диэбитэ. 8 Үөрэнээччилэр өндөйөн көрбүттэрэ – аттыларыгар Иисустан ураты атын ким да суох этэ.
9 Хайаттан түһэн иһэн, Иисус сэрэтэн эппитэ: «Киһи Уола өлбүттэртэн тиллиэн иннинэ, эһиги манна тугу көрбүккүтүн кимиэхэ да кэпсиир буолаайаҕыт».
10 Онуоха үөрэнээччилэрэ: «Сокуонньуттар тоҕо бастаан Илия кэлиэхтээх дииллэрий?» – диэн ыйыппыттара.
«11 Чахчы, Илия урут кэлэн барытын бэлэмниэхтээҕэ, – диэбитэ Иисус. – 12 Ол эрээри эһиэхэ этэбин: Илия хайыы-үйэ кэлбитэ гынан баран, кини кэлбитин билбэтэхтэрэ, онон таптаабыттарынан кинини дьаһайбыттара. Ити курдук Киһи Уола эмиэ кинилэр илиилэригэр түбэһэн, элбэх эрэйи-муҥу көрүөхтээх». 13 Маныаха үөрэнээччилэрэ Кини Иоанн Сүрэхтээччи туһунан этэрин дьэ өйдөөбүттэрэ.
Абааһыга буулаппыт уолу үтүөрдүү
14 Элбэх дьон тоҕуоруһан турар сиригэр төннөн кэлбиттэригэр биир киһи Кини иннигэр кэлэн сөһүргэстии түспүтэ: «15 Тойонуом, уолбун абыраа! Оҕом саҥа ый төрүүрүгэр тартаран сору көрөр, сотору-сотору уокка да түһэр, ууга да ыстанар. 16 Үөрэнээччилэргэр аҕалбытым да, кыайан үтүөрпэтилэр».
17 «Оо, итэҕэлэ суох, буорту буолбут көлүөнэ! – диэн хоруйдаабыта Иисус. – Хаһааҥҥа диэри эһигинниин сылдьабын? Хаһааҥҥа диэри эһигини тулуйабын? Кинини манна Миэхэ аҕалыҥ».
18 Иисус бирикээстиирин кытта, абааһы уолтан тахсан барбыта; уол оҕо сонно үтүөрэн хаалбыта.
19 Онтон Иисус соҕотоҕун хаалбытыгар үөрэнээччилэрэ кэлэн: «Биһиги тоҕо кыайан үүрбэтэхпитий?» – диэн ыйыппыттара.
«20 Итэҕэлгит кэмчи, ол иһин, – диэбитэ Иисус. – Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, өскөтүн эһиги хартыыһа да сиэмэтин саҕа итэҕэллээх туран, бу хайаҕа: „Мантан көһөн онно бар“, – диэтэргит, хайа сонно оннуттан көһүө этэ; оччоҕо эһиэхэ кыаллыбат диэн туох да суох буолуо этэ; 21 оттон абааһы бу бииһин ууһа мэлииппэ уонна пост эрэ күүһүнэн үүрүллэр[34]».
22 Галилеяҕа сылдьан[35] Иисус үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Киһи Уолун сотору дьон илиитигэр биэрэн 23 өлөртөрүөхтэрэ, ол эрээри үһүс күнүгэр Кини тиллиэҕэ». Үөрэнээччилэрэ улаханнык санаарҕаабыттара.
Таҥара Дьиэтин тардыыта
24 Капернаумҥа кэлбиттэригэр Таҥара Дьиэтин тардыытын[36] хомуйааччылар Петрга кэлэн: «Эһиги Үөрэтээччигит тардыыны төлүүр буолбат дуо?» – диэн ыйыппыттара.
25 «Төлүүр», – диэбитэ Петр.
Дьиэҕэ киирбитигэр Иисус киниттэн урутаан ыйыппыта: «Эн туох дии саныыгын, Симон? Сирдээҕи ыраахтааҕылар түһээни, биитэр тардыыны кимтэн хомуйалларый: бэйэлэрин оҕолоруттан дуу, атыттартан дуу?»
26 «Атыттартан», – диэбитэ Петр.
Иисус эппитэ: «Ол аата оҕолоро түһээнтэн босхолоноллор. 27 Ити эрээри биһиги кинилэри симитиннэримиэххэ; эн күөгүгүн ылан муораҕа киир, онно бастакы хаптарбыт балыгыҥ айаҕын атыттаххына, биһиги төлөбүрбүтүн толуйар манньыат[37] сылдьар буолуоҕа. Эн ону ылаҥҥын, иккиэммит аатыттан кинилэргэ биэр».

18

Халлаан Саарыстыбатыгар саамай улаханнара
1 Бу кэмҥэ Киниэхэ үөрэнээччилэрэ кэлэн ыйыппыттара: «Халлаан Саарыстыбатыгар саамай улаханнара кимий?»
2 Иисус кыра оҕону ыҥыран ылан, кинилэр иннилэригэр туруорбута: «3 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, эһиги уларыйан оҕо курдук буолбатаххытына, Халлаан Саарыстыбатыгар киириэххит суоҕа. 4 Ким кыратыйан бу оҕо курдук буолбут, ол Халлаан Саарыстыбатыгар барыларыттан улаханнара буолуоҕа. 5 Ким биир маннык оҕону Мин ааппар ылынар, ол Миигин ылынар; 6 оттон ким эмэ бу Миигин итэҕэйэр кыралартан биирдэстэрин эмэ аньыыга уккуйар буоллаҕына, ол киһини, моонньугар суоруна тааһын баайан баран, муораҕа тимирдибиттэрэ киниэхэ быдан ордук буолуо этэ.
7 Дьону аньыыга киллэрэр угаайылардаах бу аан дойдуну сор-муҥ күүтэр! Оннук моһоллор хайаан да баар буолуохтара, ол гынан баран сор-муҥ күүтэр ол моһол төрдө буолбут киһини! 8 Өскөтүн илииҥ дуу, атаҕыҥ дуу эйигин аньыыга угуйар буоллаҕына, онтукаҕын быһан ылан киэр бырах: икки илиилээх биитэр икки атахтаах умуллубат уокка быраҕыллыаҥ кэриэтэ, Олоххо аҥаар илиилээх, биитэр аҥаар атахтаах киирбитиҥ эйиэхэ ордук. 9 Өскөтүн хараҕыҥ эйигин аньыыга угуйар буоллаҕына, хараххын оҥон ылан киэр бырах: умайа турар гееннаҕа икки харахтаах быраҕыллыаҥ кэриэтэ, Олоххо аҥаар харахтаах киирбитиҥ эйиэхэ ордук.
Муммут бараан туһунан домох
10 Көрүҥ эрэ, бу кыралартан кими да сэнээбэт буолуҥ. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кинилэр Аанньаллара мэҥэ халлааҥҥа Мин Халлааннааҕы Аҕам ыксатыгар сылдьаллар. 11 Киһи Уола сүппүтү көрдөөн быыһыы кэлбитэ[38]. 12 Эһиги туох дии саныыгытый? Өскөтө ким эмэ сүүс барааннааҕыттан биирэ сүппүт буоллун, оччоҕо кини баар тоҕус уон тоҕус бараанын хайа тэллэҕэр хаалларан баран, ол сүппүт бараанын көрдүү барыа суоҕа этэ дуо? 13 Уонна бу сүппүт бараанын буллаҕына, кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кини баар тоҕус уон тоҕус барааныттан үөрэринээҕэр, көстүбүт барааныттан өссө ордук үөрүөҕэ. 14 Ити курдук эһиги Халлааннааҕы Аҕаҕыт эмиэ бу кыралартан ким да өлүөн-сүтүөн баҕарбат.
Аньыыны оҥорбут быраатыҥ туһунан
15 Өскөтүн быраатыҥ эйигин утары аньыыны оҥордоҕуна, эн киниэхэ тиийэҥҥин, иккиэйэҕин хаалбыт кэмҥитигэр кинини кытта кэпсэт. Өскөтүн тылгын ылыннаҕына, ол аата эн бырааккын сүтэрбэтэххин; 16 оттон тылгын истибэтэҕинэ, киниэхэ бэйэҕин кытта биир, эбэтэр икки киһини илдьэ тиий, тоҕо диэтэххэ, „ханнык баҕарар дьыала икки, эбэтэр үс туоһулаах буолуохтаах“; 17 онно истибэтэҕинэ, церковка кэпсээ; оттон церковы истибэтэҕинэ, кини эйиэхэ Таҥараны билиммэт дьон эбэтэр түһээн хомуйааччылар кэриэтэ буоллун. 18 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: эһиги сиргэ тугу баайбыккыт – Халлааҥҥа бааллыаҕа, сиргэ тугу сүөрбүккүт – Халлааҥҥа сөллүөҕэ. 19 Эһиэхэ өссө төгүл этэбин: өскөтүн эһигиттэн икки киһи бу сир үрдүгэр сүбэнэн тугу эмэ көрдөһөн үҥэр буоллаҕына, Халлааннааҕы Аҕам кинилэргэ тугу көрдөспүттэрин биэриэҕэ. 20 Ханна икки, биитэр үс киһи Мин ааппын ааттаан түмсэр да, онно Мин кинилэр ортолоругар баар буолуом».
Бырастыы гымматах чаҕар туһунан домох
21 Онуоха Петр Киниэхэ кэлэн ыйыппыта: «Тойонуом, быраатым миигин утары аньыыны оҥордоҕуна, мин кинини хаста бырастыы гыныахтаахпыный? Сэттэтэ дуо?»
22 Иисус эппитэ: «Суох, эйиэхэ сэттэтэ диэбэппин, сэттэ уон төгүл сэттэтэ диибин. 23 Ол эбэтэр Халлаан Саарыстыбатын маннык холобурдуохха сөп. Санаан көрүҥ: арай биирдэ ыраахтааҕы чаҕардарын кытта иэһин аахсыан баҕарбыт. 24 Иэһин аахсан барбытыгар киниэхэ хас да мөлүйүөн үрүҥ көмүс манньыат иэскэ киирбит киһини аҕалбыттар. 25 Иэстээх киһитэ тугунан да төлүүр кыаҕа суоҕун иһин, иэһин саптараары, тойоно кинини ойохтору-оҕолору, туох баар баайдары-дуоллары атыылыырга дьаһайбыт.
26 Чаҕар ыраахтааҕы иннигэр сөһүргэстээн туран: „Тойонуом! Көһүтэ түс, мин эйиэхэ барытын төлүөм“, – диэн ааттаспыт. 27 Ыраахтааҕы үлэһитин аһынан ыытан кэбиспит, иэһин бырастыы гыммыт.
28 Чаҕар баран иһэн, киниттэн баара-суоҕа сүүс үрүҥ көмүс манньыаты иэс ылбыт киһи иһэрин көрөн, тутан ылан хабарҕатыгар түспүт уонна: „Иэспин төлүү оҕус“, – дии-дии ыкпыт-түүрбүт.
29 Киһитэ кини иннигэр сөһүргэстээн туран: „Миигин көһүтэ түс, барытын төнүннэриэҕим“, – диэн ааттаспыт.
30 Анарааҥҥыта истиэн да баҕарбатах – хаһан иэһин төлүөр диэри хаайыыга уктарбыт. 31 Атын чаҕардар маны көрөн улаханнык хомойбуттар уонна баран туох буолбутун барытын тойонноругар кэпсээн биэрбиттэр.
32 Тойоно кинини ыҥыран ылан эппит: „Оо, хара санаалаах кулут! Көрдөспүтүҥ иһин, мин эйиэхэ иэскин барытын бырастыы гыммытым. 33 Мин эйигин аһыммытым курдук, эн эмиэ табаарыскын аһыныахтаах этиҥ буолбат дуо?“ 34 Уордайбыт ыраахтааҕы кинини, иэһин барытын төлүөр диэри, муҥнааччыларга биэрбит.
35 Онон эһиги бырааттаргытын ис сүрэххититтэн бырастыы гыммат буоллаххытына, Мин Халлааннааҕы Аҕам эһиэхэ эмиэ ситигирдик сыһыаннаһыаҕа».

19

Арахсыы туһунан
1 Иисус маны кэпсээн баран, Галилеяттан тахсан Иордан уҥуор Иудея сиригэр барбыта; 2 онно көй үгүс киһи батыһан барбытын барыларын үтүөрдүбүтэ.
3 Фарисейдар кэлэннэр, Кинини үтэн-анньан көрөн ыйыппыттара: «Киһи ойоҕуттан ханнык баҕарар сылтаҕынан арахсарын Сокуон көҥүллүүр дуо?»
4 Иисус хоруйдаабыта: «Айыы Таҥара маҥнай дьону айарыгар, эр киһини уонна дьахтары айбыта диэни эһиги аахпатаххыт дуо? 5 Онон „киһи ийэлээх аҕатын хаалларан ойоҕор холбоһуо, оччоҕо иккиэн биир эт-хаан буолуохтара“. 6 Ол аата кинилэр аны икки аҥыы буолбатахтар, биир эт-хаан буолаллар. Онон Таҥара холбообутун киһи араарбатын».
7 Фарисейдар ыйыппыттара: «Тоҕо оччоҕо Моисей „эр киһи ойоҕуттан арахсарыгар арахсыбытын туоһулуур суругу киниэхэ биэриэхтээх“ диэн соруйбутай?»
«8 Моисей, эһиги сүрэххит тыйыһын иһин, кэргэттэргититтэн арахсаргытын көҥүллээбитэ, – диэбитэ Иисус. – Маҥнай оннук буолбатах этэ. 9 Оттон Мин эһиэхэ этэбин: киһи, ойоҕо көссүүлэспэтэҕин үрдүнэн, киниттэн арахсан атын дьахтары ылар буоллаҕына – ол аата көссүүлэһэр; оттон арахсыбыт дьахтары ойох ылыы – ол эмиэ көссүүлэһии[39]».
10 Үөрэнээччилэрэ Киниэхэ эппиттэрэ: «Киһи ойоҕор оннук сыһыаннаһыахтаах буоллаҕына, ыал буолбатаҕа ордук эбит».
11 Иисус хоруйдаабыта: «Мин эппиппин киһи эрэ барыта ылынар кыаҕа суох, арай итинник кыах бэриллибит дьоно эрэ ылыныаҕа. 12 Киһи кэргэннэммэт биричиинэтэ араас буолар: сорох төрүөҕүттэн оннук оҥоһуулаах; сорох киһи дьон дьайыытыттан оннук буолар, холобур, аттакылар; ол эрээри, Халлаан Саарыстыбатын туһугар кэргэннэммэт дьон эмиэ бааллар. Маны ылынааччы ылыннын».
Иисус Христос уонна кыра оҕолор
13 Илиитин ууран туран үҥтүн диэн, Киниэхэ оҕолору аҕалбыттарын үөрэнээччилэрэ бопсубуттара.
14 Иисус эппитэ: «Оҕолор Миэхэ кэллиннэр, кинилэри мэһэйдээмэҥ. Халлаан Саарыстыбатыгар манныктар киирэллэр эбээт». 15 Онтон оҕолору алҕаан баран, ол сиртэн барбыта.
Эдэр баай туһунан
16 Биирдэ Киниэхэ биир киһи кэлэн ыйыппыта: «Үтүө Үөрэтээччи![40] Бараммат олоххо тиксэр туһугар мин туох үтүөнү оҥоруохтаахпыный?»
17 «Миигин тоҕо үтүө диэн ыҥыраҕын? – диэбитэ Иисус. – Таҥараттан ураты үтүө атын ким да суох[41]. Бараммат олоххо киириэххин баҕарар буоллаххына, Таҥара кэриэстэрин тутус».
18 «Ханныктары?» – кэлбит киһи ыйыппыта.
«Өлөрүмэ, көссүүлэһимэ, уорума, сымыйанан туоһулаама, 19 ийэлээх аҕаҕын ытыктаа уонна чугастааҕыгын, бэйэҕин таптыырыҥ курдук, таптаа», – диэн хоруйдаабыта Иисус.
20 «Мин итини барытын оҕо сааспыттан[42] тутуһабын ээ, – диэбитэ эдэр киһи. – Оччоҕо Миэхэ өссө тугум итэҕэһий?»
21 Иисус эппитэ: «Эҥкилэ суох буолуоххун баҕарар буоллаххына, бараҥҥын баайгын барытын атыылаан дьадаҥыларга үллэр. Оччоҕо Халлааҥҥа баайдаах буолуоҥ. Онтон кэлэн Миигин батыс».
22 Эдэр киһи, маны истэн, санаарҕаан тэйэ хаампыта; кини олус баай этэ.
23 Иисус үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: баай дьон Халлаан Саарыстыбатыгар киирэллэрэ ыарахан. 24 Өссө этэбин: баай киһи Таҥара Саарыстыбатыгар киирэринээҕэр, тэбиэн иннэ үүтүгэр киирэрэ ордук чэпчэки».
25 Үөрэнээччилэрэ маны истэн, бэркиһээн: «Оччоҕо ким кыайан быыһанар кыахтааҕый?» – диэн ыйыппыттара.
26 Иисус кинилэр диэки болҕомтолоохтук көрөн баран эппитэ: «Дьоҥҥо ити кыаллыбат, оттон Таҥараҕа туох барыта кыаллар».
27 Онуоха Петр эппитэ: «Бу биһиги, тугу барытын хаалларан туран, Эйигин батыспыппыт; оччотугар кэлин биһиги туохха тиксиэхпитий?»
«28 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэбитэ Иисус, – Саҥа Үйэҕэ, Киһи Уола килбиэннээх бүрүстүөлүгэр олордоҕуна, эһиги, Миигин батыспыт дьон эмиэ, уон икки бүрүстүөлгэ олороҥҥут, Израиль уон икки көлүөнэтин дьүүллүөххүт. 29 Мин аатым туһугар дьиэлэрин-уоттарын, убайдарын-бырааттарын, аҕастарын-балыстарын, аҕаларын-ийэлэрин, ойохторун[43], оҕолорун, сирдэрин-дойдуларын хаалларбыт дьон сүүс төгүл элбэҕи ылыахтара, бараммат олоххо тиксиэхтэрэ. 30 Ол эрээри, үгүс бастакылар кэнники буолуохтара, оттон кэнникилэр бастакы буолуохтара.

20

Виноградник үлэһиттэрин туһунан домох
1 Халлаан Саарыстыбатын өссө маннык холобурдуохха сөп: биир хаһаайын сарсыарда эрдэ винограднигар үлэһиттэри наймылыы тахсыбыт. 2 Хас да киһини кэпсэтэн, күҥҥэ кинилэргэ биирдии динарийы төлүөх буолан, винограднигар үлэлэтэ ыыппыт.
3 Онтон, үс чаас саҕана[44] тахсан, баһаарга туох да үлэтэ суох турар дьону көрбүт. 4 „Эһиги эмиэ мин виноградникпар баран үлэлээҥ, – диэбит кини. – Хамнаскытын сөбүнэн көрөн төлүөҕүм“. Кинилэр сөбүлэнэн үлэлии барбыттар.
5 Хаһаайын алта саҕана уонна тоҕус чаас саҕана[45] тахсан, эмиэ атын үлэһиттэри ыҥыртаабыт. 6 Онтон уон биир саҕана[46] тахсан, өссө атыттар кэлэн туралларын көрөн: „Күнү быһа тоҕо тугу да гыммакка манна тураҕыт?“ – диэн ыйыппыт.
7 „Биһигини ким да наймыласпата“, – дэспиттэр турар дьон.
„Мин виноградникпар баран үлэлээҥ“, – диэбит хаһаайын.
8 Киэһэ буолбутугар, кини үлэһиттэрин салайтарар киһитигэр эппит: „Үлэһиттэри ыҥыртааҥҥын, бүтэһик кэлбиттэртэн саҕалаан, барыларыгар хамнастарын төлөө“.
9 Онуоха уон биир чаас саҕана наймыламмыттар кэлэннэр, харчыларын ылбыттар. 10 Бастаан кэлбит дьон элбэҕи аахсыахпыт дии санаабыттар да, кинилэр эмиэ биирдии динарийы ылбыттар. 11 Хамнастарын ылан баран, кинилэр хаһаайыҥҥа абаран: 12 „Ити кэнники кэлбит дьон биир эрэ чаас үлэлээтилэр, оттон биһиги, уһун күнү быһа эрэйдэнэн, өҥүрүк куйааһы тулуйан бараммыт, кинилэри кытта тэҥҥэ ааҕыстыбыт“, – дэспиттэр.
13 Доҕоор, мин эйигин атаҕастаабатым ээ, – диэбит хаһаайын кинилэртэн биирдэстэригэр. – Эн миэхэ биир динарийга үлэлииргэ сөбүлэммитиҥ буолбат дуо? 14 Онон бэйэҥ ирээккин ылан бар. Мин ити хойут кэлбит киһиэхэ эмиэ эйиэхэ биэрбитим саҕаны биэриэхпин баҕарабын. 15 Харчыбын хайдах гынарым бэйэм көҥүлүм буолбат дуо? Эбэтэр мин үтүөнү оҥорорбун эн ордугургуу көрдүҥ дуу?“
16 Ол курдук кэнникилэр бастакы, оттон инникилэр кэнники буолуохтара: ыҥырыллыбыт элбэх эрээри, талыллыбыт аҕыйах[47]».
Иисус Христос өлөн баран тиллэрин хатылаан этэр
17 Иерусалимнаан иһэн, Иисус уон икки үөрэнээччитин туспа ыҥыран ылан эппитэ: «18 Дьэ бу биһиги Иерусалимҥа баран иһэбит. Онно Киһи Уолун архиерейдарга уонна сокуонньуттарга туттарыахтара. Кинини өлөрөргө ууран, 19 Таҥараны билбэт омуктарга элэк гыннара, таһыйтара уонна кириэскэ тиирдэрэ биэриэхтэрэ. Ол эрээри Кини үһүс күнүгэр тиллиэҕэ».
Иаковтаах Иоанн көрдөһүүлэрэ
20 Онтон Зеведей уолаттарын ийэлэрэ, уолаттарыныын тиийэн кэлэн, Киниэхэ сүгүрүйбүтэ; кини тугу эрэ көрдөһүөн баҕарара.
21 «Тугу көрдөһүөххүн баҕараҕыный?» – диэн ыйыппыта Иисус.
Ийэлэрэ эппитэ: «Мин уолаттарым Эн Саарыстыбаҕар – биирдэһэ уҥа өттүгэр, иккиһэ хаҥас өттүгэр – олороллорун көҥүллээ».
22 «Тугу көрдөһөргүтүн бэйэҕит да билбэккит, – диэбитэ Иисус. – Эһиги Мин иһиэхтээх иһиппиттэн иһэр, Мин сүрэхтэнэр сүрэхтэниибин ааһар кыахтааххыт дуо?»[48]
«Кыахтаахпыт», – дэспиттэрэ Зеведей уолаттара.
23 Иисус кинилэргэ эппитэ: «Мин иһэр иһиппиттэн иһиэххит, Мин сүрэхтэниибинэн сүрэхтэниэххит[49], ол гынан баран уҥа-хаҥас өттүбэр ким олорорун Мин быһаарбаппын, ону Аҕам Бэйэтэ кимиэхэ бэлэмнээбитинэн буолуоҕа».
24 Маны истибит уон үөрэнээччи ини-биилэргэ абарбыттара. 25 Ол эрээри Иисус кинилэри ыҥыран ылан эппитэ: «Таҥараны билбэт омуктарга бас-көс дьонноро баһылыылларын, бу дойду улуулара кинилэргэ тойоргуулларын эһиги билэҕит, 26 оттон эһиэхэ оннук буолбатын; төттөрүтүн, ким эһигиттэн улахаҥҥыт буолуон баҕарбыт, ол барыгытыгар чаҕар буоллун, 27 оттон ким бастакыгыт буолуон баҕарбыт, ол эһиэхэ кулут буоллун. 28 Киһи Уола Бэйэтигэр туһалатаары кэлбэтэҕэ, Бэйэтэ туһалаары, олоҕун бар дьон туһугар толук уураары, кэлбитэ».
Иерихоҥҥа хараҕа суохтары үтүөрдүү
29 Иерихонтан тахсалларыгар кэннилэриттэн дьон халҕаһалыы анньан батыһан барбыттара. 30 Онно суол кытыытыгар хараҕа суох икки киһи олороро. Кинилэр Иисус ааһан иһэрин истэн: «Тойоммуот, Давид Уола! Биһигини абыраа!» – диэн үөгүлэспиттэрэ.
31 Дьон «Аргыыйыҥ!» диэн буойбуттарыгар, өссө күүскэ үөгүлээбиттэрэ: «Тойоммуот! Давид Уола! Биһигини абыраа!»
32 Иисус тохтоон, кинилэри ыҥыран ылан: «Эһиги Миигиттэн тугу көрдөһүөххүтүн баҕараҕытый?» – диэн ыйыппыта.
33 «Тойоммуот! Көрөр буолуохпутун баҕарабыт!» – дэспиттэрэ хараҕа суохтар.
34 Иисус аһынан харахтарын таарыйаатын, иккиэн сонно харахтарынан көрөр буолан хаалбыттара уонна суол устун Кинини батыһан барбыттара.

21

Иерусалимҥа киирии
1 Онтон Иерусалимҥа улам чугаһаан, Елеон хайатын тэллэҕэр турар Виффагия диэн дэриэбинэҕэ тиийэн кэлбиттэригэр Иисус икки үөрэнээччитин инники ыыппыта. «2 Бу утары баар дэриэбинэҕэ киириҥ, – диэбитэ Кини. – Онно баайыллан турар оселу көрүөххүт, аттыгар оҕото турар буолуо. Иккиэннэрин сүөрэн манна Миэхэ аҕалыҥ. 3 Ким эмэ туох эмэ диэтэҕинэ, Тойоммут наадыйар диэн хоруйдаарыҥ, оччоҕо биэрэн ыытыахтара».
4-5 Бу барыта пророк өтө көрөн эппитэ туоларын туһугар буолбута: «Сион[50] кыыһыгар этиҥ: Бу эн көрсүө-сэмэй Ыраахтааҕыҥ оселу, сэргэстэһэ иһэр ындыы оселун оҕотун, миинэн эйиэхэ кэлэн эрэр».
6 Үөрэнээччилэрэ баран Иисус соруйбутун барытын толорбуттара. 7 Тыһы оселу оҕотун кытта аҕалан, арҕастарыгар таҥастарын устан уурбуттара; Иисус таҥас үрдүгэр олорбута. 8 Мустубут хойуу дьон үксэ таҥастарын, оттон сорохторо мас лабааларын быһан ыла-ыла, суол устун тэлгииллэрэ. 9 Иисус иннигэр-кэннигэр иһэр дьон халыҥ халҕаһалара: «Осанна Давид Уолугар! Айыы Тойон аатыгар Кэлэн Иһээччи алгыстаах! Осанна мэҥэ халлааҥҥа!» – диэн хаһыытаһаллара.
10 Иисус Иерусалимҥа киирэн иһэрин көрөн, куорат бүттүүнэ долгуйбута. «Бу Кимий?» – диэн бары бэйэ-бэйэлэриттэн ыйыталаһаллара.
11 «Галилея Назаретыттан төрүттээх Пророк Иисус!» – диэн мустубут дьон хоруйдууллара.
Иисус Христос Таҥара Дьиэтигэр
12 Иисус Таҥара Дьиэтигэр кэлэн, атыыһыттары да, атыылаһааччылары да барыларын үүртэлээн таһаартаабыта, харчы уларытааччылар остуолларын, холууп атыылааччылар ыскаамыйаларын түҥнэритэ анньыталаабыта. Итиэннэ кинилэргэ эппитэ: 13 «„Мин Дьиэм үҥэр дьиэ буолуо“ диэн суруллубута, ону эһиги ороспуойдар ордуулара оҥорбуккут».
14 Таҥара Дьиэтигэр сырыттаҕына, Киниэхэ хараҕа суохтар, доҕолоҥнор кэлбиттэрин Иисус барыларын үтүөрдүбүтэ. 15 Архиерейдар уонна сокуонньуттар, Кини оҥорор дьикти дьайыыларын көрөн, итиэннэ оҕолор Таҥара Дьиэтин иһигэр: «Давид Уолугар осанна!» – диэн хаһыытыылларын истэн, абаран эппиттэрэ: 16 «Ити тугу дииллэрин Эн истэҕин дуо?»
«Истэбин, – диэбитэ Иисус. – „Кыракый оҕолор, эмиийдээх оҕолор уостарынан Эн айхал тылларын этиттиҥ“ диэн суруллубутун эһиги, ама, аахпатаххыт дуо?» 17 Уонна кинилэртэн араҕан куораттан тахсан, Вифанияҕа тиийэн хоммута.
Смоковница куура хатыыта
18 Сарсыарда эрдэ, куоракка төннөн иһэн, Иисус аччыктаан кэлбитэ. 19 Суол кытыытыгар биир смоковница үүнэн турарын көрөн, тиийэн отон көрдөөн баран, сэбирдэҕиттэн атыны тугу да булбакка: «Аны үйэҥ тухары астаныма!» – диэбитэ. Сонно смоковница куура хатан хаалбыта.
20 Үөрэнээччилэрэ маны көрөн бэркиһээн: «Бу смоковница хайдах маннык түргэнник хатан хаалла?» – диэн ыйыппыттара.
«21 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэбитэ Иисус, – эһиги саарбахтаабакка итэҕэйэр буоллаххытына, бу смоковницаны хатарыахтааҕар буолуох, оннооҕор ити хайаны: „Өрө көтөҕүллэн тахсан муораҕа түс“, – диэтэххитинэ, ону толоруо этэ. 22 Ол курдук эһиги, итэҕэйэн туран көрдөстөххүтүнэ, көрдөспүккүтүн барытын ылыаххыт».
Иисус Христос быраабын ыйытыы
23 Онтон Таҥара Дьиэтигэр киирэн үөрэтэ турдаҕына, Киниэхэ архиерейдар уонна норуот аҕа баһылыктара кэлэн эппиттэрэ: «Эн ханнык быраапкынан итинник быһыыланаҕын[51]? Эйиэхэ итинник быраабы ким биэрбитэй?»
24 Иисус эппитэ: «Мин эмиэ эһигиттэн биири ыйытыам этэ. Онно хоруйдаатаххытына, Мин эмиэ ханнык бырааппынан итинник быһыыланарбын эһиэхэ этиэм. 25 Иоанн сүрэхтээһинэ хантан көҥүллээх этэй: Таҥараттан дуу, дьонтон дуу?»
Кинилэр бэйэлэрин икки ардыларыгар сүбэлэспиттэрэ: «Таҥараттан диэтэхпитинэ, оччоҕо тоҕо кинини итэҕэйбэтэххитий диэҕэ. 26 Оттон дьонтон диэхпитин – аны норуот кутталлаах: кинилэр бары Иоанны пророк дииллэр». 27 Онон: «Билбэппит», – диэн хоруйдаабыттара.
Иисус эппитэ: «Оччоҕо Мин эмиэ ханнык бырааппынан итинник быһыыланарбын эһиэхэ эппэппин».
Икки уол туһунан домох
«28 Оттон маны эһиги туох диигитий? Биир киһи икки уоллаах эбит. Биирдэ кини бастакы уолугар кэлэн: „Тоойуом, бүгүн виноградниккар баран үлэлээ эрэ“, – диэбит. 29 Уола: „Барбаппын“, – диэбит эрээри, бэрт сотору кэмсинэн, үлэлии барбыт. 30 Аҕалара, иккис уолугар кэлэн, эмиэ итинник эппит. Бу уола: „Сөп, бардым, тойонум“, – диэбит эрээри, үлэлии барбатах. 31 Кинилэртэн хайалара аҕатын көҥүлүн толорбутуй?»
«Бастакыта», – диэн хоруйдаабыттара.
«Кырдьыгы этэбин, – диэбитэ Иисус, – түһээн хомуйааччылар уонна содур дьахталлар эһиги иннигитигэр Таҥара Саарыстыбатыгар киирэн эрэллэр. 32 Иоанн эһиэхэ кырдьык суолун ыйаары кэлбитэ, ону эһиги итэҕэйбэтэххит, оттон түһээн хомуйааччылар уонна содур дьахталлар итэҕэйбиттэрэ. Эһиги ону көрөн да бараҥҥыт, кэмсинэн, кинини итэҕэйбэтэххит.
Виноградник үлэһиттэрин туһунан домох
33 Аны маннык домоҕу истиҥ. Биир дьиэлээх хаһаайын виноградник олордубут; онтун эргиччи күрүөлээн баран, иһигэр сүмэһин сүүрдэр тэриллээх оҥкучах хаспыт, харабыл башнятын туппут уонна барытын үлэһиттэргэ туттаран баран, бэйэтэ ыраах айаҥҥа аттаммыт. 34 Виноград хомуллар кэмэ кэлбитигэр, отонуттан ыллара, виноградник үлэһиттэригэр кулуттарын ыыппыт.
35 Ол эрээри үлэһиттэр, кини кулуттарын тутан ылан, сорохторун сынньыбыттар, сорохторун тааһынан илдьи тамнаабыттар, оттон сорохторун өлөртөөн кэбиспиттэр. 36 Иккис сырыыга хаһаайын уруккуттан өссө элбэх атын кулуттары ыыппыт; ол кулуттар тиийбиттэригэр анарааҥҥылар эмиэ соннук быһыыламмыттар. 37 Тиһэҕэр кини: „Уолбун ытыктыахтара“, – диэн уолун ыыппыт.
38 Виноградник үлэһиттэрэ уолун көрөн: „Нэһилиэнньик иһэр! Кинини өлөрүөҕүҥ, оччоҕо нэһилиэстибэтин биһиги ылыахпыт“, – диэн киксибиттэр. 39 Итиэннэ тутан ылан виноградник тас өттүгэр таһааран, өлөрбүттэр.
40 Виноградник хаһаайына эргиллэн кэллэҕинэ, ити үлэһиттэри хайдах гыныан сөбүй?»
41 Кинилэр эппиттэрэ: «Кырыктаах дьону кырыктаахтык өлөртүөҕэ, оттон винограднигын отону кэмигэр туттарар атын кулуттарыгар биэриэҕэ».
42 Иисус эппитэ: «„Тутааччылар бырахпыт таастара муннук тутаах тааһа буолла. Бу – Айыы Тойон оҥоһуута, биһиги маны көрө сөҕөбүт“ диэн Суруйууларга этиллибитин эһиги аахпатаххыт дуо? 43 Ол иһин Мин эһиэхэ этэбин: Таҥара Саарыстыбата эһигиттэн былдьанан, туһаны аҕалар атын дьоҥҥо бэриллиэҕэ. 44 Бу таастан иҥнэн охтубут киһи илдьи түһэн өлүөҕэ, оттон бу таас түспүт киһитэ хам баттатан өлүөҕэ»[52].
45 Архиерейдар уонна фарисейдар Иисус кэпсиир домохторун истэн баран, бу кинилэр тустарынан этиллибитин өйдөөбүттэрэ. 46 Иисуһу тутан ылыахтарын баҕарбыттара эрээри, норуоттан чаҕыйбыттара. Норуот Кинини Пророк дии саныыра.

22

Уруу малааһынын туһунан домох
1 Иисус кинилэргэ өссө маннык домоҕу кэпсээбитэ: «2 Халлаан Саарыстыбатын тугунан холобурдаан көрдөрүөххэ сөбүй? Эһиги манныгы санаан көрүҥ: биир ыраахтааҕы, уола ыал буолар малааһынын бэлэмнээн баран, 3 ыҥырбыт дьонун хомуйтара, кулуттарын ыыппыт. Ыҥырыылаахтар буоллахтарына кэлиэхтэрин баҕарбатахтар. 4 Онтон аны атын кулуттарын ыытан ыҥырыллыбыттарга илдьиттээбит: „Аһылыгым тардыллан турар. Оҕустарбын, эмис идэһэлэрбин хайыы-үйэ өлөртөөтүм, онон барыта бэлэм. Малааһыҥҥа кэлиҥ“.
5 Кинилэр ону аахайбакка, ким сыһыыга үлэлии, ким атыытын атыылыы баран хаалбыттар. 6 Сорохторо кини ыыппыт кулуттарын тутан ылан, атаҕастаан баран өлөртөөбүттэр. 7 Ыраахтааҕы ону истэн уордайан, сэриилэрин ыыппыт – өлөрүөхсүттэри имири эстэрэн баран, куораттарын уоттатан кэбиспит.
8 Онтон кулуттарыгар эппит: „Уруу малааһына бэлэмин бэлэм эрээри, ити ыҥырбыт дьонум сөбө суох дьон эбиттэр. 9 Онон суоллар тоҕойдоругар тиийэн, ким да буоллун, көрсүбүккүтүн барытын аҥаар кырыытыттан малааһыҥҥа ыҥыртаан иһиҥ“. 10 Кулуттар уулуссаҕа тахсан көрсүбүт дьоннорун – үтүө буоллун, мөкү буоллун – барыларын хомуйан аҕалбыттар. Малааһын буолар саалата тобус-толору ыалдьыт буолбут.
11 Ыраахтааҕы ыалдьыттарын көрө киирбитэ – арай биир бырааһынньыктыы таҥныбатах киһи кэлэн олорор эбит. 12 „Доҕоор, – диэбит ыраахтааҕы, – бу хайдах эн манна бырааһынньыктыыр таҥаһа суох киирдиҥ?“ Анарааҥҥыта саҥарбатах.
13 Ыраахтааҕы чаҕардарыгар эппит: „Ылыҥ, ити киһини, илиитин-атаҕын кэлгийэн баран, ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта иһиллэр им балай хараҥатыгар быраҕыҥ“.
14 Тоҕо диэтэххэ, ыҥырыллыбыт элбэх эрээри, талыллыбыт аҕыйах».
Ыраахтааҕыга төлөнөр түһээн
15 Фарисейдар баран хайдах гынан Иисуһу тылыттан иҥиннэрэр туһунан сүбэлэспиттэрэ. 16 Ол кэннэ Киниэхэ бэйэлэрин үөрэнээччилэрин кытта иродианнары[53] ыыппыттара. «Үөрэтээччи! – диэбиттэрэ ол кэлбит дьон. – Эн көнөҕүн биһиги билэбит. Эн кимтэн да куттаммат, кимиэхэ да бэрт буола сатаабат буолаҥҥын, дьиҥ чахчы Таҥара суолугар үөрэтэҕин. 17 Онон биһиэхэ эт эрэ, хайдах дии саныыгыный: Рим ыраахтааҕытыгар түһээни төлүүр сөп дуу, төлөөбөт сөп дуу?»
18 Иисус кинилэр оҕуруктаах санааларын билэн эппитэ: «Сирэй көрбөхтөр, тоҕо Миигин үтэн-анньан көрөҕүт? 19 Түһээни төлүүр манньыаккытын Миэхэ көрдөрүҥ». Динарий аҕалан биэрбиттэрэ. 20 «Бу ким мөссүөнэй, ким аатай?» – Иисус ыйыппыта.
21 «Ыраахтааҕы киэнэ», – дэспиттэрэ.
«Оннук буоллаҕына, ыраахтааҕы киэнин ыраахтааҕыга, Таҥара киэнин Таҥараҕа биэриҥ», – диэбитэ Иисус.
22 Кинилэр маны истэ сөҕөн, Иисуһу хаалларан баран хаалбыттара.
Өлбүттэр тиллиилэрин туһунан ыйытыы
23 Ол күн Киниэхэ өлбүттэр тиллэллэрин билиммэт саддукейдар кэлбиттэрэ. Кинилэр маннык ыйытыылаахтара: «24 Үөрэтээччи! Моисей: „Оҕото суох сылдьан өлбүт киһи быраата, убайын ойоҕун ылан, кини ууһун салҕаатын“, – диэн эппитэ. 25 Биһиэхэ сэттэ бырааттыылар бааллара: улаханнара ойох ылан баран, оҕото суох сылдьан өлбүтэ, онон огдооботун кини быраата ылбыта. 26 Иккис да, үһүс да быраат сэттискэ тиийэ – бука бары оннук дьылҕаламмыттара. 27 Саамай кэлин дьахтар өлбүтэ. 28 Ол аата кинилэр тилиннэхтэринэ, дьахтар хайаларын ойоҕо буоларый? Кинини бары ыла сылдьыбыттара эбээт».
29 Иисус эппитэ: «Эһиги Суруйуулары да, Таҥара күүһүн да билбэт буолаҥҥыт, мунаҕыт. 30 Таҥара өлбүттэри тилиннэрдэҕинэ, кинилэр аны ойох ылбаттар, эргэ барбаттар, Халлааҥҥа баар Таҥара Аанньалларын курдук буолаллар[54]. 31 Оттон өлбүттэр тиллиилэрин туһунан Таҥара эһиэхэ тугу эппитин эһиги аахпатаххыт дуо? 32 „Мин Авраам Таҥарата, Исаак Таҥарата уонна Иаков[55] Таҥарата буолабын“ диэбэтэҕэ дуо? Таҥара өлбүттэр Таҥаралара буолбатах, тыыннаахтар Таҥаралара».
33 Кини үөрэтэрин норуот сөҕө истибитэ.
Кэриэстэртэн саамай суолталаахтара
34 Иисус саддукейдары саҥата суох ыыппытын истэн, фарисейдар бары бииргэ мустубуттара. 35 Биирдэстэрэ, сокуонньут, Кинини тургутан көрөөрү: 36 «Үөрэтээччи! Сокуон кэриэстэриттэн хайалара саамай суолталааҕый?» – диэн ыйыппыта.
«37 „Айыы Тойон Таҥараҕын ис сүрэххиттэн, ис дууһаҕыттан, туох баар өйгүнэн-санааҕынан барытынан таптаа“, – диэбитэ Иисус. – 38 Бу баар кэриэстэртэн саамай бастакылара уонна суолталаахтара. 39 Иккис эмиэ итиниэхэ холоонноох: „Чугастааҕыгын, бэйэҕин таптыырыҥ курдук, таптаа“. 40 Сокуон уонна Пророктар бары бу икки кэриэскэ тирэҕирэллэр».
Христос ким Уолай?
41 Фарисейдар мустубуттарыгар Иисус ыйыппыта: 42 «Эһиги Христос туһунан туох дии саныыгыт? Кини ким Уолай?»
«Давид Уола», – диэн хоруйдаабыттара.
«43 Оччоҕо, – диэбитэ Иисус кинилэргэ, – Давид Таҥара Тыынынан салайтаран, тоҕо Кинини Тойонум диэн ааттыырый? 44 Кини: „Тойон мин Тойоммор өстөөхтөргүн үктэл оҥостон олорор гына Эйиэхэ самнаран биэриэхпэр диэри, Мин уҥа өттүбэр олор диэбитэ“, – диир. 45 Давид Кинини Тойонум диэн ааттыыр буоллаҕына, оччоҕо Кини хайдах Давид Уола буоларый?» 46 Бу ыйытыыга ким даҕаны кыайан хоруйдаабатаҕа; онон бу күнтэн ылата ким да санаата буолан, Киниттэн тугу да ыйыппатаҕа.

23

Кэнэҕэс ситиэхтээх сэт-сэлээн туһунан
1 Онтон Иисус норуокка уонна Бэйэтин үөрэнээччилэригэр туһаайан эппитэ: «2 Моисей олбоҕор сокуонньуттар уонна фарисейдар олорбуттар. 3 Кинилэр эһиэхэ тугу тутуһуҥ диэн соруйалларын эһиги барытын тутуһан, толорон иһиҥ, ол эрээри, тугу гыналларын батыһымаҥ. Кинилэр үөрэтэллэр эрээри, тугу үөрэтэллэрин толорботтор; 4 бииртэн-биир ыарахан, сүгэргэ табыгаһа суох сүгэһэри баайан, дьон санныгар сүктэрэллэр, бэйэлэрэ буоллаҕына ону тарбахтарын да төбөтүнэн тутан көрбөттөр. 5 Тугу эмэ гынар да буоллахтарына, ону барытын дьон көрөрүгэр эрэ оҥороллор; ол иһин сүүстэригэр, илиилэригэр бааныылара[56] улам кэтирээн, таҥастарын бытырыыһа атыттардааҕар уһаан иһэр; 6 ыҥырыылаах аһылыктарга өттүгэстээн сытары, синагогаларга бастыҥ олбоххо олорору, 7 болуоссаттарга эҕэрдэлэтэри, дьоҥҥо „Равви! Равви!“ диэн ыҥыртарары кинилэр таптыыллар. 8 Оттон эһиги бэйэҕитин „Равви“ дэтимэҥ, эһиэхэ биир эрэ Үөрэтээччилээххит – Христос[57], эһиги буоллаҕына бары бырааттыылар буолаҕыт; 9 итиэннэ кими даҕаны бу сиргэ аҕабыт диэмэҥ: эһиги халлааҥҥа баар биир Аҕалааххыт; 10 уонна бэйэҕитин уһуйааччы дэтимэҥ: эһигини Уһуйааччы биир эрэ – Христос. 11 Эһигиттэн ордук улахаҥҥыт эһиэхэ чаҕар буоллун, 12 тоҕо диэтэххэ, ким бэйэтин үрдүктүк туттар, ол намтыаҕа, оттон ким бэйэтин намтатынар, ол үрдүөҕэ.
13 Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги дьонтон Халлаан Саарыстыбатын хам хатыыгыт: бэйэҕит да онно киирбэккит, киириэн баҕалаах да дьону киллэрбэккит.
14 Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги огдооболор дьиэлэрин хорон сиигит, дьон көрөрүгэр өр үҥэҕит, ол иһин эһиги соччонон улахан буруйга тардыллыаххыт[58].
15 Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги саатар биир эмэ киһини итэҕэлгэ тардыахпыт этэ диэн сири сиксигинэн, муораны улаҕатынан сылдьаҕыт, уонна ол соруккутун ситистэххитинэ, кинини бэйэҕитинээҕэр икки төгүл гееннаҕа сөптөөх киһи гына уһуйан таһаараҕыт.
16 Сор-муҥ эһигини күүтэр, хараҕа суох сирдьиттэр! Эһиги ким Таҥара Дьиэтинэн андаҕайбыт – ол андаҕара суолтата суох, оттон ким Таҥара Дьиэтин кыһыл көмүһүнэн андаҕайбыт – ол хайаан да тылыгар турдаҕына табыллар диигит. 17 Ньүдьү-балайдар! Хайата ордук суолталааҕый: кыһыл көмүс дуу, биитэр кыһыл көмүһү сибэтии гынар Таҥара Дьиэтэ дуу? 18 Өссө ким сиэртибэнньигинэн андаҕайбыт – ол андаҕара суолтата суох, оттон ким сиэртибэнньиккэ ууруллубут бэлэҕинэн андаҕайбыт – ол хайаан да тылыгар турдаҕына табыллар диигит. 19 Ньүдьү-балайдар! Хайата ордук суолталааҕый: бэлэх дуу, бэлэҕи сибэтии гынар сиэртибэнньик дуу? 20 Ким бэлэх ууруллар сиэртибэнньигинэн андаҕайар, ол онно ууруллубутунан барытынан андаҕайар; 21 ким Таҥара Дьиэтинэн андаҕайар, ол Таҥара Дьиэтинэн уонна онно Олорооччунан андаҕайар; 22 ким халлаанынан андаҕайар, ол Таҥара бүрүстүөлүнэн уонна бүрүстүөлгэ Олорооччунан андаҕайар.
23 Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги Таҥараҕа мята, укроп, тмин үүнүүлэриттэн уон гыммыт биирин биэрэҕит, оттон Сокуон тыын суолталааҕын – кырдьыктаах дьүүлү, амарах буолууну уонна итэҕэли – таһыччы умнубуккут. Биирин толоро сылдьаҥҥыт, атынын эмиэ умнуо суохтаах этигит. 24 Хараҕа суох сирдьиттэр, эһиги бырдаҕын сиидэлээн бараҥҥыт, тэбиэнин мэҥиэстэҕит!
25 Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги иһиккит-хомуоскут таһын ыраастыыгыт гынан баран, иһигэр тобус-толору гына дьонтон халаабыт, албыннаан-түөкэйдээн ылбыт аскыт симиллэ сылдьар. 26 Хараҕа суох фарисей! Бастаан иһитиҥ иһин ыраастаа, оччоҕо таһа да ырааһырыа.
27 Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги тас көстүүлэрэ тупсаҕай эрээри, истэрэ толору киһи уҥуоҕа, сытыйбыт өлүк буолбут кырааскалаах хоруоптар курдуккут. 28 Тас көрүҥҥүтүнэн көнө дьон курдук көстөҕүт, искит буоллаҕына тобус-толору кубулҕат санаа, быртах быһыы буолбут.
29 Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги пророктарга гробницалары тутаҕыт, кырдьыксыттар уҥуохтарын өйдөбүнньүк таастарынан киэргэтэҕит, 30 итиэннэ: „Өбүгэлэрбит кэмнэригэр олорбуппут эбитэ буоллар, пророктар хааннарын тоҕууга куомуннаһыа суох этибит“, – диигит. 31 Инньэ гынан эһиги пророктары өлөртөөбүт дьон ыччата буоларгытын бэйэҕитинэн туоһулуугут. 32 Чэ, кытаатыҥ, аҕаларгыт буруйдарын ситэрэн биэриҥ! 33 Моҕойдор, эриэн үөн ыамалара! Гееннаҕа буруйданартан эһиги хайдах куотуоххутуй? 34 Истиҥ! Мин эһиэхэ пророктары, муударай өйдөөхтөрү, үөрэтээччилэри ыыталыыбын; кинилэри сорохторун эһиги өлөртүөххүт, кириэскэ тиириэххит, сорохторун синагогаларга кырбыаххыт, куораттан куоракка үүрүөххүт. 35 Туох да буруйа суох Авель хааныттан саҕалаан, Таҥара Дьиэтин уонна сиэртибэнньик икки ардыгар өлөрбүт киһигит Варахий уола Захария хааныгар тиийэ, – туох баар кырдьыксыт дьон сир үрдүгэр тохтубут хаана барыта эһигиттэн ирдэниллиэҕэ. 36 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: ити барытын сэтэ-сэлээнэ бу көлүөнэҕэ кэлиэҕэ.
37 Оо, пророктары өлөртүүр, Таҥара эйиэхэ ыыппыт дьонун тааһынан тамныыр Иерусалим, Иерусалим! Хас төгүл Мин эн оҕолоргун, көтөр бэйэтин оҕолорун кынатын анныгар мунньарын курдук, мунньуохпун баҕарбыппыный, оттон эн ону баҕарбатаҕыҥ! 38 Дьэ ол иһин „Дьиэҕит иччитэх хаалларыллар“. 39 Мин эһиэхэ этэбин: „Айыы Тойон аатынан Кэлэн Иһээччи алгыстаах!“ дии иликкитинэ, эһиги Миигин көрүөххүт суоҕа».

24

Бүтэр уһук бэлиэлэрэ
1 Иисус Таҥара Дьиэтиттэн баран эрдэҕинэ, бу Дьиэ тутууларын Киниэхэ көрдөрөөрү, үөрэнээччилэрэ тиийэн кэлбиттэрэ. 2 Иисус кинилэргэ эппитэ: «Бу маны барытын көрөҕүт дуо? Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: манна таастан таас орпокко, барыта урусхалланыаҕа».
3 Иисус Елеон хайатыгар соҕотоҕун олордоҕуна, үөрэнээччилэрэ Киниэхэ бэйэлэрэ эрэ тиийэн кэлбиттэрэ: «Ити хаһан буоларын биһиэхэ этиэҥ дуо? Эн кэлэргин итиэннэ бу дойду бүтэр уһуга кэлбитин биһиги туох бэлиэни көрөн билэбит?»
4 Иисус эппитэ: «Эһиги, кимиэхэ да албыннаппат курдук, сэрэхтээх буолуҥ. 5 Элбэх киһи Мин ааппынан ааттанан кэлэн „мин Христоспун“ диэн үгүс дьону үктэтиэҕэ. 6 Чугаһынан да, ырааҕынан да сэрии турбут сураҕын истиэххит, ол эрээри онтон куттанаайаҕыт; ити барыта буолуохтаах эрээри, өссө да бүтэр уһук буолбатах. 7 Норуот норуоту, саарыстыба саарыстыбаны утары туруоҕа; сут, өлүүлээх сутул[59] саҕаланыаҕа, онон-манан сир хамсааһына буолуталыаҕа. 8 Бу барыта – төрүүр талыы киириитэ эрэ. 9 Ол саҕана эһигини тутан ылан сордуохтара-муҥнуохтара, өлөртүөхтэрэ; Мин туспуттан эһигини бары норуоттар абааһы көрүөхтэрэ. 10 Оччоҕо үгүстэр итэҕэллэрин сүтэриэхтэрэ, бэйэ-бэйэлэрин таҥнарсыахтара, абааһы көрсүөхтэрэ. 11 Элбэх сымыйа пророктар үөдүйэн үгүс дьон өйүн-санаатын сүүйүөхтэрэ. 12 Суута-сокуона суох быһыыланыы элбээн, үгүс дьон таптала сойуоҕа. 13 Оттон ким тиһэҕэр тиийэ тулуйбут – ол быыһаныаҕа. 14 Бары норуоттар истэллэрин туһугар, Саарыстыба Евангелиета аан дойдуга барытыгар иһитиннэриллиэҕэ; дьэ оччоҕо бүтэр уһук тиийэн кэлиэҕэ.
15 Онон, Даниил пророк өтө көрөн эппитин курдук, „иччитэхсийии сидьиҥэ“ сибэтиэй сиргэ турарын көрдөххүтүнэ, (ааҕааччы маны сөпкө өйдүөхтүн!) – 16 Иудеяҕа баар дьон хайаҕа куоттуннар; 17 ким дьиэтин үрдүгэр сылдьыбыт, ол тугу эмэ ылыам этэ диэн дьиэтигэр киирбэтин; 18 ким ходуһаҕа сылдьыбыт, ол сонун ыла төннүбэтин. 19 Ыарахан да буолуо ол кэмҥэ оһоҕостоох дьахталларга, эмиийдээх оҕолоох ийэлэргэ! 20 Эһиги куотуугут кыһыҥҥы кэмҥэ эбэтэр субуотаҕа түбэспэтин туһугар үҥүҥ; 21 тоҕо диэтэххэ, ол саҕана аан дойду айыллыаҕыттан билиҥҥэ диэри буолбатах уонна хаһан да буолбат улуу кутурҕана буолуоҕа. 22 Өскөтүн Таҥара ол кэми кылгаппатаҕа буоллар, биир да тыынар тыыннаах ордуо суох этэ; талыллыбыттар тустарыгар ол кэм кылгатыллыаҕа. 23 Онно өскөтүн ким эмэ эһиэхэ көр, Христос манна баар эбэтэр Кини ол сылдьар диэтэҕинэ, итэҕэйимээриҥ. 24 Сымыйа христостар, сымыйа пророктар өрө тураннар, төһө кыалларынан талыллыбыт дьону кытта албыҥҥа үктэтээрилэр, улуу бэлиэлэри, дьиктилэри көрдөрүөхтэрэ.
25 Бу туох буолуохтааҕын Мин эһиэхэ эрдэттэн эттим. 26 Онон ким эмэ Кини иччитэх сиргэ сылдьар диэтэҕинэ, онно барымаҥ; манна саһа сылдьар, бу дьиэҕэ баар диэтэҕинэ, итэҕэйимэҥ. 27 Чаҕылҕан халлааҥҥа барытыгар – илинтэн саҕалаан арҕаа саҕахха диэри – сандаарыйарын курдук буолуо Киһи Уолун кэлиитэ. 28 Ханна өлүк баар да, онно суордар мустуохтара. 29 Онтон, ол кэм кутурҕана ааһаатын кытта, эмискэ „күн хараара өлүөҕэ, ый сырдыгын биэрбэт буолуоҕа, халлаантан сулустар сууллуохтара, халлаан күүстэрэ айгырыахтара“.
30 Дьэ оччоҕо халлааҥҥа Киһи Уолун бэлиэтэ көстүөҕэ; Киһи Уола сүдү күүстэнэн, албан аатыран былыттарга уйдаран иһэрин көрөн, сир норуоттара бары, муҥур уһукка киирэн, ытаһыахтара. 31 Кини Аанньалларын дуорааннаах турбаларыгар оонньото ыыталыаҕа; оччоҕо кинилэр сир түөрт өттүттэн – халлаан биир саҕаҕыттан атын саҕаҕар тиийэ – Кини талбыт дьонун хомуйуохтара.
32 Смоковницаны ылан көрүҥ: лабаалара хайыы-үйэ сымнаан, сэбирдэхтэрэ быган таҕыстахтарына, эһиги сайын чугаһаабытын билэҕит. 33 Ол курдук эһиги бу этиллибити барытын көрдөххүтүнэ, Кини кэлэн иһэр эбит, ааҥҥа турар диэн билиэххит. 34 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: бу көлүөнэ өссө эстэ илигинэ, Мин эппитим барыта туолуоҕа. 35 Сир-халлаан суола суох симэлийиэҕэ, оттон Мин тылым симэлийиэ суоҕа.
Кини кэлэр күнэ да, чааһа да биллибэт
36 Оттон ол күнү да, чааһы да ким да билбэт, халлааҥҥа баар Аанньаллар даҕаны[60] билбэттэр, арай Аҕам эрэ билэр. 37 Ной кэмигэр хайдах этэй да, Киһи Уола кэлэригэр эмиэ оннук буолуоҕа. 38 Улуу мотуок иннинэ, Ной ковчегка киириэр диэри, дьон аһыыллара-сииллэрэ, ойох ылаллара, эргэ бараллара; 39 улуу мотуок кэлэн барыларын имири эһиэр диэри, кинилэр тугу да сэрэйбэтэхтэрэ. Киһи Уола кэлиитигэр эмиэ оннук буолуоҕа. 40 Ходуһаҕа сылдьар икки киһиттэн биирдэстэрэ ылыллыаҕа, атына хаалларыллыаҕа; 41 бурдук тарда турар икки дьахтартан биирдэстэрэ ылыллыаҕа, атына хаалларыллыаҕа. 42 Онон сэргэх сылдьыҥ: Тойоҥҥут кэлэр күнүн эһиги билбэккит. 43 Арай биири билэҕит: уоруйах түүн төһөҕө тиийэн кэлэрин дьиэлээх хаһаайын билэрэ эбитэ буоллар, утуйбакка сэргэх олоруо этэ, дьиэтин аннын уоруйахха дьөлө хастарыа суох этэ. 44 Онон эһиги эмиэ бэлэм буолуҥ: Киһи Уола эһиги үөйбэтэх-ахтыбатах чааскытыгар тиийэн кэлиэҕэ.
45 Дьиэ хаһаайына чаҕардарын салайарга, кинилэри кэмигэр аһатарга анаан хаалларбыт эрэллээх, үтүө өйдөөх кулутун курдук буолуҥ. 46 Тойоно кэлэн көрбүтэ – кулута кини эппитин барытын толоро сылдьар буоллаҕына, ол кулут алгыстаах. 47 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: тойоно кинини туох баар бас билиитин барытын салайтара туруоруоҕа. 48 Оттон ол кулут хара санаалаах буолан: „Тойонум өтөрүнэн кэлиэ суоҕа“, – дии санаан, 49 бииргэ үлэлиир дьонун кырбаталаан, арыгыһыттары кытта иһэн-аһаан бардаҕына, – 50 хаһаайына кини күүппэтэх күнүгэр, үөйбэтэх түгэнигэр тиийэн кэлиэҕэ, 51 итиэннэ кинини икки аҥыы хайа охсон баран, сирэй көрбөхтөрү кытта биир дьылҕалыаҕа; онно ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта буолуоҕа.

25

Уон кыыс туһунан домох
1 Ол саҕана Халлаан Саарыстыбата маннык буолуоҕа. Санаан көрүҥ: арай уон кыыс күтүөттүү кэлиэхтээх киһини көрсөөрү, сибэтиинньиктэрин тутан тахсыбыттар. 2 Кинилэртэн биэһэ муударай өйдөөх, биэһэ муударайа суох этилэр. 3 Муударайа суохтара, сибэтиинньиктэрин илдьэ тахсан баран, арыыларын ылбатахтар. 4 Муударай кыргыттар буоллаҕына сибэтиинньиктэрин кытта иһиккэ арыыларын эмиэ ылбыттар. 5 Күтүөт киһи уһаан барбытыгар кыргыттар бары улам нухарыйан утуйан хаалбыттар.
6 Онтон арай түүн үөһүн саҕана: „Чэйиҥ, күтүөт иһэр, Киниэхэ утары тахсыҥ!“ – диэн хаһыы сатараабыт.
7 Кыргыттар бары уһуктан, сибэтиинньиктэрин уотун күөдьүппүттэр. 8 Арыыта суох кыргыттар муударай кыргыттарга: „Биһиги уоппут умуллан эрэр, арыыгытыттан бэрсиҥ“, – диэбиттэр.
9 „Арыыбыт барыбытыгар тиийиэ суоҕа, – дэспиттэр муударай кыргыттар. – Онон атыылыыр дьоҥҥо баран атыыласпыккыт ордук буолуо“.
10 Кыргыттар арыы атыылаһа барбыттарын кэннэ, күтүөт тиийэн кэлбит, онон бэлэм турааччылар кинини кытта уруу малааһыныгар киирсибиттэр; кэннилэриттэн ааны хатаан кэбиспиттэр.
11 Онтон били арыы атыылаһа барбыт кыргыттар тиийэн кэлэн: „Тойоммуот! Тойоммуот! Биһиэхэ ас!“ – дэспиттэр.
12 Күтүөт буоллаҕына кинилэргэ эппит: „Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: мин эһигини билбэппин“.
13 Онон өрүү сэргэх сылдьыҥ: эһиги Киһи Уола төннөн кэлэр[61] күнүн да, чааһын да билбэккит.
Талаан туһунан домох
14 Өссө маннык домоҕу истиҥ: биир киһи ыраах дойдуга аттанаары туран кулуттарын ыҥыран ылан, баайын-дуолун барытын кинилэргэ туттарбыт. 15 Биирдэстэригэр кини биэс талаан[62] харчыны, атыныгар икки талаан, үһүстэригэр биир талаан харчыны – ким төһө кыахтааҕынан көрөн – биэрбит, уонна барыахтаах сиригэр баран хаалбыт. 16 Биэс талааны ылбыт кулут баран, бу биэһин эргитэн, өссө биэһи эбии киллэрбит; 17 икки талааны ылбыт киһи, эмиэ итинник эргитэн, өссө икки талааны киллэрбит; 18 арай тойонуттан биир талааны ылбыт кулут тойонун көмүһүн илдьэн, сиргэ көмөн кистээн кэбиспит.
19 Тойонноро өр буолан баран, төннөн кэлэн били биэрбит үбүн хайдах туттубуттарын ыйыппыт. 20 Биэс талааны ылбыт кулут өссө биэһи эбии аҕалан туран: „Тойонуом! Эн миэхэ биэрбит биэс талааҥҥын эргитэммин, бу өссө биэс талааны киллэрдим“, – диэбит.
Тойоно эппит: 21 „Бэрт сөпкө гыммыккын, итэҕэллээх үтүө үлэһитим! Эн кыраҕа да ситэри итэҕэллээх эбиккин, онон эйиэхэ өссө улаханы итэҕэйиэҕим. Кэл, киир, тойоҥҥун кытта бииргэ үөр-көт“.
22 Икки талааны ылбыт кулут эмиэ тиийэн кэлэн: „Тойонуом! Эн миэхэ икки талааны биэрбитиҥ; мин, ону эргитэммин, бу өссө икки талааны киллэрдим“, – диэбит.
23 Тойоно киниэхэ эппит: „Бэрт сөпкө гыммыккын, итэҕэллээх үтүө үлэһитим! Эн кыраҕа да ситэри итэҕэллээх эбиккин, онон өссө улаханы эйиэхэ итэҕэйиэҕим. Кэл, киир, тойоҥҥун кытта бииргэ үөр-көт“.
24 Биир талааны ылбыт кулут эмиэ тиийэн кэлэн: „Тойонуом! – диэбит. – Эн ыспатах сыһыыгар быһар, тохпотох хонуугар хомуйар кытаанах киһигин мин билэр этим. 25 Ол иһин эйигиттэн куттанаммын, эн биэрбит биир талааҥҥын буорга көммүтүм; онон харчыҥ бу баар, бэйэҥ киэҥҥин төттөрү ыл“.
26 Онуоха тойоно эппит: „Хара санаалаах көлөөк үлэһит! Мин ыспатахпын быһарбын, тохпотохпун хомуйарбын, хата, эн билэр эбиккин дии? 27 Оччотугар бу көмүспүн эргитээччилэргэ биэриэхтээх этиҥ, оччоҕо мин кэлэн биэрбиппин барыһы кытта ылыахтаах этим. 28 Киниттэн талаанын былдьаан ылан, уон талааннаах киһиэхэ биэриҥ. 29 Баардаахха өссө элбэтиллэн бэриллиэҕэ, оттон туга да суох киһиттэн баара кытта былдьаныаҕа. 30 Бу туһата суох үлэһити таһырдьа, ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта иһиллэр им балай хараҥатыгар быраҕыҥ“».
Маны кэпсээн баран Иисус эппитэ: «Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!»[63]
Норуоттары дьүүллээһин
«31 Киһи Уола албан аатыран кэллэҕинэ, сибэтиэй Аанньаллар эмиэ бары Кинини кытта кэллэхтэринэ, килбиэннээх бүрүстүөлүгэр олоруоҕа, 32 оччоҕо бары норуоттары Кини иннигэр туруоруохтара; маныыһыт барааннары козеллартан араарарын курдук, Кини барыларын икки аҥыы араартыаҕа: 33 барааннары Бэйэтин уҥа өттүгэр, оттон козеллары хаҥас өттүгэр туруортуоҕа.
34 Онтон уҥа өттүгэр турааччыларга Ыраахтааҕы этиэҕэ: „Кэлиҥ, Мин Аҕам алгыстаахтара, аан дойду айыллыаҕыттан эһиэхэ анаммыт Саарыстыбаны нэһилиэстибэҕэ ылыҥ. 35 Мин аччык сырыттахпына, эһиги Миигин аһаппыккыт, утата сырыттахпына, утахпын ханнарбыккыт, кэлии киһи буолан кэлбиппэр дьиэҕитигэр киллэрбиккит; 36 Мин сыгынньах сырыттахпына, эһиги Миигин таҥыннарбыккыт, ыалдьыбыппар кэлэн ыарыылаабыккыт, хаайыыга сыттахпына, Миэхэ кэлэ сылдьыбыккыт“.
37 Оччоҕо кырдьыксыт дьон Киниэхэ этиэхтэрэ: „Тойоммуот, хаһан биһиги Эн аччык сылдьаргын көрөн аһаппыппытый? Эбэтэр утаппыккын көрөн, Эйиэхэ уу иһэрдибиппитий? 38 Хаһан биһиги Эйигин, Эн айан киһитэ буола сылдьаргын көрсөн, дьиэбитигэр киллэрбиппитий? Биитэр сыгынньах сылдьаргын көрөн таҥыннарбыппытый? 39 Хаһан Эн ыалдьыбыккар ыарыылаабыппытый, эбэтэр, хаайыыга сытаргын көрөн, Эйиэхэ тиийэ сылдьыбыппытый?“
40 „Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэн хоруйдуоҕа Ыраахтааҕы, – эһиги Мин бу саамай кыра бырааттарбыттан биирдэстэригэр оҥорбут үтүөҕүт – ол Миэхэ оҥорбут үтүөҕүт“.
41 Онтон хаҥас диэки турааччыларга Кини этиэҕэ: „Кыраммыттар, киэр буолуҥ Миигиттэн! Эһиги адьарайга уонна кини аанньалларыгар анаммыт умуллубат уокка киириҥ! 42 Мин аччык сырыттахпына, эһиги Миигин аһаппатаххыт, утата сырыттахпына, эһиги Миэхэ уу иһэппэтэххит; 43 Мин айан киһитэ буолбутум, ону эһиги дьиэҕитигэр киллэрбэтэххит; Мин сыгынньах этим, ону эһиги таҥыннарбатаххыт; ыалдьыбытым даҕаны, хаайыыга даҕаны сыппытым, онно Миэхэ кэлэ сылдьыбатаххыт“.
44 Оччоҕо кинилэр эмиэ этиэхтэрэ: „Тойоммуот, хаһан биһиги Эн аччык сылдьаргын, утаппыккын, эбэтэр айанньыт буолбуккун, эбэтэр сыгынньаххын, ыалдьаргын, хаайыыга сытаргын көрөн Эйиэхэ көмөлөспөтөхпүтүй?“
45 Оччоҕо Кини этиэҕэ: „Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: эһиги Мин бу саамай кыра бырааттарбыттан биирдэстэригэр оҥорботох үтүөҕүт – ол Миэхэ оҥорботох үтүөҕүт“.
46 Оччоҕо кинилэр бараммат муҥҥа барыахтара, оттон кырдьыксыт дьон бараммат олоххо киириэхтэрэ».

26

Иисус Христоһу утары куомуннаһыы
1 Иисус бу этиитин түмүктээн баран, үөрэнээччилэригэр эппитэ: 2 «Аны икки күнүнэн Паасха буоларын эһиги билэҕит. Онно Киһи Уолун тутаннар, кириэскэ тиирдэрэ биэриэхтэрэ».
3 Каиафа диэн архиерей дыбарыаһыгар атын архиерейдар, сокуонньуттар[64] уонна норуот аҕа баһылыктара мустаннар, 4 Иисуһу дьон билбэтинэн тутан ылан өлөрөргө киксибиттэрэ. 5 «Ол эрээри бырааһынньыкка түбэһиннэримиэҕиҥ, норуокка улахан айдаан тахсыан сөп», – диэн сүбэлэспиттэрэ.
Вифанияҕа арыынан аҕааһын
6 Иисус Вифанияҕа кэлэн, араҥ буола сылдьыбыт Симон дьиэтигэр олордоҕуна, 7 биир дьахтар, алебастр иһиккэ үчүгэй сыттаах күндү арыыны аҕалан, Кини төбөтүгэр куппута.
8 Үөрэнээччилэрэ маны көрөн абаран: «Тоҕо ити күндү арыыны барыырый? – дэспиттэрэ. – 9 Бу арыыны үрдүк сыанаҕа атыылаан баран, харчытын дьадаҥыларга түҥэтиэххэ сөп этэ буолбат дуо?»
10 Иисус кинилэр сөбүлээбэтэхтэрин билэн эппитэ: «Эһиги кинини тоҕо симитиннэрэҕит? Кини Миэхэ үтүөнү оҥордо эбээт. 11 Дьадаҥылар эһигини кытта өрүү бииргэ буолуохтара, оттон Мин өрүү эһигини кытта бииргэ буолуом суоҕа. 12 Бу арыыны Мин эппэр кутан, кини Миигин харалларга бэлэмнээтэ. 13 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Евангелие бу сир үрдүгэр ханна да иһитиннэриллибитин иһин, кинини өрүү өйдүү-саныы сылдьыахтара, кини тугу оҥорбута ахтылла туруоҕа».
Иуда Искариот таҥнарарга быһаарынар
14 Онуоха Уон Иккиэлэртэн биирдэстэрэ, Иуда Искариот диэн киһи, архиерейдарга баран: 15 «Мин Иисуһу эһиэхэ туттардахпына, эһиги миэхэ тугу биэриэххитий?» – диэн ыйыппыта. Киниэхэ отут үрүҥ көмүс манньыаты ааҕан биэрбиттэрэ. 16 Бу кэмтэн ыла кини Иисуһу таҥнарар тоҕоостоох түгэни була сатыы сылдьыбыта.
Айыы Тойон Аһылыга
17 Көтөхтөрүүтэ суох Килиэп бырааһынньыгын бастакы күнүгэр Киниэхэ үөрэнээччилэрэ кэлэн: «Паасханы Эйиэхэ ханна бэлэмниибитий?» – диэн ыйыппыттара.
18 Иисус куоракка биир киһиэхэ тиийэн маннык этэллэригэр соруйбута: «Үөрэтээччи „Чааһым чугаһаата, онон үөрэнээччилэрбин кытта эн дьиэҕэр Паасханы бырааһынньыктыам этэ“ диэн илдьиттиир». 19 Үөрэнээччилэрэ Иисус соруйбутун барытын толорон, паасханы[65] бэлэмнээбиттэрэ.
20 Киэһэ буолбутугар, Иисус уон икки үөрэнээччитин кытары аһаары өттүгэстээн сыппыттара[66]. 21 Аһылык кэмигэр Кини эппитэ: «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: эһигиттэн бииргит Миигин таҥнарыаҕа».
22 Мантан күүскэ санаарҕааннар, бары биир-биир Киниттэн: «Тойонуом, ол ама мин буолуом дуо?» – диэн ыйыппыттара.
«23 Миигин кытта тэҥҥэ бүлүүдэҕэ илиитин ууммут, ол Миигин таҥнарыаҕа, – диэбитэ Иисус. – 24 Киһи Уола, Кини туһунан суруллубутун курдук, баран иһэр, ол эрээри сор-муҥ күүтэр Киһи Уолун таҥнарааччыны! Ол киһи олох да төрөөбөтөҕө буоллар ордук буолуо этэ».
25 Маныаха таҥнарыахсыт Иуда Киниттэн: «Ол ама мин буолуом дуо, Равви?» – диэн ыйыппыта.
Иисус киниэхэ: «Эн бэйэҥ эттиҥ», – диэбитэ.
26 Аһыы олордохторуна, Иисус килиэби ылан алҕаан баран, тоһутан үөрэнээччилэригэр түҥэппитэ уонна: «Маны ылан сиэҥ: бу Мин Этим-сииним», – диэбитэ.
27 Онтон иһити ылан Таҥараҕа махтанан баран, кинилэргэ биэрэ туран эппитэ: «Бары бу иһиттэн иһиҥ. 28 Бу бар дьон аньыыта-буруйа бырастыы буоларын туһугар тохтор, Саҥа[67] Кэс Тылы бигэргэтэр Мин Хааным. 29 Эһиэхэ этэбин: Аҕам Саарыстыбатыгар саҥа арыгыны эһигини кытта иһиэхпэр диэри, Мин аны бу арыгыттан – виноград отонуттан – испэппин».
30 Айхал ырыаларын ыллаан баран, кинилэр Елеон хайатыгар барбыттара.
Петр мэлдьэһиэхтээҕин өтө көрүү
31 Онтон Иисус кинилэргэ эппитэ: «Суруйууларга „Маныыһыты сууһардахпына, үөр бараан үрүө-тараа ыһыллыаҕа“ диэн этиллибитин курдук, бу түүн эһиги бука бары Миигиттэн тэйиэххит. 32 Ол эрээри Мин тиллэн баран эһигини Галилеяҕа күүтүөҕүм».
33 «Бары да Эйигиттэн тэйбиттэрин иһин, мин хаһан да тэйиэм суоҕа!» – диэбитэ Петр.
34 Иисус эппитэ: «Кырдьыгы эйиэхэ этэбин: Бу түүн бөтүүк хаһыытыы илигинэ, эн Миигиттэн үстэ аккаастаныаҕыҥ».
35 «Эйигин кытта өлүөм да буоллар, Эйигиттэн аккаастаныам суоҕа», – диэбитэ Петр. Үөрэнээччилэр эмиэ бары итинник эппиттэрэ.
Гефсиманияҕа
36 Бу кэнниттэн Иисус кинилэри кытта бииргэ Гефсимания диэн сиргэ кэлэн эппитэ: «Мин баран үҥэн кэлиэхпэр диэри, эһиги манна олоро түһүҥ». 37 Итиэннэ Бэйэтин кытта Петры уонна Зеведей икки уолун илдьибитэ. Иисус кутурҕаҥҥа ылларан санаарҕаан-туоххаһыйан, 38 кинилэргэ эппитэ: «Дууһам өлөр кутурҕаҥҥа ылларда; утуйумаҥ, манна Миигин кытта бииргэ олоро түһүҥ».
39 Итиэннэ, кыратык тэйэн баран, сиргэ умса түһэн үҥпүтэ: «Аҕаккаам! Кыаллар буоллаҕына, бу эрэй-буруй иһитэ Миигин тумнан аастын. Ол эрээри Мин көҥүлбүнэн буолбатын, Эн көҥүлгүнэн буоллун».
40 Онтон төннөн кэлэн көрбүтэ, үөрэнээччилэрэ утуйа сыталлара. «Саатар, биир чаас Миигин кытта сэргэх сылдьар кыаххыт суох дуу? – диэбитэ Кини Петрга. – 41 Утуйумаҥ, тургутууну тулуйар туһугар үҥүҥ. Тыын сэргэх, эт-хаан мөлтөх».
42 Онтон эмиэ иккиһин тэйиччи баран, бу курдук үҥпүтэ: «Аҕаккаам! Бу эрэй-буруй иһититтэн Мин испэтим сатаммат буоллаҕына, Эн көҥүлүҥ буоллун».
43 Төннөн кэлэн көрбүтэ: үөрэнээччилэрэ, халтаһалара ыараан, эмиэ утуйан хаалбыт этилэр. 44 Кини өссө биирдэ кинилэртэн тэйиччи баран, үсүһүн били эппитин хатылаан үҥпүтэ.
45 Онтон үөрэнээччилэригэр кэлэн эппитэ: «Эһиги кэм да утуйа, сынньана сытаҕыт дуу? Көрүҥ, Киһи Уола аньыылаахтар илиилэригэр бэриллэр чааһа туолла. 46 Туруҥ, бардыбыт: таҥнарааччы хайыы-үйэ чугаһаата».
Иисус Христос тутуллуута
47 Маны этэн бүтэ да илигинэ, Уон Иккиэлэртэн биирдэстэрэ Иуда тиийэн кэлбитэ. Кинини кытта архиерейдар уонна норуот аҕа баһылыктара ыыппыт болоттоох, үөрбэлээх халыҥ элбэх дьоно кэлсибиттэрэ. 48 Таҥнарыахсыт кэлбит дьоҥҥо бэлиэ биэриэх буолан эрдэттэн: «Мин уураабыт Киһибин тутаарыҥ. Ол Иисус буолуо», – диэн кэпсэтиилээх этэ. 49 Кини быһа Иисуска тиийэн: «Равви, эҕэрдэлиибин!» – диэн баран, Кинини күүскэ уураан ылбыта.
50 «Доҕоор, бу туох соруктанан кэллиҥ?[68]» – диэбитэ Иисус.
Кинини саба түһэн тутан ылбыттара. 51 Иисус үөрэнээччилэриттэн биирдэстэрэ батаһын хаба тардан ылан, архиерей кулутун кулгааҕын быһа охсубута.
«52 Батаскын кыыныгар ас, – диэбитэ Иисус киниэхэ. – Батастанар киһи батастан өлүөҕэ. 53 Эбэтэр эн Миигин Аҕатыттан көмө көрдөһөр кыаҕа суох дии саныыгын дуу? Көрдөһөрүм буоллар, Кини уон икки легионтан да ордук элбэх Аанньалы Миэхэ ыытыа этэ. 54 Ол эрээри оччоҕо Суруйууларга этиллибит хайдах туолуо этэй?»
55 Онтон Иисус кэлбит дьоҥҥо эппитэ: «Эһиги Миэхэ, ороспуойу тутардыы, болоттонон, үөрбэлэнэн кэлбиккит. Мин күн аайы Таҥара Дьиэтигэр олорон үөрэтэрим да, эһиги Миигин туппатаххыт. 56 Ол эрээри бу барыта, пророктар суруйбуттара туоларын туһугар, буолла». Онуоха үөрэнээччилэрэ бука бары Кинини хаалларан, куотан хаалбыттара.
Синедриоҥҥа
57 Иисуһу туппут дьон Кинини Каиафа архиерейга илдьибиттэрэ; онно сокуонньуттар уонна аҕа баһылыктар хайыы-үйэ мустубут этилэр. 58 Петр Кинини ыраахтан батыһан, архиерей тиэргэнигэр киирсибитэ уонна бу барыта тугунан бүтэрин көрөөрү, чаҕардар тастарыгар кэлэн олорбута.
59 Архиерейдар, аҕа баһылыктар уонна синедрион бүттүүнэ Иисуһу өлөрөргө уураары, Кинини утары сымыйа туоһулары була сатыыллара. 60 Төһө да элбэх сымыйа туоһу кэлбитин үрдүнэн, буруйдуур сылтаҕы биири да кыайан булбатахтара. Дьэ онтон кэмниэ-кэнэҕэс икки киһи кэлэн: 61 «Бу Киһи Таҥара Дьиэтин урусхаллаан баран, үс күн иһигэр саҥаттан тутар кыахтаахпын диир этэ», – диэбиттэрэ.
62 Архиерей туран Иисустан: «Тоҕо хоруйдаабаккын? – диэн ыйыппыта. – Эбэтэр ити буруйдуулларыгар тугу да утары этэр кыаҕыҥ суох дуу?» 63 Иисус саҥарбатаҕа.
Онуоха архиерей эппитэ: «Тыыннаах Таҥара аатынан Эйигин модьуйабын: биһиэхэ эт – Таҥара Уола Христос Эн дуо?»
64 «Эн итинник этэҕин, – диэбитэ Иисус. – Оттон Мин эһиэхэ этэбин: аны мантан инньэ эһиги Киһи Уола Сүдү Күүстээх Таҥара уҥа өттүгэр олорорун уонна халлаан былыттарыгар уйдаран иһэрин көрүөххүт».
65 Маны истэн архиерей таҥаһын хайа тардыммыта: «Таҥараны холуннара турар! Бу кэннэ өссө туох туоһутугар наадыйабытый? Таҥараны холуннарбытын сибилигин бэйэҕит иһиттигит! 66 Онон эһиги быһаарыыгыт тугуй?»
«Буруйу оҥорбутун быһыытынан өлүөхтээх!» – диэн хардарбыттара атыттара.
67 Онтон Иисуһу сирэйгэ силлээн, иэдэскэ охсуолаан барбыттара; Кинини сирэйгэ охсо-охсо: 68 «Чэ эрэ, Христос, ким эйигин охсубутун эт!» – дииллэрэ.
Петр мэлдьэҕэ
69 Оттон Петр тас тиэргэҥҥэ олорбута. Биир чаҕар кыыс киниэхэ чугаһаан кэлэн: «Эн эмиэ Галилея Иисуһун кытта сылдьарыҥ», – диэбитэ.
70 Петр, бары истэн олордохторуна: «Эн ити тугу этэргин билбэппин», – диэн мэлдьэһэн кэбиспитэ.
71 Кини олбуор ааныгар баран эрдэҕинэ, аны атын дьахтар, кинини таба көрөн, онно турар дьоҥҥо: «Бу киһи эмиэ Иисус Назорейдыын бииргэ сылдьара», – диэбитэ.
72 Петр андаҕайан туран иккиһин: «Мин ити Киһини билбэппин!» – диэн мэлдьэспитэ.
73 Чочумча буолаат онно турбут дьон киниэхэ тиийэн кэлбиттэрэ: «Эн чахчы кинилэртэн биирдэстэринэҕин. Саҥаҕыттан да биллэр».
74 Онуоха Петр: «Мин ити Киһини билбэппин!» – диэн сиринэн-халлаанынан андаҕайбыта.
Сонно тута бөтүүк хаһыытаабыта. 75 Петр эмискэ Иисус: «Бөтүүк хаһыытыы да илигинэ, эн Миигиттэн үстэ аккаастаныаҥ», – диэбитин өйдөөн кэлбитэ. Уонна антах тахсан уйа-хайа суох ытаабыта.
 

27

1 Сарсыарда эрдэ архиерейдар норуот аҕа баһылыктарын кытта бары бииргэ мустаннар, Иисуһу өлөрөргө уурар туһунан сүбэ мунньах оҥорбуттара. 2 Кинини кэлгийэн баран Рим анаабыт баһылыгар, Понтий Пилакка[69], илдьэн туттарбыттара.
Иуда моҥнон өлүүтэ
3 Таҥнарыахсыт Иуда Иисуһу өлөрөргө уурбуттарын билэн баран, кэмсинэн отут үрүҥ көмүс манньыатын архиерейдарга уонна аҕа баһылыктарга төттөрү илдьэн биэрбитэ. 4 «Буруйа суох Киһини атыылаан аньыыны оҥоһуннум», – диэбитэ кини.
«Онно биһиги туохпут кыһалҕатай? Бэйэҥ кыһалҕаҥ буоллаҕа», – дэспиттэрэ анарааҥҥылар.
5 Иуда үрүҥ көмүс манньыаттарын Таҥара Дьиэтин муостатыгар тоҕо ыһаат, баран моҥнон өлбүтэ.
6 Архиерейдар харчыны хомуйан ылаат: «Бу киһи хаанын төлөбүрэ, онон маны Таҥара Дьиэтин хааһынатыгар угар табыллыбат», – диэн быһаарбыттара.
7 Сүбэлэһэн баран, кэлии дьону көмөөрү, бу харчыга туойунан күөс охсооччу сирин атыылаһан ылбыттара; 8 ол иһин бу сир күн бүгүҥҥэ диэри «Хааннаах Хонуу» диэн ааттанар. 9 Онон Иеремия пророк өтө көрөн эппитэ туолбута: «Отут үрүҥ көмүс манньыаты – бу Кини сыаната диэн Израиль норуота быспыт сыаналарын – ыланнар, 10 Айыы Тойон миэхэ эппитин курдук, күөс охсооччу сирин атыыласпыттара».
Пилат дыбарыаһыгар
11 Иисус аны баһылык иннигэр турбута. «Иудей ыраахтааҕыта Эн дуо?» – баһылык Киниттэн ыйыппыта.
«Эн итинник этэҕин», – диэн хоруйдаабыта Иисус.
12 Архиерейдар уонна аҕа баһылыктар буруйдааһыннарыгар Кини туох да диэн саҥарбатаҕа. 13 «Эйигин итинник элбэххэ буруйдуулларын Эн истибэккин дуо?» – диэбитэ Пилат Киниэхэ. 14 Пилат улаханнык дьиктиргиэн иһин, Иисус биир да ыйытыыга хоруйдаабатаҕа.
15 Бырааһынньыкка баһылык биир хаайыылааҕы, норуот талбыт киһитин, босхолуур үгэстээҕэ. 16 Ол саҕана хаайыыга Варавва[70] диэн киэҥник биллибит хаайыылаах сыппыта. 17 Дьон мустубутугар, Пилат ыйыппыта: «Кими босхолотуоххутун баҕараҕытый: Варавваны дуу, Христос диэн ааттаах Иисуһу дуу?» 18 Иисуһу ордугурҕуур санааттан туттарбыттарын Пилат билэр этэ. 19 Дьүүллүүр үрдүк кириэһилэтигэр олордоҕуна, ойоҕо киниэхэ киһи ыытан: «Ол Кырдьыксыт Киһиэхэ туох да куһаҕаны оҥорума. Бөлүүн түһээн Кини туһуттан эрэй-буруй бөҕөтүн көрдүм», – диэн илдьиттээбитэ. 20 Ол эрээри архиерейдар уонна аҕа баһылыктар норуоту кигэн Варавваны босхолотторор, оттон Иисуһу өлөртөрөр курдук көрдөһүннэрбиттэрэ.
21 Баһылык кинилэртэн хат ыйыппыта: «Бу икки киһиттэн хайатын босхолотуоххутун баҕараҕыт?»
«Варавваны!» – дэспиттэрэ.
22 «Оччоҕо Христос диэн ааттаах Иисуһу хайыыбыный?» – Пилат ыйыппыта.
«Кириэскэ тиир – Кинини!» – диэн хаһыытаспыттара бука бары.
23 «Кини туох куһаҕаны оҥорбутай?» – Пилат ыйыппыта.
«Кириэскэ тиир – Кинини!» – өссө күүскэ үөгүлэспиттэрэ.
24 Пилат туох да туһалаабатын, аймалҕан өссө күүһүрэн иһэрин көрөн, уу аҕалтаран, норуот көрөн турдаҕына, илиитин сууммута: «Бу Кырдьыксыт Киһи хааныгар[71] мин буруйум суох. Эһиги эппиэттиэххит!»
25 Норуот киниэхэ: «Буруйа биһиэхэ итиэннэ биһиги оҕолорбутугар түстүн!» – диэн хардарбыта.
26 Онуоха Пилат Варавваны босхолообута, оттон Иисуһу кымньыынан таһыйтаран баран[72] кириэскэ тиирдэрэ биэрбитэ.
Рим буойуннара Иисус Христоһу элэк оҥостоллор
27 Баһылык буойуннара Иисуһу дыбарыас тиэргэнигэр хаһаарымаҕа илдьэн, тула бүтүн этэрээти муспуттара. 28 Таҥаһын устан баран, санныгар кыһыл сону[73] саба бырахпыттара; 29 төбөтүгэр хатыылаах ыарҕаттан өрүллүбүт венок кэтэрдибиттэрэ, уҥа илиитигэр торуоска туттарбыттара, ол кэннэ иннигэр сөһүргэстээн туран: «Иудей Ыраахтааҕыта туругурдун!» – диэн күлүү-элэк оҥостон эҕэрдэлээбиттэрэ. 30 Итиэннэ Киниэхэ силлээбиттэрэ-хаахтаабыттара, торуосканы ылан, төбөҕө охсуолаабыттара. 31 Дуоһуйа күлүү-элэк оҥостон баран, кыһыл сонун устан Бэйэтин таҥаһын таҥыннарбыттара уонна өлөрө илдьибиттэрэ.
Кириэскэ тиирии
32 Куораттан тахсан иһэн, аара Симон диэн Киринеяттан төрүттээх киһини көрсүбүттэрэ. Киниэхэ күһэйэн туран Иисус кириэһин сүктэрбиттэрэ. 33 Голгофа, ол аата «Бас уҥуоҕа» диэн ааттаах сиргэ кэлэн, 34 үөстээх арыгыны иһэрдэ биэрбиттэрин Иисус амсайан көрөн баран, иһиэн баҕарбатаҕа. 35 Кинини кириэскэ тиирэн баран, сэрэбиэй быраҕан, таҥаһын үллэстибиттэрэ, 36 уонна аттыгар манаан олорбуттара. 37 Төбөтүн үрдүнэн буруйун көрдөрөр «Бу Иисус, иудей Ыраахтааҕыта» диэн суруктаах хаптаһыны саайбыттара. 38 Иисуһу кытта бииргэ өссө икки ороспуойу тиирбиттэрэ: биирин Кини уҥа өттүгэр, атынын хаҥас өттүгэр.
39 Ааһан иһээччилэр, төбөлөрүн кэҕиҥнэтэ-кэҕиҥнэтэ: 40 «Ээй, Таҥара Дьиэтин урусхаллаан баран үс күнүнэн тутааччы! Таҥара Уола буоллаххына, Бэйэҕин быыһан, кириэскиттэн түс!» – диэн үөҕэн ааһаллара.
41 Архиерейдар сокуонньуттардыын уонна аҕа баһылыктардыын эмиэ күлүү гыммыттара: «42 Атыттары быыһыыра, оттон Бэйэтин быыһанар кыаҕа суох! Израиль Ыраахтааҕыта эбит буоллаҕына, сибилигин кириэстэн түстүн, оччоҕо биһиги Кинини итэҕэйиэхпит. 43 Эрэнэрэ бэрдэ дии, Таҥара Кинини сөбүлүүр буоллаҕына, билигин эрэйтэн быыһаатын ээ. „Таҥара Уолабын“ дэнэр этэ буолбаат!» 44 Аттыгар тиириллэн турар ороспуойдар эмиэ Кинини үөхпүттэрэ.
Иисус Христос өлүүтэ
45 Алта чаастан тоҕус чааска диэри[74] сир үрдүгэр ыас хараҥа бүрүүкээн турбута. 46 Тоҕус чаас саҕана Иисус улаханнык хаһыытаабыта: «Или, Или! Лама савахфани?» (Ол аата, тылбаастаатахха: «Таҥарам! Таҥарам! Тоҕо Эн Миигин хааллардыҥ?» – диэн.)
47 Аттыгар турбут дьонтон сороҕо ону истэн: «Илияны ыҥырар», – дэспиттэрэ.
48 Сонно биирдэстэрэ сүүрэн тиийэн гуупкаҕа уксууһу оборторбута уонна тайахха иилэн баран, иһэрдээри, Кини уоһугар даҕайбыта. 49 Оттон атыттара эппиттэрэ: «Бэйи тохтоо эрэ, Илия Кинини быыһыы кэлэр эбит дуу, суох дуу, көрүөххэ».
50 Иисус өссө төгүл улаханнык хаһыытаат, тыына быстыбыта.
51 Дьэ онуоха Таҥара Дьиэтин иһинээҕи быыһа үөһэттэн алларааҥҥа диэри икки аҥыы хайа барбыта; сир хамсаан дьигиһийбитэ, очуос таастар хабырыттыбыттара, 52 хоруоптар аһыллыбыттара, сибэтиэйдэртэн элбэх киһи тиллэн, хоруоптарыттан тахсыбыттара. 53 Кэлин, Иисус тиллибитигэр кинилэр сибэтиэй куоракка киирбиттэрин элбэх дьон көрбүттэрэ.
54 Сир хамсааһынын онно туох буолбутун барытын көрөн турбут сотник итиэннэ кинини кытта бииргэ Иисуһу манаабыт харабыллар: «Кини чахчы Таҥара Уола эбит!» – диэн улаханнык куттаммыттара.
55 Иисуһу Галилеяттан ыла батыһан кэлбит, Киниэхэ сулууспалаабыт үгүс дьахталлар ыраахтан итини барытын көрөн тураллара. 56 Олор ортолоругар Мария Магдалина, Иаковтаах Иосия ийэлэрэ Мария уонна Зеведей уолаттарын ийэлэрэ бааллара.
Иисус Христоһу харайыы
57 Киэһэрбитигэр Аримафеяттан төрүттээх Иосиф диэн баай киһи, эмиэ Иисус үөрэнээччитэ, тиийэн кэлбитэ. 58 Кини Пилакка кэлэн Иисуһу көрдөөбүтэ. Пилат биэрэллэригэр дьаһайбыта. 59 Иосиф тиийэн Иисуһу ылан ыраас таҥаска суулаабыта уонна 60 очуоска хаһан оҥоһуллубут бэйэтин саҥа хоруобугар илдьэн сытыарбыта; барарыгар аанын улахан тааһынан бүөлээбитэ. 61 Оттон Мария Магдалина уонна атын Мария хаспах иннигэр олорон хаалбыттара.
Хоруоп таһыгар манабыл туруоруу
62 Сарсыныгар Бэлэмнэнии күнүн[75] кэнниттэн, архиерейдар уонна сокуонньуттар мустаннар, Пилакка кэлбиттэрэ: «63 Тойоммут! Биһиги били албынньыт тыыннаах сылдьан „Үс күн буолан баран тиллиэҕим“ диэн эппитин өйдөөн кэллибит. 64 Аны үөрэнээччилэрэ түүн кэлэн уоран ылан баран, норуокка тилиннэ диэн кэпсиэхтэрин сөп, онон бу үс хонук туолуор диэри, хоруобу манатарга бирикээстээ. Кэнники албына бастакытынааҕар өссө куһаҕан буолуоҕа».
65 Пилат эппитэ: «Эһиги бэйэҕит харабыллааххыт, онон хайдах билэргитинэн баран харабыллааҥ».
66 Кинилэр тиийэннэр, хаспах аан тааһын хам бэчээттээн баран аттыгар манабыл туруорбуттара.

28

Иисус Христос тиллиитэ
1 Субуота ааспыта. Нэдиэлэ бастакы күнүгэр, сарсыарда бэрт эрдэ, Мария Магдалина уонна атын Мария хоруобу көрө барбыттара.
2 Эмискэ күүстээх сир хамсааһына буолбута: Халлаантан Айыы Тойон Аанньала түһэн, хаспах аан тааһын сыҕарытан баран, таас үрдүгэр олорбута. 3 Кини сирэйэ чаҕылҕан курдуга, таҥаһа хаар маҥан этэ; 4 харабыллар, титирэстэһэ түһээт, уолуйбуттара бэрдиттэн өлбүт курдук таалан хаалбыттара.
«5 Оттон эһиги куттанымаҥ, – диэбитэ Аанньал дьахталларга. – Мин билэбин: эһиги кириэскэ тиириллибит Иисуһу көрдүүгүт. 6 Кини манна суох: Бэйэтэ эппитин курдук тиллибитэ. Кэлэн көрүҥ, Айыы Тойон[76] сыппыт сирэ бу баар. 7 Уонна түргэнник үөрэнээччилэригэр тиийэн „Иисус өлбүттэртэн тиллибит, эһигини Галилеяҕа көһүтэр. Кинини онно көрүөххүт“ диэн этиҥ. Эһиэхэ тугу эппиппин өйдөөн кэбиһиҥ».
8 Кинилэр хаспахтан бэрт тиэтэлинэн тахсан, улаханнык куттанан да, үөрэн да, Кини үөрэнээччилэригэр кэпсии сүүрбүттэрэ. 9 Үөрэнээччилэргэ биллэрэ баран истэхтэринэ[77], эмискэ Иисус утары көрсөн: «Үөрүҥ-көтүҥ!» – диэн эҕэрдэлээбитэ. Дьахталлар сүүрэн кэлэн, Кини иннигэр сөһүргэстии түспүттэрэ, атаҕын кууспуттара.
10 «Куттанымаҥ, – диэбитэ Иисус, – баран бырааттарбар этиҥ, Галилеяҕа тиийдиннэр. Миигин онно көрүөхтэрэ».
Харабыллары атыылаһыы
11 Кинилэр барбыттарын кэннэ, сорох харабыллар куоракка кэлэн, туох буолбутун барытын архиерейдарга кэпсээбиттэрэ. 12 Анарааҥҥылар аҕа баһылыктары кытары түмсэн сүбэлэһэн баран, харабылларга элбэх харчыны биэрбиттэрэ 13 уонна эппиттэрэ: «Эһиги дьоҥҥо түүн, утуйа сыттахпытына, үөрэнээччилэрэ кэлэннэр, Кинини уоран ылбыттар диэн кэпсээҥ. 14 Оттон сурах баһылыкка тиийдэҕинэ, биһиги кинини тылбытыгар киллэриэхпит, эһигини моһуоктатыахпыт суоҕа». 15 Харабыллар, харчыны ылан баран, хайдах кикпиттэрин курдук кэпсээбиттэрэ; бу сурах иудейдар ортолоругар киэҥник тарҕанан, күн бүгүҥҥэ да диэри баар.
Улуу Сорудах
16 Уон биир үөрэнээччи Галилеяҕа, Иисус ыйбыт хайатыгар барбыттара. 17 Кинилэр, Иисуһу көрөн, сөһүргэстээн туран Киниэхэ сүгүрүйбүттэрэ, оттон сорохторо саарбахтаабыттара. 18 Иисус кэлэн кинилэри кытта кэпсэппитэ. Кини эппитэ: «Халлааҥҥа да, сиргэ да былаас барыта Миэхэ бэрилиннэ. 19 Онон бараҥҥыт, бары норуоттары Мин үөрэнээччилэрим буолалларыгар уһуйуҥ. Кинилэри Аҕа уонна Уол уонна Сибэтиэй Тыын аатыгар сүрэхтээҥ уонна 20 эһиэхэ тугу соруйбуппун барытын толорорго үөрэтиҥ. Оттон Мин, үйэ бараныар диэри, өрүү эһигинниин бииргэ буолуом». Аминь[78].
 

МАРКТАН СИБЭТИЭЙ ЕВАНГЕЛИЕ

1

Иоанн Сүрэхтээччи суол солуур
1 Таҥара Уола Иисус Христос туһунан Евангелие саҕаланыыта.
2 Пророктар кинигэлэригэр[79]: «Көр бу, Эн иннигэр Мин илдьит киһибин ыытабын, кини Эн барар суолгун солуоҕа; 3 иччитэх сиргэ үөгүлээччи саҥата: „Айыы Тойон барар суолун солооҥ, Кини ыллыктарын көннөрүҥ“», – диэн суруллубутун курдук, 4 кураайымаҕа Иоанн кэлэн дьону, аньыыларын-хараларын бырастыы гыннаралларын туһугар, аньыыларын билинэн сүрэхтэнэллэригэр ыҥырбыта. 5 Иудея дойдута бүттүүнэ итиэннэ Иерусалим олохтоохторо бука бары тахсан, аньыыларын-хараларын этинэн туран, Иордан өрүскэ Иоаҥҥа сүрэхтэммиттэрэ.
6 Кини тэбиэн түүтэ таҥастааҕа, өттүгүнэн тирии курдааҕа, саранчанан уонна дьиикэй мүөтүнэн аһылыктанара.
«7 Кэннибиттэн миигиннээҕэр Күүстээх иһэр, – диирэ Иоанн. – Мин тоҥхойон, Кини атаҕын таҥаһын быатын сүөрэргэ да сөбө суох киһибин. 8 Мин эһигини уунан сүрэхтээтим, оттон Кини эһигини Сибэтиэй Тыынынан сүрэхтиэҕэ».
Иисус Христос сүрэхтэниитэ уонна тургутуллуута
9 Ол саҕана маннык буолбута: Галилея Назаретыттан Иисус кэлэн, Иордан өрүскэ Иоаҥҥа сүрэхтэммитэ. 10 Ууттан тахсан иһэн Кини[80] Халлаан арыллан эрэрин уонна Сибэтиэй Тыын холууп курдук Киниэхэ түһэн иһэрин көрбүтэ. 11 Онтон Халлаантан саҥа дуораһыйбыта: «Мин үтүө көҥүлбүн толорор Тапталлаах Уолум Эн буолаҕын».
12 Сонно тута Тыын Кинини иччитэх сиргэ илдьэ барбыта. 13 Иисус кураайымаҕа түөрт уон күн устата сылдьыбыта, ол тухары Кинини сатана тургутан көрөрө; тулатыгар дьиикэй кыыллар сылдьаллара, оттон Аанньаллар Киниэхэ көмөлөһөллөрө.
Маҥнайгы үөрэнээччилэрэ
14 Иисус, Иоанн хаайыллыбытын кэннэ, Галилеяҕа кэлэн, Таҥара Саарыстыбатын Евангелиетын[81] иһитиннэрбитэ. 15 «Кэм-кэрдии кэллэ, – диирэ Кини. – Таҥара Саарыстыбата чугаһаата! Аньыыгытын билинэн, Таҥараҕа эргиллиҥ, Евангелиены итэҕэйиҥ!»
16 Биирдэ Иисус Галилея муоратын кытылынан ааһан иһэн, Симоннаах Андрейы көрбүтэ. Убайдыы-бырааттыылар илимнэрин муораҕа түһэрэ сылдьаллара (кинилэр балыксыттар этилэр). 17 Иисус кинилэргэ эппитэ: «Миигин батыһыҥ, Мин эһигини дьону илимнээччи оҥоруом». 18 Инньэ диэбитигэр, сонно илимнэрин хаалларан, Кинини батыһан барбыттара.
19 Кыратык бара түһээт, Кини аны Зеведей уолаттара Иаковтаах Иоанн оҥочоҕо илимнэрин абырахтана олороллорун көрөн, 20 сонно тута кинилэри ыҥыран ылбыта. Уолаттар, аҕаларын Зеведейи үлэһиттэрин кытта оҥочотугар хаалларан, Иисуһу батыһан барбыттара.
Киһини быртах тыынтан босхолооһун
21 Капернаумҥа кэлбиттэрэ. Бастакы субуота күн Иисус синагогаҕа киирэн үөрэппитэ; 22 Кини үөрэтэрин дьон сөҕө истибиттэрэ: Иисус сокуонньуттартан чыҥха атыннык – былаастаах баһылыктыы – үөрэтэрэ. 23 Кинилэр синагогаларыгар быртах тыын муҥнуур киһитэ баара: 24 «Һуой, Эн биһиэхэ тугуҥ кыһалҕатай, Назарет Иисуһа? – диэн хаһыытаабыта. – Биһигини үрэйэ кэлбиккин! Кимҥин мин билэбин: Эн Таҥара Сибэтиэйинэҕин!»
25 Иисус кинини бобон кытаанахтык: «Саҥарыма, киһиттэн таҕыс!» – диэбитэ. 26 Быртах тыын киһини чиччигинэппитинэн, улаханнык хаһыытаат, тахсан барбыта. 27 Бары куттанан: «Бу аата тугуй? – дэспиттэрэ. – Бу туох саҥа үөрэҕэй: бэл быртах тыыннары былаастаахтык буойталыыр, олор Киниэхэ бас бэринэллэр!» 28 Сотору Кини сураҕа бүтүн Галилея сирин тилийэ көппүтэ.
Иисус Христос элбэх ыарыһаҕы үтүөрдэр
29 Иисус синагогаттан тахсаат, Иаковы уонна Иоанны кытта Симоннаах Андрей дьиэлэригэр кэлбитэ. 30 Сонно Киниэхэ Симон ийэ кынна ыалдьан тииһигирэ сытарын туһунан эппиттэрэ. 31 Иисус чугаһаан кэлэн, кинини илиититтэн ылан туруорбутугар тииһигэ ааһан, туран кинилэргэ ас тэрийбитинэн барбыта.
32 Киэһэ, күн киириитэ, Киниэхэ бары ыарыһахтары уонна абааһыга буулаппыттары аҕалтаабыттара. 33 Дьиэ ааныгар куорат дьоно барыта мустубута. 34 Иисус араас ыарыылаах элбэх киһини үтүөрдүбүтэ, үгүс абааһыны дьонтон үүрэн таһаарбыта; абааһылар Кини Христос буоларын[82] билэллэрин иһин, саҥаралларын бобор этэ.
Иисус Христос Галилея устун үөрэтэр
35 Онтон сарсыарда, халлаан өссө сырдыы илигинэ, туран дьиэттэн тахсан, иччитэх сиргэ баран Таҥараҕа үҥпүтэ. 36 Симон уонна кинилиин бииргэ сылдьааччылар эккирэтэн тиийэн 37 Кинини булан ылан: «Бары Эйигин көрдүү сылдьаллар», – диэбиттэрэ.
38 Иисус эппитэ: «Биһиги атын сиргэ, чугас дэриэбинэлэргэ барыаҕыҥ, Мин олорго сылдьан, эмиэ Таҥара тылын иһитиннэриэх тустаахпын; Мин оннук соруктаах кэлбитим». 39 Кини Галилея усталаах-туоратынан кэрийэ сылдьан, синагогаларга үөрэппитэ, дьонтон абааһылары үүртэлээн таһаарбыта.
Араҥ ыарыылааҕы үтүөрдүү
40 Биирдэ араҥ буолбут киһи Кини иннигэр кэлэн, сөһүргэстээн туран: «Эн баҕарыаҥ эрэ кэрэх – миигин ырааһырдыаҥ этэ», – диэн көрдөспүтэ.
41 Иисус ыарыһаҕы аһынан, илиитин уунан таарыйан баран: «Ырааһырыаххын баҕарабын, ырааһыр!» – диэбитэ. 42 Сонно тута киһи араҥ ыарыыта ааһан, үтүөрэн хаалбыта.
43-44 Иисус киниэхэ кытаанахтык эппитэ: «Көр, бу туһунан кимиэхэ да тугу да кэпсээмэ. Бараҥҥын аҕабыыкка көрдөрүн, уонна ырааһырбытыҥ иһин, бары көрөллөрүгэр Моисей биэрэргэ соруйбут бэлэҕин туттар». Маны этээт, сонно төттөрү ыыппыта. 45 Киһи тахсаат, туох буолбутун кэпсээн сураҕы тарҕатан барбыта, онон Иисус куоракка аһаҕастык киирэрэ табыллыбат буолбута. Кини куорат таһынааҕы бүччүм сирдэринэн сылдьыбыта. Дьон Киниэхэ сир-сир аайыттан кэлэ тураллара.

2

Босхоҥ киһини үтүөрдүү
1 Хас да күн буолан баран Капернаумҥа төннөн кэлээтин кытта, дьиэтигэр баар сураҕа иһиллэ охсубута. 2 Онон элбэх дьон мустан, оннооҕор таһырдьа – аан таһыгар – киһи турар сирэ суох буолбута; Иисус дьоҥҥо Таҥара тылын үөрэппитэ. 3 Киниэхэ босхоҥ киһини илдьэ кэлбиттэрэ; ыарыһаҕы түөрт киһи көтөҕө сылдьара. 4 Дьон элбэҕэ бэрдиттэн хайдах да чугаһыыр[83] кыахтара суох буолан, Кини турар сиринэн дьиэ үрдүн көтүрэн, киһилэрин тэллэхтэри иһирдьэ түһэрбиттэрэ.
5 Иисус, кинилэр итэҕэллэрин көрөн, босхоҥ киһиэхэ: «Тоойуом! Аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолар», – диэбитэ.
6 Ону истэн баран, хас да сокуонньуттар: 7 «Бу Киһи тугу-тугу тыллаһарый? Таҥараны холуннара турар буолбат дуо? – дии санаабыттара. – Аньыыны-хараны Таҥараттан ураты ким бырастыы гынар кыахтаах үһүнүй?»
8 Тугу санаабыттарын билэ охсон, Иисус эппитэ: «Тоҕо итинник саныыгыт? 9 Хайата чэпчэкиний? Босхоҥ киһиэхэ эн аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолар диир дуу, эбэтэр туран тэллэххин ылан бар диэн этэр дуу? 10 Ол эрээри, Киһи Уола сиргэ аньыыны бырастыы гынар былаастааҕын билэргит туһугар, – диэн баран, Кини босхоҥ киһиэхэ туһаайан эппитэ: – 11 Эйиэхэ этэбин: туран, тэллэххин ылан, дьиэлээ».
12 Онуоха киһи, бары көрөн турдахтарына, сонно туран кэлбитэ уонна тэллэҕин ылан тахсан барбыта. Бары бэркиһээн: «Хаһан да манныгы көрө илик этибит!» – диэн Таҥараны айхаллаабыттара.
Левийи ыҥырыы
13 Биирдэ эмиэ муора кытылыгар киирбитигэр дьон барыта Киниэхэ кэлбитэ. Иисус кинилэри үөрэппитэ. 14 Суол устун баран иһэн, Кини түһээн хомуйар сиргэ олорор Алфей уолун Левийи көрөн: «Миигин батыс», – диэн ыҥырбыта. Левий туран, Кинини батыһан барбыта.
15 Иисус, Левий дьиэтигэр кэлэн, аһаары олорбута. Үөрэнээччилэрэ, түһээн хомуйар элбэх киһи, аньыылаах атын дьон эмиэ остуолга бииргэ олорсубуттара (баһаам элбэх киһи этэ – бары Кинини батыһа сылдьаллара). 16 Сокуонньуттар – фарисейдар, Иисус аньыылаахтары уонна түһээн хомуйааччылары кытта бииргэ аһыырын көрөн, үөрэнээччилэригэр: «Хайдах бу Кини түһээн хомуйааччылары уонна аньыылаахтары кытары бииргэ аһыырый?» – диэбиттэрэ.
17 Маны истэн, Иисус кинилэргэ эппитэ: «Эмчиккэ өлүөр дьон буолбатах, ыарыһахтар наадыйаллар. Мин кырдьыксыттары буолбакка, аньыылаахтары аньыыларын билинэргэ ыҥыра кэлбитим».
Пост туһунан ыйытыы
18 Биирдэ, Иоанн да, фарисейдар да үөрэнээччилэрэ поһу тутуһа сылдьар кэмнэригэр, дьон Иисуска кэлэн: «Иоанн да, фарисейдар да үөрэнээччилэрэ тоҕо постаналларый, оттон Эн үөрэнээччилэриҥ тоҕо постамматтарый?» – диэн ыйыппыттара.
19 Иисус эппитэ: «Уруу малааһыныгар кэлбит ыалдьыттар күтүөтү кытта бииргэ сылдьан, постаналлар дуо? Күтүөт кинилэри кытта сылдьарын тухары, кинилэр постамматтар. 20 Күтүөтү кинилэртэн былдьыыр күннэрэ кэлиэҕэ, дьэ оччоҕо ол күнтэн кинилэр поһу тутуһуохтара.
Саҥа уонна эргэ туһунан домох
21 Ким да эргэ таҥаһы саҥа таҥаһынан абырахтаабат: инньэ гыннахха, саҥа абырах силлэн түһүө, оччоҕо эргэ таҥас өссө улаханнык алдьаныа. 22 Ким да саҥа көөнньүбүт арыгыны эргэ симииргэ куппат: инньэ гыннахха, симиири тоҕо тэбэн, арыгы да тохтуо, симиир да алдьаныа; онон саҥа көөнньүбүт арыгыны саҥа симииргэ кутуллуохтаах».
Субуота туһунан мөккүөр
23 Биирдэ субуота күн Иисус бурдук үүммүт бааһынатынан ааһан испитэ, үөрэнээччилэрэ бурдук куолаһын турута тардан сии испиттэрэ. 24 Фарисейдар Киниэхэ: «Көр, ол кинилэр субуота күн, Сокуону кэһэн, тугу гына сылдьалларын!» – диэбиттэрэ.
25 Иисус хоруйдаабыта: «Давид кыһалҕаҕа ылларан, аччыктаан сылдьан, аргыстарыныын тугу гыммыттарын, 26 Авиафар архиерейдыырын саҕана кини Таҥара дьиэтигэр киирэн, аҕабыыт эрэ сиир ытык килиэбин сиэбитин, өссө аргыстарыгар бэрсибитин туһунан, ама, аахпатаххыт дуо?» 27 Итиэннэ эппитэ: «Киһи субуотаҕа аналлаах буолбатах, субуота киһиэхэ аналлаах. 28 Онон Киһи Уола субуота да Тойоно буолар».

3

Хаппыт илиилээҕи үтүөрдүү
1 Кини синагогаҕа эмиэ кэлбитэ. Онно хаппыт илиилээх киһи баара. 2 Субуота күн киһини үтүөрдэр диэн буруйдаарылар, иудейдар Иисуһу манаспыттара. 3 «Кэлэн, манна ортоку тур», – диэбитэ Кини хаппыт илиилээх киһиэхэ.
4 Онтон кинилэртэн ыйыппыта: «Субуота күн үтүөнү оҥоруллуохтаах дуу, куһаҕаны дуу? Киһи олоҕун быыһыыр куолу дуу, өлөрөр куолу дуу?» Тугу да саҥарбатахтара. 5 Иисус кинилэр диэки уордайбыттыы көрөн баран, сүрэхтэрэ тыйыһыттан курутуйан, ол киһиэхэ: «Илиигин уун», – диэбитэ. Киһи уунаатын кытта, илиитэ, чөлүгэр түһэн атын илиитин курдук, буолбута. 6 Фарисейдар тахсан сонно иродианнары кытта куомуннаһан, Кинини хайдах өлөрөр туһунан сүбэлэспиттэрэ.
Үтүмэн үгүс киһи Иисус Христоһу батыһар
7-8 Иисус үөрэнээччилэрин кытта муораҕа барбыта; Галилеяттан, Иудеяттан, Иерусалимтан, Идумеяттан уонна Иордан уҥуоргутуттан кэлбит баһаам үгүс киһи Кинини батыһан иһэрэ. Кини тугу оҥорбутун истэн, Тирдээх Сидон уобаластарыттан дьон эмиэ биир кэм халҕаһалыы анньан кэлэ турбуттара. 9 Киһи элбэҕэ бэрдиттэн үтүрүттэримээри, Иисус үөрэнээччилэрин оҥочону бэлэмнииллэригэр соруйбута. 10 Элбэх киһини үтүөрдүбүт буолан, ыарыһах эрэ барыта Кинини таарыйаары, биир кэм саба түһэ турара. 11 Быртах тыыннар, Кинини көрдөхтөрүнэ, иннигэр охтон түһэллэрэ уонна: «Эн Таҥара Уолунаҕын!» – диэн хаһыытаһаллара. 12 Кини Кимин тыыннар кимиэхэ да эппэтиннэр диэн, Иисус кинилэр саҥаралларын кытаанахтык бобор этэ.
Уон икки Апостолы талыы
13 Ол кэнниттэн Кини хайаҕа ыттан баран, ыҥырыан баҕарбыт дьонун Бэйэтигэр ыҥыртаан ылбыта; олор тиийэн кэлбиттэригэр, 14 кинилэртэн уон икки киһини[84], Бэйэтин кытта бииргэ илдьэ сылдьаары, үөрэҕи тарҕаттара ыытаары, 15 араас ыарыыттан үтүөрдэр, дьонтон абааһылары үүрэн таһаарар былааһы биэрээри, талан ылбыта. 16 Петр диэн ааты биэрэн туран Симоны талбыта[85], 17 Зеведей Уола Иаковы, ол кэннэ кини быраатын Иоанны (иккиэннэрин «Воанергес», ол аата «этиҥ уолаттара» диэн ааттаабыта), 18 Андрейы, Филиби, Варфоломейы, Матфейы, Фоманы, Алфей уола Иаковы, Фаддейы, Симон Кананиты 19 уонна кэлин Кинини таҥнаран биэрбит Иуда Искариоту талбыта.
Иисус Христос уонна Веельзевул
20 Кинилэр дьиэлэригэр төннөн кэлбиттэрэ[86]. Эмиэ дьон бөҕө үмүөрүһэн, килиэп да сии түһэр кыахтара суоҕа. 21 Чугас дьоно бу туһунан истэн, өйүттэн тахсыбыт диэн, Кинини ыла кэлбиттэрэ.
22 Иерусалимтан кэлбит сокуонньуттар: «Иһигэр Веельзевул киирбит! Ол иһин абааһылары абааһы тойонун күүһүнэн үүрэн таһаартыыр», – диэбиттэрэ.
23 Онуоха Иисус кинилэри ыҥыран ылан, домоҕунан кэпсэппитэ: «Сатана сатананы киһиттэн хайдах үүрэн таһаарыай? 24 Ханнык да саарыстыба икки аҥыы хайыннаҕына, саарыстыба буолар кыаҕа суох; 25 дьиэ кэргэн эмиэ, икки аҥыы хайыннаҕына, үрэллэр туруктанар; 26 ол курдук, сатана бэйэтин утаран икки аҥыы хайыннаҕына, тулуһар кыаҕыттан ааһан, бүтэр уһуга кэлэр. 27 Ким баҕарар күүстээх киһи дьиэтигэр киирэн баран, бу күүстээх киһини кэлгийбэккэ эрэ, кини дьиэтин-уотун халыыр кыаҕа суох, кэлгийэн эрэ баран, халыаҕа. 28 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: дьон хайдахтаах да улахан аньыыта, Таҥараны холуннарыыта – барыта бырастыы гыныллыаҕа, 29 оттон ким Сибэтиэй Тыыны холуннарар – ол үйэлэр тухары бырастыы гыныллыбат: кини хаһан да боруостаммат аньыытын иһин буруйданыаҕа». 30 Кини маны, «иһигэр быртах тыын киирбит» дииллэрин иһин, эппитэ.
Иисус Христос Ийэтэ уонна бырааттара
31 Иисус Ийэтэ уонна бырааттара кэлэн, таһырдьа туран эрэ, Кинини ыҥыртарбыттара. 32 Кинини дьон тулалаан олордоҕуна: «Таһырдьа Ийэҥ уонна бырааттарыҥ-балыстарыҥ тураллар, Эйигин ыйыталлар», – диэбиттэрэ.
«33 Кимнээҕий – Мин Ийэм уонна бырааттарым? – диэбитэ Иисус, уонна 34 тула олорор дьону эргиччи көрбүтэ: – Бу бааллар – Мин Ийэм уонна Мин бырааттарым. 35 Ким Таҥара көҥүлүн толорор, ол Мин быраатым, балтым уонна Ийэм буолар».

4

Бурдук ыһааччы туһунан домох
1 Онтон эмиэ муора кытылыгар киирэн үөрэтэн барбыта; тулатыгар көй үгүс киһи үтүрүспүтүн иһин, ууга турар оҥочоҕо киирэн олорбута; мустубут дьон бары Кинини сиргэ, муора кытылыгар, туран истибиттэрэ. 2 Кини домохторунан бэрт элбэҕи үөрэппитэ; бу үөрэтэригэр эппитэ: «3 Истиҥ: бурдук ыһааччы бурдугун ыһа тахсыбыт. 4 Ыһа сырыттаҕына, ыспыт сиэмэтиттэн сорҕото суол кытыытыгар түспүт, ону көтөрдөр көтөн кэлэн, тоҥсуйан сиэн кэбиспиттэр. 5 Сороҕо чычаас буорга, таастаах сиргэ, түһэн буора чараас буолан, сотору быган тахсыбыт; 6 күн уота сырайбытыгар үүммүт үүнүү дириҥник силис тарпатах буолан, хатан хаалбыт. 7 Сорох сиэмэтэ хатыылаах эрбэһин быыһыгар түбэспит, онон хатыылаах эрбэһин саба үүнэн, бу сиэмэ астамматах. 8 Оттон сорох сиэмэ, өҥ сиргэ түһэн, ас кутан элбээн тахсыбыт: сороҕо отут, сороҕо алта уон, сороҕо сүүс төгүл үрдүк үүнүүнү биэрбит».
9 Кини бу домоҕун түмүктээн эппитэ: «Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!»
Домох суолтата
10 Соҕотоҕун хаалбытыгар аргыстара Уон Иккиэлэрдиин Кинини төгүрүйэн туран, бу домох суолтатын ыйыппыттара.
«11 Эһиэхэ Таҥара Саарыстыбатын кистэлэҥнэрин билэр кыах бэриллибитэ, – диэбитэ Кини, – оттон ити таһынааҕыларга барыта домоҕунан бэриллэр; онон кинилэр 12 харахтарынан көрөр эрээри – көрбөттөр, кулгаахтарынан истэр эрээри – өйдөөбөттөр; оттон Таҥараҕа эргиллэллэрэ эбитэ буоллар, аньыылара бырастыы буолуо этэ».
Бурдук ыһааччы туһунан домох быһаарыыта
«13 Бу домоҕу өйдөөбөккүт дуо? – диэбитэ Иисус. – Дьэ уонна кэлэн атын домохтору хайдах өйдүөххүтүй? 14 Бурдук ыһааччы Таҥара тылын ыһар. 15 Суол кытыытыгар ыһыллыбыт сиэмэ – ыһыллыбыт тылы истибит дьон, ол гынан баран, истээттэрин кытта, сатана тиийэн кэлэн кинилэр сүрэхтэригэр ыһыллыбыт тылы уоран илдьэ барар. 16-17 Оттон таастаах сиргэ ыһыллыбыт сиэмэ – эмиэ тылы иһиттэллэр эрэ, тута үөрүүнү кытта ылынар эрээри, дириҥ силиһэ суох буолан өр тулуспат дьону сирэйдээн көрдөрөр: кэлин, кутурҕан кэмэ кэллэҕинэ, эбэтэр тыл туһуттан сойуолааһын саҕаланнаҕына, кинилэр итэҕэллэрин сонно сүтэрэн кэбиһэллэр. 18 Оттон хатыылаах эрбэһин быыһыгар ыһыллыбыт сиэмэ – тылы истэр дьону көрдөрөр, 19 ол эрээри кинилэр сүрэхтэригэр олох сүпсүлгэнэ, баайга-дуолга умсугуйуу уонна да атын баҕа санаа киирэн, тылы саба баттаан кэбиһэр, инньэ гынан истибит тыллара туһата суох хаалар. 20 Оттон өҥ буорга ыһыллыбыт сиэмэ – истибит тылларын ылынар дьон; кинилэр отут, алта уон, сүүс оччонон үрдүк үүнүүнү биэрэллэр».
Орон анныгар умайар сибэтиинньик
21 Итиэннэ Иисус кинилэргэ эппитэ: «Сибэтиинньиги уматан баран, иһитинэн саба уураары, аҕалаллар дуу, орон анныгар туруораары дуу? Олоҕор туруораары аҕалаллар буолбатах дуо? 22 Ханнык да кистэлэҥ арыллыбатаҕа диэн суох, туох да кистэммит биллибэтэҕэ диэн эмиэ суох. 23 Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!»
24 Итиэннэ Иисус эппитэ: «Бу истибиккитин өйдөөн кэбиһиҥ: ханнык кээмэйинэн кээмэйдиигит да, эһиэхэ эмиэ оннук кээмэйинэн кээмэйдиэхтэрэ, итиэннэ эһиэхэ, истээччилэргэ[87], өссө эбэн биэриэхтэрэ. 25 Баардаахха өссө бэриллиэҕэ, туга да суохтан баара кытта былдьаныаҕа».
Бурдук сиэмэтин туһунан домох
26 Итиэннэ Иисус эппитэ: «Таҥара Саарыстыбатын тугунан холобурдаан көрдөрүөххэ сөбүй? Эһиги манныгы санаан көрүҥ: киһи буорга бурдук сиэмэтин ыһар; 27 түүнүн киһи утуйар, күнүһүн турар, оттон сиэмэтэ хайдах үүнэн иһэрин билбэт. 28 Бурдугу сир бэйэтэ үүннэрэр: маҥнай күөх үнүгэс үүнэр, онтон куолас быган тахсан ас кутар; 29 бурдук бустаҕына, хомуур саҕаланар, оччоҕо киһи сиэрпэтин ылан, бурдугун быһа тахсар».
Хартыыһа сиэмэтин туһунан домох
30 Итиэннэ өссө эппитэ: «Таҥара Саарыстыбатын тугунан холобурдаан көрдөрүөххэ, ханнык домоҕунан быһаарыахха сөбүй? 31 Манныгы санаан көрүҥ: бу хартыыһа сиэмэтэ баар. Буорга ыһалларын саҕана, кини сир үрдүгэр баар сиэмэлэртэн барыларыттан саамай кыралара, 32 оттон ыспыттарын кэннэ – оҕуруот үүнээйилэриттэн барыларыттан улаханнара буолар, суон, хойуу лабааланар, онон бэл көтөрдөр, көтөн кэлэн, кини күлүгэр уйа туттар кыахтаналлар».
33 Бу курдук, төһө истэллэрин тухары, кинилэри элбэх домоҕунан үөрэппитэ. 34 Домоҕо суох кинилэргэ тугу да эппэт этэ, оттон үөрэнээччилэригэр, бэйэлэрэ эрэ хааллахтарына, барытын туспа быһааран биэрэрэ.
Силлиэни тохтотуу
35 Ол күн киэһэтигэр Кини үөрэнээччилэригэр: «Уҥуор туоруоҕуҥ», – диэбитэ. 36 Онон кинилэр дьону ыыталаан баран, Иисус олорор оҥочотугар киирэн уҥуор устубуттара; онно Кинини кытта атын тыылаахтар эмиэ бааллара. 37 Эмискэ күүстээх силлиэ түспүтэ; долгун оҥочону сабыта охсон, оҥочо уунан туолан барбыта. 38 Кини бу кэмҥэ олбоҕу сыттанан, куормаҕа утуйа сыппыта. Үөрэнээччилэрэ Кинини уһугуннаран: «Үөрэтээччи! Биһиги өлөн эрэрбитигэр Эн кыһаммаккын дуо?» – диэбиттэрэ.
39 Кини туран тыалы буойан муораҕа: «Уурай, тохтоо!» – диэтин кытта, сонно тута тыал сэллээн, улуу чуумпу буолбута.
40 Онуоха Иисус эппитэ: «Эһиги тоҕо маннык куттаҕаскытый? Итэҕэлгит хайдах суоҕуй?»
41 Үөрэнээччилэр, ис-истэриттэн куттанан кэлэн: «Кимий – бу Кини? – дэһиспиттэрэ. – Тыал да, муора да тоҕо Киниэхэ бас бэринэллэрий?»

5

Куһаҕан тыын буулаабыт киһитин үтүөрдүү
1 Кинилэр муора уҥуоргу кытылыгар, Гадара[88] сиригэр, тиксибиттэрэ. 2 Иисус оҥочоттон тахсаатын кытта, өлбүт дьон харайыллыбыт таас хаспахтарыттан Киниэхэ уун-утары быртах тыыҥҥа буулаппыт биир киһи тахсыбыта. 3 Бу хоруоптар быыстарыгар дьиэлэнэр киһини, бэл сыабынан да кэлгийэн, ким да кыайан туппат этэ; 4 хас да төгүл хандалылаан, сыабынан кэлгийэн көрө сылдьыбыттара да, сыаптарын быһыта тыытан баран хандалыны хайа сынньан кэбиһэрэ, онон кинини ким да кыайан сыһыппатаҕа: 5 кини түүннэри-күннэри хайанан, киһи уҥуохтарынан ыһыытыы-хаһыытыы сылдьара, тааһынан бэйэтин кырбанара.
6 Бу киһи, Иисус иһэрин ыраахтан көрөөт, утары сүүрэн кэлбитэ уонна тоҥхойон баран 7 күөмэйин муҥунан: «Эн миэхэ тугуҥ кыһалҕатай, Иисус, Үрдүк Таҥара Уола? – диэн үөгүлээбитэ. – Таҥара туһугар Эйигиттэн ааттаһабын, миигин муҥнаама!» 8 Иисус киниэхэ: «Быртах тыын, бу киһиттэн таҕыс!» – диэбитин иһин, кини итинник эппитэ.
9 «Аатыҥ кимий?» – диэн ыйыппыта Иисус.
«Биһиги элбэхпит, ол иһин мин аатым Легион диэн», – диэбитэ кини. 10 Итиэннэ биһигини бу дойдуттан киэр үүрүмэ диэн көрдөһөн-ааттаһан барбыта.
11 Онно хайа эниэтигэр сибиинньэ халыҥ үөрэ мэччийэ сылдьара. 12 Абааһылар Иисустан: «Сибиинньэлэргэ баран киириэхпитин, биһигини кинилэргэ ыыт», – диэн көрдөспүттэрэ. 13 Иисус көҥүллээбитэ. Быртах тыыннар тахсан, сибиинньэлэргэ киирбиттэригэр сибиинньэ бүтүн үөрэ барыта икки тыһыынча кэриҥэ тумустаах – эмпэрэттэн муораҕа ыстанан тимирэн хаалбыта.
14 Сибиинньэ үөрүн бостууктара куоракка уонна дэриэбинэлэргэ сырсан тиийэн бу туһунан кэпсээбиттэрэ. Онон олохтоохтор туох буолбутун көрө тахсыбыттара. 15 Иисуска кэлбиттэрэ, арай абааһы буулаабыт киһитэ – били элбэх абааһылана сылдьыбыт киһи – таҥаһын таҥнан, өлүөр өйдөнөн олороро, ону көрөн улаханнык куттаммыттара. 16 Туох буолбутун көрбүт дьон абааһыга буулаппыт киһи хайдах буолбутун, сибиинньэлэр туох буолбуттарын кинилэргэ кэпсээн биэрбиттэрэ. 17 Олохтоохтор ону истэн баран, Иисуһу биһиги дойдубутуттан бар диэн көрдөспүттэрэ.
18 Иисус оҥочоҕо киирбитигэр абааһыга буулата сылдьыбыт киһи, Кинини кытта бииргэ сылдьаары, көрдөспүтэ, 19 ону Кини көҥүллээбэтэҕэ. «Дьиэҕэр, дьоҥҥор баран Айыы Тойон эйигин аһынан, тугу оҥорбутун кэпсээ», – диэбитэ. 20 Киһи Уон Куорат уобалаһыгар тиийэн, Иисус кинини үтүөрдүбүтүн туһунан кэпсээн барбыта; истибит эрэ барыта бэркиһээбитэ.
Өлбүт кыыс уонна ыарыһах дьахтар
21 Иисус оҥочоҕо олорон эмиэ уҥуоргу кытылга туораабытыгар тула көй үгүс дьон мустубута. Кини муора кытылыгар сылдьыбыта. 22 Арай биир Иаир диэн ааттаах киһи, синагога тойотторуттан биирдэстэрэ, тиийэн кэлэн, Иисус атаҕар умса түһэн: 23 «Кыысчааным быстаары сытар; Эн бараҥҥын киниэхэ илиигин уурдаргын, оҕом үтүөрүө, тыыннаах хаалыа этэ», – диэн көрдөспүтэ-ааттаспыта. 24 Иисус кинини кытта барсыбыта.
Кэнниттэн дьон халҕаһалыы ыга анньан батыһан испитэ. 25 Уон икки сыл устата хаана баран эрэйдэммит биир дьахтар 26 (кини элбэх эмчиккэ эмтэтэн, үбүн бараабыта гынан баран туһаламматаҕа – туруга эбии ыараабыта) 27 Иисус туһунан истэн, дьон быыһынан киирэн, Киниэхэ кэнниттэн чугаһаан кэлбитэ уонна таҥаһын таарыйбыта. 28 «Таҥаһын да таарыйдахпына, экчи үтүөрүөм», – диирэ кини. 29 Таарыйаатын, хаана барара тохтоон үтүөрэн хаалбыта, ону бүтүн этинэн-хаанынан билбитэ.
30 Бу кэмҥэ Иисус, Киниттэн күүс тахсыбытын билэн, кэннин хайыһан: «Мин таҥаспын ким таарыйда?» – диэн дьонтон ыйыппыта.
31 «Эйигин дьон ыга анньан турарын көрөҕүн дии, уонна хайдах ким таарыйда диигиний?» – дэспиттэрэ үөрэнээччилэрэ.
32 Иисус Кинини таарыйбыт дьахтары көрдөөн, тула көрбүтэ. 33 Субу аҕай туох буолбутун билэн титирэс буола куттаммыт дьахтар Кини атаҕын тумсугар сиргэ бүк түһэн, барытын кырдьыгынан кэпсээн биэрбитэ.
34 «Кыыһым, эйигин итэҕэлиҥ быыһаата, – диэбитэ Иисус. – Чэ, эйэни кытта дьиэлээ уонна аны итинник ыалдьыма».
35 Кини маны этэ турдаҕына, синагога тойонугар дьиэтиттэн кэлэннэр: «Кыыһыҥ быһынна. Үөрэтээччини туохха сүпсүгүрдүөххүнүй?» – диэбиттэрэ.
36 Онуоха Иисус бу эппиттэрин истэн[89], синагога тойонугар: «Куттаныма, итэҕэй эрэ», – диэбитэ. 37 Петртан, Иаковтан уонна Иаков быраата Иоантан ураты атын ким даҕаны Кинини кытта барсарын Иисус көҥүллээбэтэҕэ. 38 Синагога тойонун дьиэтигэр кэлбиттэрэ. Иисус аймалҕан буолбутун – ытыыр-соҥуур, энэлийэр дьону көрбүтэ. 39 «Тоҕо айманаҕыт-ытаһаҕыт? – диэбитэ Кини дьиэҕэ киирэн. – Оҕо тыыннаах, утуйа сытар». 40 Кинини күлүү гыммыттара.
Иисус, барыларын таһаартаан баран, оҕо аҕалаах ийэтин уонна Бэйэтин үс үөрэнээччитин илдьэ кини сытар хоһугар киирбитэ итиэннэ кыысчааны илиититтэн ылан баран, киниэхэ туһаайан: 41 «Талифа куми!» – диэбитэ. (Ол аата, тылбаастаатахха, «Кыысчаан, эйиэхэ этэбин, тур!») 42 Кыыс сонно туран, хааман барбыта; кини сааһа уон иккитэ этэ. Маны көрбүт дьон сөрү диэн сөхпүттэрэ. 43 Иисус бу туһунан ким да билиэ суохтаах диэн кинилэри кытаанахтык сэрэтэн баран, кыыһы аһаталларыгар соруйбута.

6

Чиэстэммэт пророк
1 Мантан тахсан Иисус дойдутугар тиийбитэ, үөрэнээччилэрэ батыһан барбыттара. 2 Субуота буолбутугар Кини синагогаҕа киирэн үөрэппитэ. Үөрэтэрин истибит дьон үксэ: «Бу Киһи хантан маны удьуордаата? – диэн сөҕөллөрө. – Хайдахтаах муударай өй бэриллибитий, хайдахтаах дьиктилэри оҥороруй! 3 Кини Мария уола, Иаков, Иосия, Иуда уонна Симон бырааттара, болуотунньук буолбатах этэ дуо? Эдьиийдэрэ-балыстара манна, биһигини кытта, бааллар буолбаат?» Онон Кинини итэҕэйбэтэхтэрэ.
4 Иисус кинилэргэ эппитэ: «Чиэстэммэт пророк диэн суох, арай кинини дойдутугар, дьиэтигэр-уотугар чиэстээбэттэр». 5 Кини онно ханнык да дьиктини кыайан оҥорботоҕо, аҕыйах ыарыһаҕы илиитин ууран үтүөрдүбүтэ. 6 Кинилэр итэҕэйбэттэрин Иисус сөҕөрө.
Уон икки Апостолы ыытыы
Кини чугастааҕы дэриэбинэлэринэн сылдьан үөрэппитэ. 7 Онтон Уон Иккиэлэрин ыҥыран ылан иккилии гынан, Евангелиены биллэртэрэ ыыталаан барбыта; баралларыгар быртах тыыннары үүрэн таһаартыыр былааһы биэрбитэ; 8 суолга тайах мастан ураты тугу да ылбаттарыгар, килиэби да, матаҕаны да, курдарыгар алтан харчыны да уктубаттарыгар, 9 атахтарыгар судургу сандалия кэтэллэригэр, уларыттар таҥаһы ылбаттарыгар эппитэ. «10 Ханнык эмэ ыалга түстэххитинэ, ол сиртэн барыаххытыгар диэри ханна да көһүмэҥ, – диэбитэ Кини. – 11 Оттон ким эмэ эһигини киллэрбэтэҕинэ, эбэтэр истиэн баҕарбатаҕына, кинилэри утары туоһу буоллун диэн, тахсан иһэҥҥит, атаххыт быылын кытта тэбээн хаалларыҥ. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Дьүүл күнүгэр ол куоракка Содомнаах Гоморратааҕар ордук ыарахан буолуоҕа[90]». 12 Кинилэр баран дьону аньыыны билинэргэ ыҥырбыттара, 13 дьонтон элбэх абааһыны үүрэн таһаарбыттара уонна үгүс ыарыһаҕы арыынан оҕунуохтаан үтүөрдүбүттэрэ.
Иоанн Сүрэхтээччи өлүүтэ
14 Ирод[91] ыраахтааҕы Иисус туһунан истэн (Кини аата киэҥник биллибитэ): «Ити Иоанн Сүрэхтээччи тиллэн араас дьиктини оҥорон эрдэҕэ», – диэбитэ. 15 Атыттар буоллаҕына бу Илия дииллэрэ, оттон сорохтор эмиэ былыргы пророктартан биирдэстэрин курдук пророк кэлбит дэһэллэрэ.
16 Итинник кэпсэтэллэрин иһиттэҕинэ, Ирод: «Суох, ити Иоанн – мин моонньоох баһын быстарбыт киһим – тиллибит», – диирэ. 17 Бу Ирод, ойох ылбыт дьахтарыттан, быраатын Филипп ойоҕуттан Иродиадаттан сылтаан, Иоанны туттаран ылан, хаайыыга бырахтарбыта, 18 тоҕо диэтэххэ, Иоанн кинини: «Быраатыҥ ойоҕун ыларыҥ сиэрэ суох быһыы», – диэн буойсара. 19 Иродиада буоллаҕына Иоаҥҥа өстүйэн, кинини өлөрүөн баҕарара да, ол хайдах да кыаллыбат этэ. 20 Иоанн кырдьыксыт, сибэтиэй киһи буоларын Ирод билэр буолан, киниттэн саллара, ол иһин кинини харыстыыра; Иоанн этэрин толорон Ирод элбэҕи оҥороро[92], кини тылын-өһүн сөбүлээн истэрэ.
21 Биирдэ Ирод төрөөбүт күнүн бэлиэтиир малааһыныгар үрдүк сололоох үдьүмэрдэрин, сэриитин тойотторун уонна Галилея аҕа баһылыктарын ыҥырбытыгар тоҕоостоох күн дьэ үүммүтэ. 22 Иродиада кыыһа[93] киирэн үҥкүүлээн, Ирод уонна кини ыалдьыттарын санааларын таппыта, онон ыраахтааҕы кыыска: «Тугу да көрдөө – барытын биэриэм!» – диэн эрэннэрбитэ. 23 Кини өссө андаҕайбыта: «Көрдөөбүккүн барытын, саарыстыбам аҥаарын кытта биэриэм».
24 Кыыс тахсан ийэтиттэн: «Тугу көрдүүбүн?» – диэн ыйыппыта.
«Иоанн Сүрэхтээччи баһын», – диэбитэ ийэтэ.
25 Кыыс сонно тута тиэтэйэ-саарайа ыраахтааҕыга төттөрү киирбитэ: «Эн сибилигин Иоанн Сүрэхтээччи баһын бүлүүдэҕэ ууран миэхэ аҕалан биэриэххин баҕарабын».
26 Ыраахтааҕы курутуйбута эрээри, ыалдьыттарын иннигэр биэрбит андаҕарын кэһимээри, кыыска аккаастыан баҕарбатаҕа. 27 Онон тус харабылын ыҥыран ылан, Иоанн баһын аҕаларга сорудахтаан ыыппыта. Харабыл киһитэ хаайыыга тиийэн, Иоанн моонньоох баһын быһан баран, 28 бүлүүдэҕэ ууран, кыыска аҕалан туттарбыта, кыыс ону ийэтигэр биэрбитэ. 29 Иоанн үөрэнээччилэрэ бу туһунан истэн, кэлэн кинини ылан, харайбыттара.
Биэс тыһыынча киһини аһатыы
30 Апостоллар Иисуска төннөн кэлэн тугу гыммыттарын, дьону туохха үөрэппиттэрин кэпсээбиттэрэ. 31 «Бүөм сиргэ бэйэҕит эрэ бараҥҥыт сынньана түһүҥ», – диэбитэ Иисус. Дьон биир кэм кэлэ-бара турар буолан, кинилэр аһыыр да кыахтара суоҕа. 32 Онон оҥочоҕо бэйэлэрэ эрэ олорон, ким да билбэтинэн иччитэх сиргэ устубуттара. 33 Ол эрээри баран эрэллэрин көрөн, бэрт үгүс киһи кинилэри билэ охсубута; бары куораттан барытыттан сылдьар сатыы дьон кинилэри күөйэ сүүрэн иннилэригэр түһэн Киниэхэ үмүөрүспүттэрэ. 34 Иисус оҥочоттон тахсан, көй үгүс киһи мустубутун көрөн, маныыһыта суох барааннар курдуктарын иһин, аһыммыта, онон кинилэри элбэххэ үөрэтэн барбыта.
35 Онтон, күн ырааппытыгар, үөрэнээччилэрэ кэлэн эппиттэрэ: «Бу иччитэх сир, күн да киэһэрдэ, 36 онон дьону ыыталаа; чугастааҕы дэриэбинэлэргэ, сэлиэнньэлэргэ баран аһыыр астарын атыыластыннар».
37 «Эһиги кинилэргэ аста биэриҥ», – диэбитэ Иисус.
«Бараммыт, икки сүүс динарийга килиэп атыылаһан аҕалан, аһатыах бэйэбит дуу?» – дэһиспиттэрэ үөрэнээччилэрэ.
38 «Эһиги төһө килиэптээххитий? – Иисус ыйыппыта. – Баран көрүҥ».
Төһө баарын көрөн баран, үөрэнээччилэр: «Биэс килиэби кытта икки балык баар», – диэбиттэрэ.
39 Кини дьону күөх окко бөлөх-бөлөх олороллоругар соруйбута. 40 Сүүстүү, биэс уоннуу буола-буола бары кэккэлэһэ олорбуттара. 41 Иисус биэс килиэби кытта икки балыгы ылан баран, халлаан диэки көрөн туран Таҥараҕа махтаммыта уонна килиэби тоһутан үөрэнээччилэригэр, дьоҥҥо түҥэтиҥ диэн, биэртэлээбитэ. Икки балыгы эмиэ барыларыгар үллэрбитэ. 42 Бары тото-хана аһаабыттара. 43 Ол кэннэ өссө ордубут килиэби кытта балыгы хомуйбуттара, уон икки толору тымтай буолбута. 44 Манна барыта биэс тыһыынча кэриҥэ киһи аһаабыта.
Уу устун хаамыы
45 Сонно, Иисус дьону ыыталыыр кэмигэр, үөрэнээччилэрин оҥочоҕо олордон муора уҥуор баар Вифсаидаҕа ыыппыта. 46 Дьону ыытан баран, Кини хайа үрдүгэр үҥэ тахсыбыта.
47 Киэһэ оҥочо муора үөһүгэр тиийбитэ. Бу кэмҥэ Иисус кытылга соҕотох этэ. 48 Үөрэнээччилэрэ уун-утары үрэр тыаллыын туруулаһан, сэниэлэрэ эстибитин көрөн, Кини халлаан суһуктуйуута муора устун хааман, кинилэргэ тиийэн кэлбитэ, итиэннэ ааһа барыан баҕарбыта. 49 Кинилэр Иисус уу ньуурунан хааман иһэрин көрөннөр, сибиэн иһэр дии санаан, хаһыытаһа түспүттэрэ. 50 Бары Кинини көрөн уолуйа куттаммыттара.
«Уоскуйуҥ: бу – Мин, куттанымаҥ», – диэбитэ Иисус хап-сабар. 51 Сонно, оҥочолоругар киирээтин, тыал астан хаалбыта. Онуоха өссө ордук сөхпүттэрэ; 52 сүрэхтэрэ дьэбирэ бэрт буолан, Кини аҕыйах килиэбинэн үгүс киһини тоторбут дьиктитин өйдүү иликтэрэ.
Геннисарекка ыарыһахтары үтүөрдүү
53 Уҥуор туорааннар, Геннисарет сиригэр тиийэн, кытылга тиксибиттэрэ. 54 Оҥочоттон тахсыбыттарыгар олохтоохтор Иисуһу билэ охсон, 55 чугас эргин сирдэри тилийэ сүүрэ сылдьан, ыарыһах дьону тэллэхтэри Киниэхэ, ханна баарын истэ сылдьан, аҕалтаабытынан барбыттара. 56 Иисус – дэриэбинэлэргэ, куораттарга, уһаайбаларга – ханна да тиийбитин иһин, ыарыһахтары киэҥ, аһаҕас сиргэ сытыартыыллара уонна, муҥ саатар, таҥаһын тэллэҕин таарыйары көҥүллүүрүгэр көрдөһөллөрө. Таарыйбыт дьон үтүөрэн иһэллэрэ.

7

Өбүгэлэр үгэстэрэ
1 Фарисейдар уонна хас да сокуонньут, Киниэхэ Иерусалимтан кэлэннэр, 2 Кини сорох үөрэнээччилэрэ килиэби «быртах» илиилэринэн, ол эбэтэр сууммакка эрэ, сииллэрин көрөн, сэмэлээбиттэрэ. (3 Фарисейдар, эмиэ атын иудейдар курдук, өбүгэлэрин үгэстэрин тутуһан, илиини тоҥоноххо диэри кичэйэн суунар сиэри-туому оҥорон эрэ баран, аһыыллар этэ; 4 баһаартан кэлэн баран эмиэ, ыраастаммакка эрэ, аһаабаттара; итиэннэ онтон да атын элбэх үгэстээх этилэр: чааскыларын, купсууннарын, алтан олгуйдарын уонна ыскаамыйаларын[94] сууйар сиэри-туому тутуһаллара.)
5 Фарисейдар уонна сокуонньуттар Иисустан ыйыппыттара: «Эн үөрэнээччилэриҥ өбүгэлэрбит үгэстэрин тутуспакка, тоҕо килиэби суумматах илиилэринэн сииллэрий?»
6 Кини эппитэ: «Эһиги сирэй көрбөхтөр тускутунан Исайя пророк Суруйууларга өтө көрөн сөпкө да эппит: „Бу дьон тылларыгар эрэ Миигин ытыктыыллар, сүрэхтэрэ Миигиттэн ыраах. 7 Кинилэр Миэхэ сүгүрүйэллэрэ туох да туһата суох: үөрэтэллэрэ барыта – дьон ыйыыта-кэрдиитэ“ диэн.
8 Эһиги Таҥара кэриэһин хааллараҥҥыт, дьон үгэһин тутуһаҕыт, купсууннаргытын, чааскыларгытын сууйаҕыт, ити курдук онтон да атыны элбэҕи оҥороҕут[95]».
9 Итиэннэ өссө эппитэ: «Бэйэ үгэһин тутуһаары, Таҥара кэриэһин көтүрэри эһиги бэркэ сатыыгыт. 10 Моисей „Ийэлээх аҕаҕын ытыктаа“ уонна „Аҕатын, биитэр ийэтин үөҕээччи өлүөхтээх“ диэн эппитэ. 11 Оттон эһиги буоллаҕына киһи аҕатыгар, биитэр ийэтигэр „Тугу эн миигиттэн туһаныахтааҕыҥ корван (Таҥараҕа бэлэх) буолла“ диэтэҕинэ, 12 киниэхэ аҕатын-ийэтин туһугар тугу да гымматыгар көҥүл биэрэҕит: 13 онон бэйэҕит үгэскитинэн эһиги Таҥара тылын көтүрэҕит. Ити курдук атыны да оҥороргут элбэх».
Киһини туох киртитэрий?
14 Онтон мустубут дьону ыҥыран ылан эппитэ: «Бары Миигин истиҥ уонна бу этэрбин ырыҥалаан көрүҥ: 15 тастан туох да киирбитин иһин, киһини киртитэр кыаҕа суох; киһи сүрэҕиттэн тахсыбыт – ол киһини киртитэр. 16 Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин![96]»
17 Иисус мустубут дьону хаалларан, дьиэҕэ киирбитигэр үөрэнээччилэрэ Киниттэн ити домох суолтатын ыйыппыттара. «18 Эһиги эмиэ толкуйа суоххут дуу? – диэбитэ Иисус. – Киһини, тастан туох да киирбитин иһин, киртитэр кыаҕа суоҕун эһиги ама өйдөөбөккүт дуо? 19 Тастан туох киирбитэ киһи сүрэҕэр буолбакка, иһигэр киирэр уонна киэр таһаарыллар; онон ас барыта ыраас[97]».
20 Итиэннэ салгыы эппитэ: «Киһиттэн тахсар – киһини киртитэр, 21 тоҕо диэтэххэ, хара санаа, содур быһыы, көссүүлэһии, уоруу, өлөрүү киһи иһиттэн, сүрэҕиттэн, тахсар; 22 иҥсэ-обот, өһүөн, уодаһын, сирэйэ-хараҕа суох быһыыланыы, ордугурҕааһын, Таҥараны холуннарыы, үрдүктүк сананыы, өйө суох быһыыланыы – 23 бу куһаҕан барыта киһи иһиттэн тахсан киһини киртитэр».
Сирофиникия дьахтарын итэҕэлэ
24 Иисус мантан тахсан, Тир уонна Сидон[98] сирдэринэн барбыта. Түһэр дьиэтигэр киирэн баран, манна баарын ким да билиэн баҕарбатаҕа эрээри, кыайан кистэммэтэҕэ. 25 Биир дьахтар (кини быртах тыыҥҥа буулаппыт кыыс оҕолооҕо), Иисус кэлбитин истэн, тиийэн Кини иннигэр сөһүргэстии түспүтэ. 26 Бу Сирофиникияттан төрүттээх омук дьахтара этэ; кини: «Кыыспыттан абааһыны үүрэн таһаар», – диэн көрдөспүтэ.
27 «Бастаан оҕолор тото аһаатыннар, кинилэр килиэптэрин ылан ыттарга быраҕар табыллыбат», – диэбитэ Иисус.
28 «Оннук, Тойонуом, – дьахтар сөбүлэспитэ. – Ол эрээри, ыттар эмиэ остуол анныгар оҕолор тохпут тоорохойдоруттан сииллэр эбээт».
29 Иисус эппитэ: «Чэ, бу тылыҥ иһин дьиэҕэр төнүн. Абааһы кыыскыттан таҕыста». 30 Дьахтар дьиэтигэр тиийэн көрбүтэ, кыысчаана абааһыттан босхолонон, бэркэ холкутуйан оронугар сытара.
Тыла суох дьүлэйи үтүөрдүү
31 Онтон Иисус Тирдээх Сидон сириттэн тахсан[99], Уон Куорат уобалаһынан Галилея муоратыгар барбыта. 32 Тыла суох дьүлэй киһини Иисуска илдьэ кэлэн, киниэхэ илиитин уурарыгар көрдөспүттэрэ. 33 Иисус кинини туора сиэтэн таһааран кулгааҕар сөмүйэтин укпута, онтон тарбаҕар силлээн баран киһи тылын таарыйбыта; 34 итиэннэ халлаан диэки көрөн туран, үөһэ тыынан баран: «Еффафа!» («Чөллөрүй!») – диэбитэ. 35 Сонно тута киһи кулгааҕа чөллөрүйэ түспүтэ, тыла өһүллэн, ыраас бэйэлээхтик саҥарар буолбута. 36 Иисус, маны кимиэхэ да кэпсээбэттэрин курдук, кытаанахтык сэрэппитэ, ол эрээри төһөнөн боборо да, соччонон өссө ордук сураҕы тарҕатар этилэр. 37 «Тугу барытын бэркэ сатыыр, – диэн дьон сөҕөрө. – Дьүлэйдэри истэр гынар, тыла суохтары саҥардар!»

8

Түөрт тыһыынча киһини аһатыы
1 Ол күннэргэ бэрт элбэх киһи мунньустан баран аһыыр астара суоҕун иһин, Иисус үөрэнээччилэрин ыҥыран ылбыта. «2 Дьону аһынабын, – диэбитэ Кини. – Миигин кытары бииргэ сылдьыбыттара хайыы-үйэ үс хонно; аһыахтарын иһин, туохтара да суох. 3 Дьиэлэригэр аччык ыыттахпына, аны суолга сэниэлэрэ быстыа. Сорохторо бэрт ыраахтан кэлбиттэр».
4 Үөрэнээччилэрэ: «Манна, иччитэх сиргэ, хантан килиэп булан кинилэри аһатабытый?» – дэспиттэрэ.
5 «Эһиги төһө килиэптээххитий?» – Кини ыйыппыта.
«Сэттэ», – диэбиттэрэ.
6 Иисус мустубут дьону сиргэ олордон баран, сэттэ килиэби ылан Таҥараҕа махтаммыта, уонна тоһуталаан үөрэнээччилэригэр биэрбитэ; кинилэр ону олорор дьоҥҥо түҥэппиттэрэ. 7 Кинилэргэ өссө аҕыйах балык баара; ону Кини алҕаан баран, эмиэ үөрэнээччилэригэр биэрэн дьоҥҥо үллэртэрбитэ. 8 Бары тотуохтарыгар диэри аһаабыттара; ордубут аһы хомуйбуттара сэттэ улахан корзина буолбута. 9 Манна барыта түөрт тыһыынча кэриҥэ киһи аһаабыта. Онтон Кини дьону дьиэлэригэр ыыталаат, 10 сонно оҥочоҕо олорон, үөрэнээччилэрин кытта Далмануфа сиригэр устубута.
Дьикти бэлиэни эрэйии
11 Онно Киниэхэ фарисейдар кэлэн мөккүһэн барбыттара. Кинилэр Иисуһу тургутан көрөн, халлаантан дьикти бэлиэтэ көрдөр диэн модьуйаллара. 12 Иисус ыараханнык өрө тыынан баран эппитэ: «Бу көлүөнэ дьикти бэлиэни тоҕо эрэйэрий? Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: бу дьоҥҥо дьикти бэлиэ көрдөрүллүө суоҕа». 13 Итиэннэ кинилэртэн араҕан, эмиэ оҥочоҕо олорон уҥуор туораабыта.
Фарисейдар уонна Ирод аһытыылара
14 Үөрэнээччилэрэ килиэп ылалларын умнан барбыт этилэр – оҥочолоругар биир эрэ килиэптээхтэрэ. 15 «Көрүҥ, фарисейдар уонна Ирод аһытыыларыттан сэрэнэр буолуҥ», – диэбитэ Иисус.
16 Үөрэнээччилэрэ бэйэлэрин икки ардыларыгар: «Ити килиэппит суоҕун иһин этэр», – дэспиттэрэ.
17 Ону билэн, Иисус: «Тоҕо килиэп ылбатахпыт дэһэҕит? – диэбитэ. – Өссө даҕаны ырыҥалыы, өйдүү иликкит дуо? Сүрэххит дьэбирэ кэм да ааһа илик дуу? 18 Харахтаах эрээри көрбөккүт, кулгаахтаах эрээри истибэккит дуу? Уонна умуннугут дуо, 19 Мин биэс килиэби биэс тыһыынча киһиэхэ үллэрбитим кэннэ, эһиги хас тымтайы толору хомуйбуккутуй?»
«Уон иккини», – диэбиттэрэ.
20 «Оттон сэттэ килиэби түөрт тыһыынча киһиэхэ үллэрбиппэр ордугун хас корзинаны хомуйбуккутуй?»
«Сэттэни», – дэспиттэрэ.
21 «Уонна баран өйдүү иликкит дуо?» – диэбитэ Иисус.
Вифсаидаҕа хараҕа суоҕу үтүөрдүү
22 Вифсаидаҕа кэлбиттэрэ. Онно Киниэхэ хараҕа суох киһини аҕалан «таарый» диэн көрдөспүттэрэ. 23 Кини хараҕа суоҕу сиэтэн дэриэбинэ таһыгар таһаарбыта уонна хараҕын силинэн илитэн баран, илиитинэн саба туппута. «Тугу эмэ көрөҕүн дуо?» – Иисус ыйыппыта.
24 «Мас курдук барыҥнаһан ааһар дьону көрөбүн!» – диэбитэ хараҕа суох киһи.
25 Иисус икки илиитинэн өссө төгүл кини харахтарын саба туппутугар киһи үтүөрэн тугу барытын дьэҥкэтик көрөр буолбута.
26 «Дэриэбинэҕэ кииримэ уонна онно кимиэхэ да кэпсээмэ[100]», – диэн Иисус кинини сэрэтэн ыыппыта.
«Эн Христоскун»
27 Иисус үөрэнээччилэриниин Филипп Кесариятын дэриэбинэлэригэр барбыттара. Айаннаан иһэн аара Кини үөрэнээччилэриттэн:
«Дьон Миигин ким дииллэрий?» – диэн ыйыппыта.
28 «Сорох Иоанн Сүрэхтээччи диир, – диэбиттэрэ. – Сорох Илия, сорох пророктартан биирдэстэрэ буолуо диир».
29 «Оттон эһиги Миигин ким дии саныыгытый?» – диэбитэ Иисус.
«Эн Христоскун», – диэн хоруйдаабыта Петр. 30 Иисус кимиэхэ да бу туһунан этимэҥ диэн сэрэппитэ.
Иисус Христос өлөн баран тиллиэхтээҕин төлкөлүүр
31 Кини үөрэнээччилэригэр Киһи Уола элбэх эрэйи-муҥу көрүөхтээҕин, аҕа баһылыктар, архиерейдар уонна сокуонньуттар Кинини туора көрөн өлөрүөхтээхтэрин, ол кэнниттэн үһүс күнүгэр тиллиэхтээҕин туһунан кэпсээбитэ. 32 Маны барытын аһаҕастык эппитэ. Онуоха Петр Кинини туспа ыҥыран ылан утары этэн, бопсон барбыта. 33 Иисус эргиллэн үөрэнээччилэрин диэки көрөн баран, Петрга кытаанахтык эппитэ: «Киэр буол Миигиттэн, сатана! Эн Таҥара туһун буолбакка, киһи туһун саныыгын».
Иисус Христос туһугар барытыттан аккаастаныы
34 Ол кэннэ үөрэнээччилэрин кытта бииргэ норуоту ыҥыран ылан эппитэ: «Ким Миигин батыһыан баҕарар, ол бэйэтиттэн аккаастаннын уонна кириэһин ылан Миигин батыстын. 35 Ким олоҕун быыһыан баҕарбыт – олоҕун сүтэриэҕэ; ким Мин туспар уонна Евангелие туһугар олоҕун сүтэрбит – олоҕун быыһыаҕа. 36 Киһи олоҕун алдьатан туран аан дойдуну баһылаабыта киниэхэ туох туһалаах буолуой? 37 Киһи бэйэтин олоҕун тугунан толуйан ылыай? 38 Бу билиҥҥи аньыылаах, содур көлүөнэ иннигэр Миигиттэн уонна Мин тылларбыттан сааппыт киһиттэн Киһи Уола, Аҕатын килбиэннээх сырдыгынан сыдьаайан сибэтиэй Аанньаллардыын эргиллэн кэллэҕинэ, эмиэ саатыаҕа».
 

9

1 Иисус эппитэ: «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: бу манна турааччылартан сорохторо, өлөр өлүү амтанын билбэккэ да сылдьан, Таҥара Саарыстыбата улуу күүстээхтик кэлбитин көрүөхтэрэ».
Дьүһүн уларыйыы
2 Алта күн буолан баран Иисус Петры, Иаковы уонна Иоанны илдьэ үрдүк хайаҕа ыттыбыта; онно кинилэртэн ураты атын ким да суоҕа. Кини үөрэнээччилэрин иннилэригэр туран дьүһүнэ уларыйан хаалбыта, 3 таҥаһа, сир үрдүгэр хайа да бэйэлээх таҥас туртатааччы кыайан туртаппатын курдук, килбэҥнэс, кылбаа маҥан буолбута. 4 Онтон кинилэргэ Илиялаах Моисей көстөн кэлэн Иисустуун кэпсэппиттэрэ.
5 «Равви, манна сылдьарбыт үчүгэй даҕаны! – диэбитэ Петр Иисуска. – Биһиги үс отууну тутуохпут: Эйиэхэ биири, Моисейга биири, Илияҕа эмиэ биири». 6 Куттаммыттара бэрдиттэн, тугу да этиэн булбакка, кини итинник эппитэ.
7 Онтон кинилэргэ былыт сыдьаайбыта, ол быыһыттан: «Бу баар – Мин Тапталлаах Уолум, Кинини истиҥ!» – диир саҥа сатараабыта.
8 Эмискэ тулаларын көрүммүттэрэ: тастарыгар Иисустан ураты атын ким да суоҕа.
9 Хайаттан түһэн истэхтэринэ, Иисус, Киһи Уола өлбүттэртэн тиллиэр диэри, тугу көрбүттэрин кимиэхэ да кэпсээбэттэрин курдук кытаанахтык сэрэппитэ. 10 Кинилэр, ону ылыммыттара эрээри: «„Өлбүттэртэн тиллэр“ диэн туох баҕайыный?» – дэһэ испиттэрэ. 11 Итиэннэ Киниттэн: «Сокуонньуттар тоҕо Илия инники кэлиэхтээх дииллэрий?» – диэн ыйыппыттара.
«12 Кырдьык, Илия урут кэлэн барытын бэлэмниэхтээх, – диэбитэ Кини. – Оттон Киһи Уола, Суруйууларга этиллибитин курдук, элбэх эрэйи көрүөхтээх, атаҕастаныахтаах. 13 Ол эрээри Мин эһиэхэ этэбин: Илия хайыы-үйэ кэлбитэ эрээри, кинини таптаабыттарынан дьаһайбыттара. Суруйууларга кини туһунан итинник этиллэр».
Быртах тыыҥҥа буулаппыт уолу үтүөрдүү
14 Иисус үөрэнээччилэригэр төннөн кэлэн көрбүтэ[101]: тулаларыгар киһи бөҕө мустубут этэ; сокуонньуттар кинилэри кытта мөккүһэ тураллара. 15 Иисуһу көрөн дьиктиргээбит дьон Кинини эҕэрдэлии сүүрэн кэлбиттэрэ.
16 «Туох туһунан кинилэри кытта мөккүһэҕитий?» – диэн ыйыппыта Иисус үөрэнээччилэриттэн.
17 Мустубут дьон быыһыттан биир киһи хоруйдаабыта: «Үөрэтээччи! Мин быртах тыыҥҥа буулаппыт тыла суох уолбун Эйиэхэ аҕалбытым. 18 Оҕобун абааһы ханна хам ылла да, сонно охторон түһэрэр. Оччоҕо оҕом, айаҕыттан күүгэн алла-алла, тииһин хабырынар, чиккэччи тартарар. Үөрэнээччилэргиттэн тыыны үүрэн таһаарыҥ диэн көрдөспүтүм да, кыайбатылар».
19 «Оо, итэҕэлэ суох көлүөнэ! – диэбитэ Иисус кинилэргэ. – Хаһааҥҥа диэри эһигини кытта сылдьабын? Хаһааҥҥа диэри эһигини тулуйабын? Кинини Миэхэ аҕалыҥ».
20 Уолу аҕалбыттара. Быртах тыын буулаабыт уола, Иисуһу көрөөт да, тартаран барбыта, сиргэ охтон түһэн, айаҕыттан күүгэн алла-алла, төкүнүйэ сылдьыбыта.
21 «Маннык буолбута төһө өр буолла?» – Иисус уол аҕатыттан ыйыппыта.
«Олох кыра эрдэҕиттэн, – диэбитэ аҕата. – 22 Оҕобун өлөрөөрү, элбэх төгүл ууга да, уокка да түһэрэ сатаабыта; Эн тугу эмэ кыайан оҥоруох буоллаххына, биһигини аһын, көмөлөс».
23 Иисус киниэхэ эппитэ: «Итэҕэйэр кыахтаах буоллаххына[102], итэҕэйээччигэ туох барыта кыаллар».
24 Сонно уол аҕата хараҕыттан уу-хаар баһан туран: «Итэҕэйэбин, Тойонуом![103] – диэн саҥа аллайбыта. – Итэҕэйэрбэр көмөлөс!»
25 Иисус дьон саба сырсан иһэллэрин көрөн, быртах тыыны боппута: «Тыла суох дьүлэй тыын! Эйиэхэ этэбин: киниттэн таҕыс уонна хаһан да киниэхэ кииримэ!»
26 Быртах тыын үөгүлээн баран, уолу күүскэ титирэстэппитинэн, тахсан барбыта. Уол өлбүт курдук буолан хаалбыта, ону көрөн үгүстэр: «Өллө», – дэспиттэрэ. 27 Иисус уолу илиититтэн ылан өрө тарпытыгар, уол туран кэлбитэ.
28 Кини дьиэҕэ киирбитигэр үөрэнээччилэрэ атын ким да суоҕар: «Биһиги быртах тыыны киниттэн тоҕо кыайан үүрэн таһаарбатахпытый?» – диэн ыйыппыттара.
29 «Абааһы ити бииһин ууһун мэлииппэ уонна пост[104] эрэ күүһүнэн үүрүөххэ сөп», – диэбитэ Иисус.
Иисус Христос өлөн баран тиллэрин өссө биирдэ этэр
30 Мантан тахсан Галилея сиринэн барбыттара; Иисус бу сири ким да билбэтинэн ааһыан баҕарбыта: 31 Кини үөрэнээччилэрин үөрэтэ-өйдөтө – Киһи Уола дьон илиитигэр бэриллиэхтээҕин, Кинини өлөрүөхтээхтэрин, ол эрээри Кини өлөн баран үһүс күнүгэр тиллиэхтээҕин кэпсии – испитэ. 32 Бу кэпсиирин өйдөөбөтөхтөрө эрээри, ыйытыахтарын дьулайбыттара.
Ким саамай улаханый?
33 Иисус Капернаумҥа кэлбитэ. Дьиэҕэ киирэн баран: «Аара суолга ити тугу кэпсэппиккитий?» – диэн ыйыппыта. 34 Үөрэнээччилэрэ саҥарбатахтара. Кинилэр аара бэйэлэрин икки ардыларыгар хайалара саамай улаханын быһаарса испиттэрэ.
35 Иисус олорунан баран, Уон Иккиэлэрин ыҥыран ылбыта: «Ким бастакы буолуон баҕарар, ол барыларыттан бүтэһик буоллун, барыларыгар чаҕар буоллун».
36 Онтон оҕону ылан ортолоругар туруорбута уонна, кууһан баран, кинилэргэ эппитэ: 37 «Ким маннык оҕолортон биирдэстэрин Мин аатым туһугар ылынар – ол Миигин ылынар; оттон ким Миигин ылынар – ол Миигин буолбатах, Миигин Ыыппыты ылынар».
Ким биһигини утарбат – ол биһиги диэки
38 «Үөрэтээччи! – диэбитэ Иоанн. – Биһиги Эн ааккынан абааһылары үүрэн таһаарар киһини көрдүбүт. Кини биһигини кытта бииргэ сылдьыбат, ол иһин үүрэрин боптубут».
39 Иисус эппитэ: «Киниэхэ мэһэйдээмэҥ. Мин ааппынан дьиктини оҥорор киһи Миигин холуннара охсор кыаҕа суох. 40 Ким эһигини утарбат – ол эһиги диэки. 41 Ким эһиэхэ, Христос үөрэнээччилэринэҕит диэн, Мин аатым туһугар биир хончоҕор ууну иһэрдибит – ол, кырдьыгы эһиэхэ этэбин, ылыахтаах наҕараадатыттан матыа суоҕа.
Аньыыга уккуйуу
42 Оттон ким эмэ Миигин итэҕэйэр бу кыралартан биирдэрин даҕаны аньыыга уккуйар буоллаҕына – киниэхэ моонньугар суоруна тааһын баайан баран, муораҕа бырахпыттара быдан ордук буолуо этэ. 43-44 Илииҥ эйигин аньыыга угуйар буоллаҕына, илиигин быһан ылан киэр бырах: үөнэ да өлбөт, төлөнө да сөҕүрүйбэт[105] гееннаҕа, умуллубат уокка, икки илиилээх быраҕыллыаҥ кэриэтэ, Олоххо бодоҥ буолан киирбитиҥ ордук. 45-46 Атаҕыҥ эйигин аньыыга угуйар буоллаҕына, атаххын быһан ылан киэр бырах: үөнэ да өлбөт, төлөнө да сөҕүрүйбэт гееннаҕа, умуллубат уокка, икки атахтаах быраҕыллыаҥ кэриэтэ, Олоххо доҕолоҥ киирбитиҥ ордук. 47-48 Хараҕыҥ эйигин аньыыга угуйар буоллаҕына, хараххын оҥон ыл: үөнэ да өлбөт, төлөнө да сөҕүрүйбэт уоттаах[106] гееннаҕа икки харахтаах быраҕыллыаҥ кэриэтэ, Таҥара Саарыстыбатыгар аҥаар харахтаах киирбитиҥ ордук.
49 Ханнык баҕарар киһи уотунан ыраастаныаҕа, ханнык баҕарар сиэртибэ тууһунан тууһаныаҕа[107].
50 Туус – үтүө ас; ол эрээри аһыыта аастаҕына, ону тугунан төннөрүөххүтүй? Искитигэр туустаах, бэйэ-бэйэҕитин кытта эйэлээх буолуҥ[108]».

10

Арахсыы туһунан
1 Иисус мантан тахсан, Иордан уҥуоргу эҥээринэн Иудея сиригэр кэлбитэ. Киниэхэ эмиэ дьон мустубута, Кини, үгэһинэн, ол дьону үөрэппитэ.
2 Фарисейдар кэлэн Кинини холоон көрөн: «Эр киһи ойоҕуттан арахсара көҥүллэнэр дуо?» – диэн ыйыппыттара.
3 «Оттон Моисей эһиэхэ тугу ыйбытай?» – диэбитэ Иисус.
4 «Моисей дьахтарга арахсар суругу биэрэн баран, арахсары көҥүллээбитэ», – диэн хоруйдаабыттара.
5 Иисус эппитэ: «Эһиги сүрэххит дьэбирин иһин, кини эһиэхэ итини көҥүллээбитэ. 6 Аан бастакыттан, аан дойду айыллыаҕыттан, Таҥара эр киһини уонна дьахтары айбыта. 7 Онон „киһи ийэлээх-аҕатын хаалларан 8 ойоҕор холбоһуо[109], оччоҕо иккиэн биир эт-хаан буолуохтара“, ол аата кинилэр аны икки аҥыы буолбатахтар – иккиэн биир буолаллар. 9 Онон Таҥара холбообутун киһи араарбатын».
10 Үөрэнээччилэр, дьиэҕэ киирэн баран, бу туһунан өссө биирдэ ыйыппыттара. «11 Ойоҕуттан арахсан атын дьахтары ойох ылар киһи – көссүүлэһэр, – диэбитэ Иисус. – 12 Дьахтар эмиэ, эриттэн арахсан атын киһиэхэ эргэ тахсар буоллаҕына – көссүүлэһэр».
Иисус Христос уонна кыра оҕолор
13 Таарыйдын диэн Киниэхэ кыра оҕолору аҕалтаабыттарын, үөрэнээччилэрэ чугаһаппатахтара[110]. 14 Иисус ону көрөн, абаран эппитэ: «Оҕолору Миэхэ аһардыҥ, кинилэр Миэхэ кэлэллэрин мэһэйдээмэҥ: Таҥара Саарыстыбатыгар манныктар киирэллэр. 15 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Таҥара Саарыстыбатын оҕо курдук ылымматах киһи онно киириэ суоҕа». 16 Уонна оҕолору кууһан ылан баран, илиитин ууран туран алҕаабыта.
Эдэр баай
17 Иисус суол устун баран эрдэҕинэ, биир киһи сүүрэн кэлэн Кини иннигэр сөһүргэстии түспүтэ: «Үтүө Үөрэтээччи! Бараммат олоххо тиксэр туһугар, мин тугу гыныахтаахпыный?»
18 Иисус эппитэ: «Эн Миигин тоҕо үтүө диэн ааттыыгыный? Таҥараттан ураты үтүө ким да суох. 19 „Көссүүлэһимэ, өлөрүмэ, уорума, сымыйанан туоһулаама, албыннаама, ийэлээх-аҕаҕын ытыктаа“ диэн кэриэстэри эн билэҕин».
20 Киһи эппитэ: «Үөрэтээччи, мин итини барытын оҕо эрдэхпиттэн тутуһабын».
21 Иисус кинини таптыы көрбүтэ. «Биир эйиэхэ тиийбэт, – диэбитэ Кини. – Баран туох баардааххын барытын атыылаан дьадаҥыларга түҥэт, оччоҕо Халлааҥҥа баайдаах буолуоҥ; итиэннэ кэлэн кириэскин ылан[111] Миигин батыс».
22 Киһи бу тылтан санньыйан, сирэйэ-хараҕа өһөн баран хаалбыта; кини олус баай этэ.
23 Иисус, тулатын эргиччи көрөн баран, үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Баай дьон Таҥара Саарыстыбатыгар киирэллэрэ хайдахтаах ыараханый!»
24 Үөрэнээччилэрэ Кини эппитин дьулайа истибиттэрэ. «Оҕолоор! Баайдарыгар эрэнэр дьон Таҥара Саарыстыбатыгар киирэллэрэ хайдахтаах ыараханый![112] – Иисус хатылаан эппитэ. – 25 Баай киһи Таҥара Саарыстыбатыгар киирэринээҕэр, тэбиэн иннэ үүтүнэн дөбөҥнүк ааһыаҕа».
26 Үөрэнээччилэр бэркиһээн: «Оччоҕо ким кыайан быыһанарый?» – дэһиспиттэрэ.
27 Иисус кинилэр диэки көрөн баран эппитэ: «Ол дьоҥҥо кыаллыбат – Таҥараҕа кыаллар. Таҥара кыайбатаҕа диэн суох».
Иисус Христоһу батыспыт дьону туох наҕараада күүтэрий?
28 Петр Киниэхэ эппитэ: «Биһиги тугу барытын быраҕан туран, Эйигин батыспыппыт».
«29 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэбитэ Иисус, – Мин туспар уонна Евангелие туһугар дьиэлэрин, убайдарын-бырааттарын, эдьиийдэрин-балыстарын, ийэлэрин-аҕаларын, оҕолорун, эбэтэр сирдэрин хаалларбыттар 30 билигин, бу кэмҥэ, үүрүллэ да сылдьан, сүүс төгүл элбэх дьиэни, убайы-бырааты, аҕаһы-балыһы, ийэни, оҕону уонна сири булуохтара, онтон кэлэр Үйэҕэ бараммат олоххо тиксиэхтэрэ. 31 Үгүс бастакылар кэнники буолуохтара, кэнникилэр бастакы буолуохтара».
Иисус Христос өлөн баран тиллиэхтээҕин үсүһүн этэр
32 Кинилэр Иерусалимнаан испиттэрэ: Иисус иннилэригэр иһэрэ, үөрэнээччилэрэ ытырыктата саныыллара, кэнниттэн батыһан иһэн дьулайа, куттана испиттэрэ. Кини Уон Иккиэлэрин эмиэ ыҥыран ылан, иннигэр туох күүтэрин кэпсээбитэ: «33 Дьэ, бу Иерусалимнаан иһэбит. Киһи Уолун архиерейдарга уонна сокуонньуттарга туттардахтарына, Кинини өлөрөргө ууран Таҥараны билбэт омуктарга биэриэхтэрэ; 34 оччоҕо Кинини күлүү-элэк оҥостон, силлээн, кырбаан-сынньан баран, өлөрүөхтэрэ, ол гынан баран үһүс күнүгэр Кини тиллиэҕэ».
Иаковтаах Иоанн көрдөһүүлэрэ
35 Киниэхэ Зеведей уолаттара Иаковтаах Иоанн кэлэн эппиттэрэ: «Үөрэтээччи! Биһиги Эйигиттэн көрдөһүүлээхпит, ону толоруоххун баҕарабыт».
36 «Тугу толоруохпун баҕараҕытый?» – диэбитэ Кини.
37 «Эн албан аатырдаххына, биирбитин Бэйэҥ уҥа өттүгэр, иккиспитин хаҥас өттүгэр олордоор», – диэбиттэрэ.
38 «Тугу көрдөһөргүтүн бэйэҕит да билбэккит, – Иисус хоруйдаабыта. – Мин иһэр иһиппиттэн кыайан иһиэххит, Мин сүрэхтэнэрбинэн кыайан сүрэхтэниэххит дуо?»
39 «Кыайыахпыт», – дэспиттэрэ.
Иисус эппитэ: «Мин иһэр иһиппиттэн иһиэххит, Мин сүрэхтэнэрбинэн сүрэхтэниэххит, 40 ол эрээри Мин уҥа биитэр хаҥас өттүбэр ким олорорун Бэйэм быһаарбаппын: кимиэхэ бэлэмнэммит, ол олоруоҕа».
41 Маны истэн атын уон үөрэнээччи Иаковтаах Иоаҥҥа абарбыттара. 42 Иисус барыларын бииргэ ыҥыран ылан эппитэ: «Бары норуоттарга бас-көс дэтэр дьонноро баһылыылларын, үрдүк сололоохторо тойоргуулларын эһиги билэҕит. 43 Оттон эһиэхэ оннук буолбатын: ким эһиги ортоҕутугар улахаҥҥыт буолуон баҕарбыт – эһиэхэ чаҕар буоллун; 44 ким эһиги ортоҕутугар бастакыгыт буолуон баҕарбыт – барыгытыгар кулут буоллун. 45 Киһи Уола эмиэ Бэйэтигэр туһалатаары кэлбэтэҕэ, Бэйэтэ туһалаары, олоҕун бар дьон туһугар толук биэрээри, кэлбитэ».
Хараҕа суох Вартимейы үтүөрдүү
46 Иерихоҥҥа киирбиттэрэ. Кини үөрэнээччилэрин уонна да атын элбэх дьону кытта Иерихонтан тахсан истэҕинэ, Тимей уола Вартимей, хараҕа суох умнаһыт, суол кытыытыгар олороро. 47 Аттынан Иисус Назорей ааһан иһэрин истэн, Кини: «Давид Уола! Иисус! Миигин абыраа!» – диэн үөгүлээбитэ.
48 Үгүстэр кинини саба саҥара сатаабыттара да, Вартимей өссө күүскэ үөгүлээбитэ: «Давид Уола! Миигин абыраа!»
49 Иисус тохтоон, кинини ыҥыралларыгар соруйбута. Хараҕа суох киһини ыҥыран: «Куттаныма, тур, эйигин ыҥырар!» – диэбиттэрэ. 50 Киһи, сонун устан быраҕаат, туран Иисуска кэлбитэ.
51 «Тугу көрдөһүөххүн баҕараҕын?» – диэн ыйыппыта Иисус.
Хараҕа суох киһи эппитэ: «Раввуни! Мин көрөр буолуохпун баҕарабын».
52 «Чэ, бар, итэҕэлиҥ эйигин быыһаата», – диэбитэ Иисус. Сонно Вартимей хараҕынан көрөр буолан, суол устун Кинини батыһан барбыта.

11

Иерусалимҥа киирии
1 Иерусалим чугаһынааҕы Виффагиялаах Вифанияҕа, Елеон хайатыгар чугаһаан иһэн, Иисус икки үөрэнээччитин инники ыыппыта: «2 Бу иннигитигэр баар дэриэбинэҕэ тиийиҥ; онно киирээккитин кытта, ким да миинэ илик осела бааллан турар буолуоҕа, ону сүөрэн манна аҕалыҥ. 3 Ким эмэ бу тугу гынаҕыт диэн ыйыттаҕына, эһиги „Тойоммут наадыйар, сотору төннөрүөҕэ“ диэн хоруйдаарыҥ».
4 Үөрэнээччилэр биир быстах туора уулуссаҕа тиийэн, олбуор ааныгар осел оҕото баайыллан турарын булан, быатын сүөрбүттэрэ. 5 Онно турар сорох дьон ыйыппыттара: «Бу тугу гынаҕыт? Осел оҕотун тоҕо сүөрэҕит?» 6 Кинилэр Иисус эппитин курдук хоруйдаабыттарыгар анарааҥҥылар көҥүллээн ыыппыттара. 7 Оселу илдьэ кэлэн, үрдүгэр таҥастарын уурбуттара. Иисус оселу мииммитэ. 8 Үгүстэр суолга таҥастарын тэлгииллэрэ, сорохтор үүнэн турар мас лабааларын быһан ылан уураллара. 9 Иисуһу инниттэн-кэнниттэн арыаллаан иһээччилэр хаһыытаһа испиттэрэ: «Осанна! Айыы Тойон аатыгар Кэлэн Иһээччи алгыстаах! 10 Аҕабыт Давид кэлэн иһэр Саарыстыбата алгыстаах! Осанна мэҥэ халлааҥҥа!»
11 Иисус Иерусалимҥа кэлэн, Таҥара Дьиэтигэр киирбитэ. Кини, барытын сирийэн көрөн баран, күн киэһэрэн, Уон Иккиэлэрин кытта Вифанияҕа барбыта.
Смоковницаны кырааһын
12 Нөҥүө күнүгэр, Вифанияттан тахсыбыттарыгар, Кини аччыктаан кэлбитэ; 13 хойуу сэбирдэхтээх смоковница турарын ыраахтан көрөн, биир эмэ отону булаайамый диэн, чугаһаан кэлбитэ даҕаны, смоква хомуллар кэмэ илик буолан, сэбирдэхтэн биир да отону булбатаҕа. 14 Иисус маска туһаайан: «Аны үйэ-саас тухары ким даҕаны эн отоҥҥун сиэбэтин!» – диэбитэ. Бу эппитин үөрэнээччилэрэ истибиттэрэ.
Таҥара Дьиэтиттэн атыыһыттары үүрүү
15 Иерусалимҥа кэлбиттэрэ. Иисус, Таҥара Дьиэтигэр киирэн, атыыһыттары да, атыылаһааччылары да үүртэлээн таһаарбыта, харчы уларытааччылар остуолларын, холууп атыылааччылар ыскаамыйаларын түҥнэритэ анньыталаабыта, 16 Таҥара Дьиэтин иһинэн ким да тугу да тутан ааһарын көҥүллээбэтэҕэ. 17 Итиэннэ үөрэтэригэр эппитэ: «„Мин Дьиэм бары норуоттар үҥэр дьиэлэринэн ааттаныа“ диэн суруллубатаҕа этэ дуо? Ону эһиги ороспуойдар ордуулара оҥорбуккут».
18 Сокуонньуттар уонна архиерейдар маны истэн, Кинини хайдах эмэ гынан өлөрөр ньыманы көрдөөбүттэрэ; ол эрээри норуот бүттүүнэ Кини үөрэтэр үөрэҕин сөҕөрүн иһин, кинилэр Иисустан куттанар этилэр.
19 Киэһэ буолбутугар Кини үөрэнээччилэрин кытта куораттан тахсан барбыта.
Куура хаппыт смоковница
20 Сарсыарда эрдэ били смоковница аттынан ааһан иһэн көрбүттэрэ, мас силиһигэр тиийэ хатан хаалбыт этэ. 21 Петр, бэҕэһээҥҥини өйдөөн кэлээт, Киниэхэ: «Равви! Көр эрэ, Эн кыраабыт маһыҥ хатан хаалбыт», – диэбитэ.
22 Иисус итиннэ хоруйдаан кинилэргэ эппитэ: «Эһиги Таҥараны итэҕэйэр буолуҥ. 23 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, ким бу хайаны, көтөҕүллэн тахсан муораҕа түс дии туран, эппитим туолуо диэн ис сүрэҕиттэн, кыратык да саарбахтаабакка, итэҕэйэр буоллаҕына, тугу эппитэ туолуо. 24 Ол иһин эһиэхэ этэбин: Таҥараҕа үҥэргитигэр, тугу да көрдөспүккүт иһин, ылыахпыт[113] диэн итэҕэйэн туран көрдөһүҥ, оччоҕо көрдөспүккүт барыта эһиэхэ бэриллиэҕэ. 25 Уонна үҥэ туран, кимиэхэ эмэ хоргута саныырдаах буоллаххытына, кинини бырастыы гыныҥ, оччоҕо эһиги Халлааннааҕы Аҕаҕыт эмиэ эһиги аньыыгытын-буруйгутун бырастыы гыныаҕа. 26 Оттон бырастыы гыммат буоллаххытына, Халлааннааҕы Аҕаҕыт эмиэ эһиги аньыыгытын-буруйгутун бырастыы гыныа суоҕа»[114].
Иисус Христос быраабын туһунан ыйытыы
27 Онтон эмиэ Иерусалимҥа кэлбиттэрэ. Иисус Таҥара Дьиэтигэр сырыттаҕына, архиерейдар, сокуонньуттар уонна аҕа баһылыктар Киниэхэ кэлэн: 28 «Ханнык быраапкынан Эн итинник быһыыланныҥ?[115] Ким Эйиэхэ итинник быһыыланар быраабы биэрбитэй?» – диэбиттэрэ.
«29 Мин эмиэ эһигиттэн биири ыйытыам, – диэбитэ Иисус. – Онно хоруйдаатаххытына, Мин эмиэ ханнык бырааппынан итинник быһыыламмыппын эһиэхэ этиэм. 30 Иоанн сүрэхтиир көҥүлүн хантан ылбытай: Таҥараттан дуу, дьонтон дуу? Миэхэ хоруйдааҥ».
31 Кинилэр бэйэлэрин икки ардыларыгар сүбэлэспиттэрэ: «Таҥараттан диэтэхпитинэ, оччоҕо эһиги кинини тоҕо итэҕэйбэтэххитий диэҕэ». 32 Оттон дьонтон диэхтэрин кинилэр норуоттан куттаналлара, тоҕо диэтэххэ, Иоанн чахчы пророк буоларын бука бары итэҕэйэллэрэ. 33 Онон: «Билбэппит», – диэн хоруйдаабыттара.
«Оччоҕо Мин эмиэ ханнык бырааппынан итинник быһыыланарбын эһиэхэ эппэппин», – диэбитэ Иисус.

12

Виноградник үлэһиттэрин туһунан домох
1 Онтон кинилэргэ маннык домоҕу кэпсээбитэ:
«Биир киһи, виноградник олордон баран, онтукатын күрүөлээн кэбиспит, иһигэр сүмэһин сүүрдэр оҥкучах хаспыт, харабыл башнятын туппут, итиэннэ барытын виноград үүннэрээччилэргэ туттаран баран, ыраах дойдуга аттаммыт. 2 Виноград ситэр кэмэ кэлбитигэр кини били үүннэрээччилэргэ отонуттан ыллара, чаҕарын ыыппыт. 3 Үлэһиттэр чаҕары тутан ылан илдьи сынньыбыттар уонна туга да суох төттөрү ыыппыттар. 4 Өссө биир атын чаҕарын ыыппытын эмиэ төбөтүн тааһынан хайа охсон, атаҕастаан төттөрү ыыппыттар. 5 Өссө ыыппыт: ону даҕаны, онтон да атын ыыппыт элбэх киһитин – сороҕун кырбаабыттар, сороҕун өлөрбүттэр.
6 Тиһэҕэр өссө биир соҕотох таптыыр уоллааҕын, уолбун ытыктыахтара дии санаан, ыыппыт.
7 Онуоха виноградник үлэһиттэрэ сүбэлэспиттэр: „Бу нэһилиэнньик, онон кинини өлөрдөхпүтүнэ, нэһилиэстибэтэ биһиэхэ тиксиэ“. 8 Кинини тутан ылан өлөрөн баран, виноградник тас өттүгэр бырахпыттар.
9 Оччотугар виноградник хаһаайына тугу гыныан сөбүй? – Кини үлэһиттэри кэлэн өлөрөн баран, винограднигын атыттарга туттарыаҕа. 10-11 Ама эһиги Суруйууларга „Тутааччылар бырахпыт таастара муннук тутаах тааһа буолла. Бу – Айыы Тойон оҥоһуута, биһиги маны көрө сөҕөбүт“ диэн суруллубутун аахпатаххыт дуо?»
12 Бу домоҕунан кинилэри кэпсээбитин өйдөөн, сонно Иисуһу тутан ылыахтарын баҕарбыттара да, норуоттан чаҕыйан, туппакка баран хаалбыттара.
Император түһээнэ
13 Бу кэнниттэн тылыттан иҥиннэрээри, Киниэхэ хас да фарисейы кытта иродианнары ыыппыттара. 14 Олор кэлэн Киниэхэ эппиттэрэ:
«Үөрэтээччи! Эн көнөҕүн, кимиэхэ да бэрт буола сатаабаккын билэбит; Эн хайа да киһини, кимин-тугун көрбөккө, дьиҥ чахчы Таҥара суолугар үөрэтэҕин. Рим ыраахтааҕытыгар түһээни төлүүр көҥүллэнэр дуу, суох дуу? Биһиги төлүүрбүт сөп дуу, төлөөбөппүт сөп дуу?»
15 Иисус, кинилэр кубулуналларын билэр буолан: «Миигин тоҕо холоон көрөҕүт? – диэбитэ. – Миэхэ динарийда аҕалан көрдөрүҥ».
16 Манньыат аҕалан биэрбиттэригэр: «Бу ким мөссүөнэ, ким суруга сылдьарый?» – диэн ыйыппыта.
«Ыраахтааҕы киэнэ», – дэспиттэрэ.
17 Онуоха Иисус эппитэ: «Оннук буоллаҕына, ыраахтааҕы киэнин ыраахтааҕыга, Таҥара киэнин Таҥараҕа биэриҥ». Кинини бары сөҕө истибиттэрэ.
Өлбүттэр тиллиилэрин туһунан ыйытыы
18 «Өлбүттэр тиллибэттэр» диир саддукейдар Киниэхэ кэлэн ыйыппыттара: «19 Үөрэтээччи! Моисей Сокуонугар „Ким эмэ убайа ойоҕор оҕо хаалларбакка өллөҕүнэ, быраата кини ойоҕун ылан, убайын удьуорун салҕаатын“ диэн сурулла сылдьар. 20 Сэттэ бырааттыылар бааллара: улаханнара ойох ылбыта да, өлөрүгэр киниттэн оҕо хаалбатаҕа; 21 иккис бырааттара бу дьахтары ойох ылан баран, эмиэ оҕо хаалларбакка өлбүтэ; үһүс бырааттарыгар эмиэ ситигирдик буолбута. 22 Бу дьахтары сэттиэн ыла сылдьыбыттара да, хайаларыттан да оҕо хаалбатаҕа. Оттон барыларын кэнниттэн дьахтар өлбүтэ. 23 Онон тиллии кэмэ тиийэн кэллэҕинэ, дьахтар хайаларын ойоҕо буолуой? Сэттиэн кинини ыла сылдьыбыттара эбээт».
24 Иисус эппитэ: «Эһиги Суруйуулары да, Таҥара күүһүн да билбэт буолаҥҥыт, итинтэн мунаҕыт. 25 Өлбүттэр тилиннэхтэринэ, ойох да ылыахтара, эргэ да барыахтара суоҕа: Халлааҥҥа баар Аанньаллар курдук буолуохтара. 26 Оттон өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин туһунан эһиги Моисей кинигэтигэр аахпатаххыт дуо? Таҥара умайа турар талахтан Моисейга „Мин – Авраам Таҥарата, Исаак Таҥарата уонна Иаков Таҥарата буолабын“ диэн эппитин? 27 Кини өлбүттэр Таҥаралара буолбатах, тыыннаахтар Таҥаралара. Онон эһиги улаханнык сыыстараҕыт».
Кэриэстэртэн саамай суолталаахтара
28 Кинилэр мөккүһэллэрин иһиллээн турбут сокуонньуттартан биирдэстэрэ, Иисус үчүгэйдик хоруйдаабытын истэн, чугаһаан кэлэн: «Кэриэстэртэн хайалара саамай суолталааҕый?» – диэн ыйыппыта.
29 Иисус киниэхэ эппитэ: «Кэриэстэртэн саамай суолталаахтара – „Иһит, Израиль! Биир эрэ Айыы Тойон баар – биһиги Айыы Тойон Таҥарабыт; 30 Айыы Тойон Таҥараҕын ис сүрэххиттэн, ис дууһаҕыттан, туох баар өйгүнэн-санааҕынан, күүскүнэн-күдэххинэн барытынан таптаа“. 31 Оттон иккис итиниэхэ холоонноох кэриэс – „Чугастааҕыгын, бэйэҕин таптыырыҥ курдук, таптаа“. Бу иккиттэн ордук суолталаах кэриэс суох».
32 Сокуонньут эппитэ: «Бэрт сөп, Үөрэтээччи! „Таҥара биир эрэ, Киниттэн ураты атын суох“ диэн Эн чахчыны эттиҥ. 33 Кинини „бүтүн сүрэхпитинэн, бүтүн өйбүтүнэн-санаабытынан, бүтүн дууһабытынан, бүтүн күүспүтүнэн-күдэхпитинэн таптыахтаахпыт“ уонна „чугастааҕыбытын эмиэ, бэйэбитин таптыырбыт курдук, таптыахтаахпыт“. Бу ханнык да уокка уматыллар сиэртибэтээҕэр, бэлэхтээҕэр-туһахтааҕар быдан ордук».
34 Кини өйдөөхтүк хоруйдаабытын истэн, Иисус: «Эн Таҥара Саарыстыбатыттан ырааҕа суоххун», – диэбитэ. Бу кэннэ ким да санаата кэлэн, Киниттэн тугу да ыйыппатаҕа.
Христос ким Уолай?
35 Таҥара Дьиэтигэр үөрэтэ туран, Иисус салгыы эппитэ: «Сокуонньуттар Христоһу тоҕо Давид Уола диэн ааттыылларый? 36 Давид бэйэтэ Сибэтиэй Тыынынан этэр эбээт: „Айыы Тойон мин Тойоммор өстөөхтөргүн үктэл оҥостон олорор гына Эйиэхэ самнаран биэриэхпэр диэри, Мин уҥа өттүбэр олор диэбитэ“ диэн. 37 Онон Давид бэйэтэ Кинини Тойонум диэн ааттыыр буоллаҕына, оччоҕо хайдах Кини Давид Уола буоларый?»
Норуот Кинини үөрүүнэн истибитэ.
«38 Сокуонньуттартан сэрэниҥ, – диэн Иисус дьону үөрэппитэ. – Кинилэр уһун таҥастанары[116], болуоссакка уруйданары, 39 синагогаҕа инники эрээккэ, малааһыҥҥа бастыҥ олоххо олорору сөбүлүүллэр; 40 огдооболору хорон сиэччилэр, дьон көрөрүгэр өр үҥээччилэр эмиэ кинилэр, онон ыартан ыар буруйга тиксиэхтэрэ».
Огдообо сиэртибэтэ
41 Иисус харчы түһэрэр иһиттэри утары олорон, онно харчыны хайдах угалларын көрбүтэ. Үгүс баайдар баһаам харчыны укпуттара. 42 Арай биир дьадаҥы огдообо дьахтар тиийэн кэлэн, икки бытархай манньыаты кылыр гына түһэрбитэ.
43 Иисус үөрэнээччилэрин ыҥыран ылан, эппитэ: «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: бу дьадаҥы огдообо дьахтар харчы угар иһиккэ барыларыттан элбэҕи укта. 44 Бары бэйэлэрин ордук харчыларын укпуттара, оттон кини буоллаҕына айаҕар эрэ тиийэр кырыымчык харчытын олоччу укта».

13

Бүтэр уһук бэлиэлэрэ
1 Таҥара Дьиэтиттэн тахсан баран эрдэҕинэ, үөрэнээччилэриттэн биирдэстэрэ Киниэхэ эппитэ: «Үөрэтээччи! Көр эрэ, хайдахтаах таастарый, хайдахтаах тутууларый!»
2 «Бу сүҥкэн тутуулары көрөҕүн дуо? – диэбитэ Иисус киниэхэ. – Бу барыта, манна таастан таас орпот гына, урусхалланыаҕа».
3 Онтон Кини Таҥара Дьиэтин утары Елеон хайатыгар тахсан олордоҕуна, Петр, Иаков, Иоанн уонна Андрей буоланнар атын ким да суоҕар: 4 «Ити хаһан буолуоҕай? Уонна ити туолара чугаһаабытын биһиги хайдах билэбит? Бэлиэтэ тугуй?» – диэн ыйыппыттара.
«5 Ким да эһигини дэҥ үктэппэтин курдук, сэрэхтээх буолуҥ, – диэбитэ Иисус. – 6 Үгүстэр Мин ааппынан ааттанан, „бу Мин“ дэнэн кэлэн, элбэх дьону албыннарыгар үктэтиэхтэрэ. 7 Чугаһынан-ырааҕынан сэрии турбутун иһиттэххитинэ, эһиги уолуйбат буолуҥ: ол барыта буолуохтаах эрээри, өссө да бүтэр уһук буолбатах. 8 Норуот норуоту, саарыстыба саарыстыбаны утары өрө туруоҕа; онон-манан сир хамсааһына буолуталыаҕа, сут туруоҕа, аймалҕан саҕаланыаҕа[117]. Бу – төрүүр талыы киириитэ эрэ буолар.
9 Ол эрээри бэйэҕитин көрүнэ сылдьыҥ. Эһигини тутан ылан дьүүлгэ тардыахтара, синагогаларга кырбыахтара; эһиги Мин туспуттан, Миигин туоһулаары, баһылыктар уонна ыраахтааҕылар иннилэригэр туруоххут. 10 Ол гынан баран бүтэр уһук кэлиэн иннинэ, бары норуоттарга Евангелиены иһитиннэриллиэхтээх. 11 Эһигини тутан ылан дьүүлгэ тартахтарына, тугу этэбит диэн санаарҕаамаҥ, төбөҕүтүн сынньымаҥ, ол чааска эһиэхэ туох бэриллэр да, ону этээриҥ – онно эһиги буолбатах, Сибэтиэй Тыын саҥарыаҕа. 12 Убай быраатын, аҕа оҕотун өлөр өлүүгэ анньан биэриэҕэ, оҕолор төрөппүттэрин утары турунуохтара, кинилэри өлөртүөхтэрэ. 13 Мин аатым туһуттан эһигини бары абааһы көрүөхтэрэ; ол эрээри тиһэҕэр тиийэ тулуйбут киһи – быыһаныаҕа.
Кэнэҕэс буолуохтаах улуу сор-муҥ
14 Оттон Даниил пророк өтө көрөн эппитин курдук[118], „иччитэхсийии сидьиҥэ“ ханна туруо суохтаах сиригэр турбутун көрдөххүтүнэ (маны ааҕааччы сөпкө өйдүөхтүн), оччоҕо Иудеяҕа баар дьон хайаҕа куоттуннар; 15 ким дьиэ үрдүгэр сылдьыбыт – дьиэтиттэн тугу да ыла түспэтин; 16 ким хонууга сылдьыбыт – сонун ыла эргиллибэтин. 17 Ыарахан да буолуо ол кэмҥэ оһоҕостоох дьахталларга, эмиийдээх оҕолоох ийэлэргэ! 18 Ол куотуугут[119] кыһыҥҥы кэмҥэ түбэспэтин туһугар үҥүҥ. 19 Ол күннэргэ Таҥара аан дойдуну айыаҕыттан ыла баччааҥҥа диэри буола илик уонна буолбат даҕаны кутурҕана саҕаланыаҕа. 20 Айыы Тойон ити кэми кылгаппатаҕа буоллар, инчэҕэй эттээх быыһаныа суох этэ, ол эрээри Кини Бэйэтэ талан ылбыт дьонун туһугар ити кэми кылгаппыта.
21 Оччоҕо ким эмэ эһиэхэ „Көрүҥ, Христос манна баар!“ эбэтэр „Көрүҥ, онно баар!“ диэтэҕинэ, итэҕэйбэт буолуҥ. 22 Сымыйа христостар, сымыйа пророктар, өрө тураннар, табыллар буоллаҕына, талыллыбыт дьону кытта албыҥҥа үктэтээри, араас сөҕүмэр бэлиэлэри, дьиктилэри көрдөрүөхтэрэ. 23 Оттон эһиги сэрэхтээх буолуҥ. Бу туох буолуохтааҕын барытын эһиэхэ эрдэттэн кэпсээтим.
Киһи Уолун кэлиитэ
24 Ол күннэргэ, кутурҕан кэнниттэн, „күн хараара өлүөҕэ, ый сырдыгын биэрбэт буолуоҕа, 25 халлаантан сулустар сууллуохтара, халлаан күүстэрэ айгырыахтара“, 26 оччоҕо Киһи Уола сүдү күүһүрэн, албан аатыран былыттарга уйдаран иһэрин көрүөхтэрэ. 27 Кини, Аанньалларын ыыталаан, аан дойду түөрт муннугуттан, сир-халлаан уһугуттан Бэйэтэ талан ылбыт дьонун хомуйтаран ылыаҕа.
28 Бу смоковницаны холобур оҥостуҥ: лабаалара хайыы-үйэ сымнаан, сэбирдэхтэрэ быган таҕыстахтарына, эһиги сайын чугаһаабытын билэҕит. 29 Ол курдук эмиэ, бу этиллибит туолан эрэрин көрдөххүтүнэ, эһиги биири билиэх тустааххыт: ол аата Кини чугаһаабыт, ааҥҥа кэлбит. 30 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: субу көлүөнэ ааһа илигинэ, бу эппитим барыта буолуоҕа. 31 Сир-халлаан суола суох симэлийиэҕэ, оттон Мин этэр тылым симэлийиэ суоҕа.
Кини кэлэр күнэ да, чааһа да биллибэт
32 Ол күнү да, чааһы да ким да билбэт: халлааҥҥа баар Аанньаллар даҕаны, Уола даҕаны – Аҕата эрэ билэр. 33 Онон сэрэниҥ, сэргэх буолуҥ, Таҥараҕа үҥэ сылдьыҥ[120]: ол кэм хаһан тиийэн кэлэрин эһиги билбэккит. 34 Киһи айаҥҥа турунарыгар, дьиэтин-уотун чаҕардарыгар хаалларан, хас биирдиилэригэр сорудах биэрэн баран, аан харабылыгар „сэргэх буол“ диэн дьаһайбытын тэҥэ буолуоҕа. 35 Онон сэргэх сылдьыҥ: дьиэлээх хаһаайын хаһан төннөрүн – киэһэ дуу, түүн үөһүгэр дуу, бөтүүк хаһыытыырын саҕана дуу, биитэр сарсыарда дуу кэлэрин – эһиги билбэккит. 36 Аны эмискэ тиийэн кэлэн, утуйа сытаргытын булан ылаарай! 37 Бу эһиэхэ эппиппин барыгытыгар этэбин: сэргэх сылдьыҥ».

14

Иисус Христоһу утары куомуннаһыы
1 Икки күнүнэн Паасха уонна Көтөхтөрүүтэ суох Килиэп бырааһынньыга саҕаланыахтааҕа. Архиерейдар уонна сокуонньуттар Иисуһу албыннаан тутан ылан өлөрөр албаһы көрдөөбүттэрэ. 2 «Бырааһынньык эрэ кэмигэр түбэһиннэримиэҕиҥ, аны норуот өрө туруо», – диэн сүбэлэспиттэрэ.
Вифанияҕа арыынан аҕааһын
3 Иисус, Вифанияҕа кэлэн, араҥ ыарыыга ыалдьа сылдьыбыт Симон дьиэтигэр аһаары өттүгэстээн сыттаҕына, биир дьахтар күндү сыаналаах ыраас нард[121] кутуллубут алебастр иһити тутан кэлбитэ; уонна, ол иһитин алдьатан, үчүгэй сыттаах арыытын Кини төбөтүгэр куппута.
4 Сорох ыалдьыттар онтон кыыһыран, бэйэлэрин икки ардыларыгар: «Бу туох ааттаах ороскуотай? – дэһиспиттэрэ. – 5 Итини үс сүүс динарийтан[122] да тахса сыанаҕа атыылаан, дьадаҥыларга түҥэтиэххэ сөп этэ». Уонна дьахтары саҥарбыттара.
«6 Кэбиһиҥ, кинини тоҕо симитиннэрэҕит? – диэбитэ Иисус. – Кини Мин туспар үтүөнү оҥордо эбээт. 7 Дьадаҥылар эһигини кытта өрүү бииргэ буолуохтара, онон хаһан баҕардыгыт да, кинилэргэ үтүөнү оҥоруоххутун сөп; оттон Мин эһигини кытта өрүү бииргэ буолуом суоҕа. 8 Кини тугу кыайарын оҥордо: Мин эппин харалларга эрдэттэн бэлэмнээтэ. 9 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Евангелие аан дойду үрдүнэн ханна да иһитиннэриллибитин иһин, кинини эмиэ өйдүү-саныы сылдьыахтара, кини тугу оҥорбута ахтылла туруоҕа».
Иуда Искариот таҥнарыыта
10 Онуоха Иуда Искариот, Уон Иккиэлэртэн биирдэстэрэ, Иисуһу таҥнаран биэрээри, архиерейдарга барбыта. 11 Кинилэр маны истэн үөрэн, харчынан төлүөх буолан эрэннэрбиттэрэ. Иуда Кинини туттаран биэрээри, тоҕоостоох түгэни көрдүү сылдьыбыта.
Паасхаҕа бэлэмнэнии
12 Көтөхтөрүүтэ суох Килиэп бырааһынньыгын бастакы күнүгэр – Паасхаҕа анаммыт бараан оҕотун өлөрүөхтээх күннэригэр – үөрэнээччилэрэ Иисустан: «Паасха аһын ханна аһыаххын баҕараҕыный? – диэн ыйыппыттара. – Биһиги баран бэлэмниэ этибит».
13 Иисус үөрэнээччилэриттэн икки киһини маннык этэн ыыппыта: «Куоракка барыҥ, онно купсууҥҥа уу баһан иһэр киһини көрсүөххүт; кинини батыһан, 14 ханна киирэр да, онно киирсэн дьиэлээх хаһаайыҥҥа „Үөрэтээччи үөрэнээччилэрин кытта Паасха аһын аһыыр хоһо ханнатын ыйыттарар“ диэриҥ. 15 Оччоҕо кини эһиэхэ бырааһынньыкка анаан тэриллибит үөһэ баар киэҥ-куоҥ хоһу көрдөрүөҕэ. Биһиэхэ онно бэлэмнээриҥ».
16 Үөрэнээччилэрэ суолга туруммуттара; куоракка кэлэн, Кини эппитин булан, паасханы бэлэмнээбиттэрэ.
«Эһигиттэн биирдэскит Миигин таҥнарыаҕа»
17 Киэһэ буолбутугар Кини Уон Иккиэлэрин кытта тиийэн кэлбитэ. 18 Өттүгэстээн сытан аһаан эрдэхтэринэ, Иисус эппитэ: «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: эһигиттэн биирдэскит, Миигин кытта бииргэ аһыы олорооччу, Миигин таҥнарыаҕа».
19 Кинилэр, онтон курутуйан, биир-биир Киниэхэ: «Ол ама мин буолуом дуо?» – дэһиспиттэрэ.
«20 Миигин кытта биир иһиттэн умньаан сии олорор киһи, Уон Иккиэлэртэн биирдэскит, – диэбитэ Иисус. – 21 Киһи Уола, Кини туһунан суруллубутун курдук, баран иһэр, ол эрээри сор-муҥ күүтэр Киһи Уолун таҥнарааччыны: кини олох да төрөөбөтөҕө буоллар, ордук буолуо этэ».
Айыы Тойон Аһылыга
22 Аһыы олордохторуна, Иисус килиэби ылан алҕаан баран, тоһутан кинилэргэ биэрбитэ итиэннэ: «Ылан сиэҥ, бу Мин Этим-сииним», – диэбитэ.
23 Онтон иһити ылан, Таҥараҕа махтанан баран, кинилэргэ биэрбитэ, бары ол иһиттэн испиттэрэ.
24 Иисус эппитэ: «Бу – бар дьон туһугар тохтор, Саҥа Кэс Тылы бигэргэтэр Мин Хааным. 25 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Таҥара Саарыстыбатыгар саҥа арыгыны иһиэхпэр диэри, Мин аны бу арыгыттан – виноград отонуттан – испэппин».
26 Айхал ырыаларын ыллаан баран, кинилэр Елеон хайатыгар тахсыбыттара.
Петр мэлдьэһиэхтээҕин өтө көрүү
«27 Эһиги бары бу түүн Миигиттэн тэйиэххит, – диэбитэ Иисус. – Барыта „Маныыһыты сууһардахпына, барааннар үрүө-тараа барыахтара“ диэн суруллубутун курдук буолуоҕа. 28 Онтон, тиллэн баран, Мин эһигини Галилеяҕа көһүтүөҕүм».
29 Петр Киниэхэ: «Бары да Эйигиттэн тэйбиттэрин иһин, мин тэйиэм суоҕа», – диэбитэ.
30 «Кырдьыгы эйиэхэ этэбин, – диэбитэ Иисус, – бу түүн, бөтүүк иккитэ хаһыытыан иннинэ, эн Миигиттэн үстэ аккаастаныаҥ».
31 Петр буоллаҕына өссө ордук итийэн-кутуйан туран эппитэ: «Эйигин кытта өлүөм да иһин, мин Эйигиттэн аккаастаныам суоҕа». Үөрэнээччилэр бары эмиэ ити курдук эппиттэрэ.
Гефсимания
32 Гефсимания диэн ааттанар дэриэбинэҕэ кэлбиттэрэ. Иисус үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Мин баран үҥэн кэлиэхпэр диэри, эһиги манна олоро түһүҥ». 33 Итиэннэ Петры, Иаковы уонна Иоанны илдьэ баран, ис-иһиттэн аймаһыйан, туоххаһыйан барбыта. 34 «Дууһам өлөр кутурҕаҥҥа ылларда; эһиги манна олоро түһүҥ, утуйумаҥ», – диэбитэ.
35 Итиэннэ иннин диэки бара түһээт, сиргэ умса түһэн, бу чаас, сатанар буоллаҕына, Кинини тумнан ааһарыгар көрдөһөн үҥпүтэ. 36 «Авва, Аҕаа! – диэбитэ. – Эйиэхэ туох барыта кыаллар. Бу эрэй-буруй иһитин Миигин тумуннар. Ол эрээри Мин көҥүлбүнэн буолбатын, Эн көҥүлгүнэн буоллун».
37 Онтон төннөн кэлэн көрбүтэ, үөрэнээччилэрэ утуйа сыталлара. «Симон, утуйа сытаҕын дуу? – диэбитэ Кини Петрга. – Эн биир чаас сэргэх сылдьа түһэриҥ кыаллыбата дуо? 38 Утуйумаҥ, тургутууну тулуйар туһугар, үҥүҥ. Тыын сэргэх, эт-хаан мөлтөх». 39 Итиэннэ эмиэ тэйэ баран, били эппитин хатылаан үҥпүтэ. 40 Төннөн кэлэн көрбүтэ, үөрэнээччилэрэ, халтаһалара ыараан хаалан, эмиэ утуйа сыталлара, онон Киниэхэ туох да диэн хардарыахтарын билбэтэхтэрэ.
41 Үһүс төгүлүн кэлэн эппитэ: «Эһиги кэм да утуйа, сынньана сытаҕыт дуу? Бүттэ, кэм-кэрдии кэллэ: Киһи Уола бу аньыылаахтар илиилэригэр бэриллэн эрэр. 42 Туруҥ, бардыбыт. Көрүҥ, Миигин таҥнарааччы чугаһаата».
Иисус Христоһу тутуу
43 Сонно, Кини маны этэ турдаҕына, Иуда, Уон Иккиэлэртэн биирдэстэрэ, тиийэн кэлбитэ. Кинини кытта архиерейдар, сокуонньуттар уонна аҕа баһылыктар ыыппыт болоттоох-үөрбэлээх дьоно кэлсибиттэрэ. 44 Таҥнарыахсыт кинилэргэ эрдэттэн «мин Кими уураабытым – ол Иисус буолуоҕа, Кинини тутан ылан, эрэллээхтик манатан илдьээриҥ» диэн бэлиэ биэрбит этэ. 45 Иуда кэлээт да, Киниэхэ чугаһаан кэлэн: «Равви! Равви!» – диэн баран, күүскэ уураан ылбыта. 46 Кэлбит дьон Иисуһу саба түһэн тутан ылбыттара. 47 Онно турбут дьонтон биирдэстэрэ батаһын хаба тардан ылан, архиерей кулутун кулгааҕын быһа дайбаабыта.
«48 Эһиги, ороспуойу тутар курдук, Миэхэ болоттонон-үөрбэлэнэн кэлбиккит, – диэбитэ Иисус Кинини тута кэлбит дьоҥҥо. – 49 Хас күн аайы Мин эһигини Таҥара Дьиэтигэр үөрэтэрим, онно эһиги Миигин туппатаххыт. Ол эрээри Суруйууларга этиллибит туолуохтун». 50 Онуоха үөрэнээччилэрэ бары Кинини быраҕан, куотан хаалбыттара.
51 Биир эдэр уол, сыгынньах этин холустанан эринэн баран Кинини батыспытын, буойуннар тутан ылбыттара. 52 Уол холустатын хаалларан, сыгынньаҕын куоппута.
Синедриоҥҥа
53 Иисуһу архиерейга аҕалбыттара; онно архиерей үлэһиттэрэ, аҕа баһылыктар уонна сокуонньуттар бары мустубуттара. 54 Петр Кинини ырааҕынан батыһан, архиерей тиэргэнигэр киирсэн хаалбыта; онно үлэһиттэри кытта кэккэлэһэ олорон, кулуһун уотугар иттибитэ.
55 Архиерейдар уонна синедрион бүттүүнэ, Иисуһу өлөрөөрү, Кинини утары туох эмэ туоһу көрдүү сатаабыттара да, булбатахтара. 56 Бэрт элбэх киһи Кинини утары сымыйанан туоһулуура гынан баран, бары тус-туһунан этэллэрэ.
57 Сорохтор Кинини утары туоһулаан эппиттэрэ: 58 «Кини бу дьон туппут Таҥаратын Дьиэтин урусхаллаан бараммын, үс хонугунан атыны, дьон туппатаҕын, тутуоҕум диирин биһиги истибиппит». 59 Ол эрээри бу да туоһулааһыннар син биир сөп түбэһиспэт этилэр.
60 Архиерей ортоку тахсан туран, Иисустан: «Эн тоҕо тугу да хоруйдаабаккын? – диэн ыйыппыта. – Эйигин утары бу тугу туоһулуулларый?» 61 Кини саҥата суох турбута, тугу да хоруйдаабатаҕа.
Архиерей эбии лаппыйан ыйыппыта: «Кэлиэхтээх Христос – Алгыстаах Таҥара Уола Эн дуо?»
62 «Мин, – диэбитэ Иисус. – Эһиги Киһи Уола Сүдү Күүстээх Таҥара уҥа өттүгэр олорорун уонна халлаан былыттарын кытта кэлэн иһэрин көрүөххүт».
63 Маны истэн, архиерей таҥаһын хайа тардыммыта: «Бу кэннэ туох туоһутугар эбии наадыйабытый? 64 Эһиги Таҥараны холуннарыыны иһиттигит! Онон туох диэн быһаараҕыт?»
Бары: «Кини өлөр буруйдаах!» – диэбиттэрэ. 65 Сорохтор Кинини силлээн киирэн барбыттара, итиэннэ сирэйин сабан баран: «Пророк, ким охсубутун эт!» – дии-дии, сирэйгэ охсуолаабыттара. Онтон аны чаҕардар Кинини кырбаабыттара.
Петр мэлдьэһиитэ
66 Петр аллара тиэргэҥҥэ олордоҕуна, архиерей чаҕар кыргыттарыттан биирдэстэрэ чугаһаан кэлэн, 67 иттэ олорор Петры сыныйан көрөн баран: «Эн эмиэ Назарет Иисуһун кытта сылдьарыҥ!» – диэбитэ.
68 «Билбэппин, ити тугу этэргин өйдөөбөппүн», – диэн мэлдьэһэн баран, Петр тас тиэргэҥҥэ тахсан барбыта; сонно бөтүүк хаһыытаабыта.
69 Чаҕар кыыс кинини иккиһин көрөн, онно турар дьоҥҥо: «Бу кинилэртэн биирдэстэрэ», – диэбитэ. 70 Петр эмиэ мэлдьэспитэ.
Чочумча буолаат онно турар дьон Петрга хаттаан эппиттэрэ: «Чахчы, эн Галилея олохтооҕунаҕын, кинилэртэн биирдэстэринэҕин. Саҥаҕыттан да биллэр[123]».
71 «Ити этэр Киһигитин мин билбэппин», – диэн Петр сирдээх халлаанынан андаҕайбыта.
72 Бөтүүк иккистээн хаһыытаабыта. Иисус киниэхэ бөтүүк иккитэ хаһыытыан иннинэ, эн Миигиттэн үстэ аккаастаныаҥ диэбитин өйдөөн, Петр ытаан барбыта.

15

Пилат иннигэр
1 Сарсыарда эрдэ архиерейдар, аҕа баһылыктар, сокуонньуттар уонна синедрион бүттүүнэ мустан, сүбэлэһэн баран, Иисуһу кэлгийэн, Пилакка илдьэн биэрбиттэрэ.
2 «Эн кырдьык иудей Ыраахтааҕытынаҕын дуо?» – Пилат ыйыппыта.
«Эн бэйэҥ эттиҥ», – диэбитэ Иисус.
3 Архиерейдар Кинини элбэххэ буруйдаабыттара. 4 Пилат Киниттэн хат ыйыппыта: «Эн тоҕо тугу да хоруйдаабаккыный? Көрбөккүн дуо Эйигин хайдах курдук элбэххэ буруйдуулларын?» 5 Ол эрээри, Пилат дьиктиргиэн иһин, Иисус маныаха даҕаны тугу да хоруйдаабатаҕа.
Өлөрөргө ууруу
6 Бырааһынньыкка норуот көрдөһүүтүнэн Пилат биир хаайыылааҕы босхолуур үгэстээҕэ. 7 Ол саҕана буолбут өрө турууга дьону өлөрөн, биир санаалаахтарын кытта хаайыллан сытар Варавва диэн киһи баара. 8 Норуот Пилаттан кинилэр тустарыгар ити үгэһин өссө төгүл толороругар көрдөһөн барбыта.
9 «Эһиэхэ иудей Ыраахтааҕытын босхолоон биэриэхпин баҕараҕыт дуо?» – диэн ыйыппыта Пилат. 10 Архиерейдар ордугурҕаан Кинини туттарбыттарын Пилат билэр этэ. 11 Ол эрээри кинилэр Пилаттан Варавваны көрдөөн ыларга норуоту кикпиттэрэ.
12 «Оччоҕо иудей Ыраахтааҕыта диэн ааттыыр Киһигитин мин хайдах гынабын?» – диэн Пилат хат ыйыппыта.
13 «Кириэскэ тиир – Кинини!» – эмиэ үөгүлэһэн барбыттара.
14 «Кини туох куһаҕаны оҥорбутай?» – диэбитэ Пилат.
Онуоха өссө сэтэрэн: «Кириэскэ тиир – Кинини!» – диэн үөгүлэспиттэрэ.
15 Онон Пилат норуот санаатын табаары, кинилэргэ Варавваны босхолообута, оттон Иисуһу таһыйтаран баран, тиирэн өлөрөргө биэрбитэ.
Рим буойуннара Иисус Христоһу элэк оҥостоллор
16 Буойуннар Кинини дыбарыас түгэҕэр баар хаһаарымаҕа илдьэн, онно бүтүн этэрээти мунньубуттара; 17 санныгар кыһыл сону саба быраҕан баран, хатыылаах ыарҕаттан венок өрөн, төбөтүгэр кэтэрдибиттэрэ, 18 уонна: «Иудей Ыраахтааҕыта, туругур!» – диэн айхаллаабыттара; 19 торуосканан төбөҕө охсуолаабыттара, силлээбиттэрэ-хаахтаабыттара, сөһүргэстии-сөһүргэстии, Киниэхэ сүгүрүйбүтэ буолбуттара. 20 Дуоһуйуохтарыгар диэри, күлүү-элэк оҥостон баран, кыһыл сонун устан, Бэйэтин таҥаһын таҥыннарбыттара уонна өлөрө илдьибиттэрэ.
Кириэскэ тиирии
21 Ходуһаттан кэлэн ааһан иһэр Симон диэн ааттаах Киринеяттан төрүттээх киһини, Александр уонна Руф аҕаларын, Иисус кириэһин сүгэригэр күһэйбиттэрэ. 22 Иисуһу Голгофаҕа, ол аата «Бас уҥуоҕа» диэн ааттанар сиргэ аҕалбыттара. 23 Туймаардар арыгыны иһэрдэ биэрбиттэрин, Кини испэтэҕэ. 24 Иисуһу кириэскэ тиирбит дьон, таҥаһын үллэстээри, ким тугу ыларын быһаарсан түөрэх бырахсыбыттара.
25 Кинини кириэскэ үс чаас саҕана[124] тиирбиттэрэ. 26 Төбөтүн үрдүнэн буруйа – «Иудей Ыраахтааҕыта» диэн суруллан турара. 27 Кинини кытта икки ороспуонньугу тиирбиттэрэ: биирин Кини уҥа өттүгэр, атынын хаҥас өттүгэр. 28 Онон Суруйууларга «Кинини хара дьайдаахтарга тэҥнээбиттэрэ» диэн этиллибит туолбута[125]. 29 Ааһан иһээччилэр, сэнээбиттии кэҕиҥнэһэ-кэҕиҥнэһэ: «Ээй, Эн, Таҥара Дьиэтин урусхаллаан баран үс күнүнэн тутааччы! – диэн үөҕэллэрэ. – 30 Бэйэҕин Бэйэҥ быыһан, кириэстэн түс!»
31 Архиерейдар эмиэ сокуонньуттардыын Кинини күлүү-элэк оҥостон: «Атыттары быыһыыра, оттон Бэйэтин быыһанар кыаҕа суох! – дэһэллэрэ. – 32 Христос, Израиль Ыраахтааҕыта, биһиги көрөн турдахпытына, сибилигин кириэстэн түстүн, дьэ оччоҕо итэҕэйиэхпит». Бэл Кинини кытта бииргэ тиириллибиттэр эмиэ үөҕэ турбуттара.
Иисус Христос өлүүтэ
33 Алта чаас саҕана сир үрдүгэр им балай хараҥа бүрүүкээн тоҕус чааска диэри[126] оннук ыаһыран турбута. 34 Тоҕус саҕана Иисус улаханнык саҥаран: «Элои! Элои! Ламма савахфани?» – диэбитэ. (Ол аата, тылбаастаатахха – «Таҥарам, Таҥарам! Эн Миигин тоҕо хааллардыҥ?»)
35 Аттыгар турааччылартан сорохторо маны истэн: «Көр, Илияны ыҥырар!» – дэспиттэрэ.
36 Ким эрэ сүүрэн тиийэн, гуупкаҕа уксууһу оборторон ылан тайахха иилэн баран, онтун Кини уоһугар үҥүлүтэ туран: «Бэйи тохтооҥ, Илия Кинини түһэрэ кэлэр эбит дуу, суох дуу, көрүөхпүт», – диэбитэ.
37 Иисус улаханнык хаһыытаан баран, тыына быстыбыта.
38 Таҥара Дьиэтин ис быыһа үөһэттэн алларааҥҥа тиийэ икки аҥыы хайа барбыта. 39 Иисус иннигэр турбут сотник, Кини итинник хаһыытаан баран[127] өлбүтүн көрөн: «Бу Киһи чахчы Таҥара Уола эбит!» – диэн саҥа аллайбыта.
40 Итини ыраахтан дьахталлар эмиэ көрөн турбуттара: кинилэр ортолоругар Мария Магдалина, кыра Иаков уонна Иосия[128] ийэлэрэ Мария итиэннэ Саломия бааллара. 41 Кинилэр Иисуһу Галилеяттан ыла батыһа сылдьаннар, Киниэхэ сулууспалаабыттара. Итини таһынан Кинини кытта Иерусалимҥа кэлсибит атын элбэх дьахтар баара.
Иисус Христоһу харайыы
42 Киэһэрбитин иһин (бу бээтинсэ, субуота иннинээҕи күн этэ), 43 Сүбэ биллиилээх чилиэнэ, бэйэтэ эмиэ Таҥара Саарыстыбатын кэтэһэр киһи, Аримафеяттан төрүттээх Иосиф кэлэн, эр хаанын ылынан Пилакка киирбитэ уонна Иисуһу көрдөөбүтэ. 44 Иисус хайыы-үйэ өлбүтүн истэн, Пилат соһуйбута, онон сотнигын ыҥыран ылан, Кини хаһан өлбүтүн ыйыппыта; 45 сотниктан билэн баран, Иисуһу Иосифка бэрдэрбитэ. 46 Иосиф болотуна атыылаһан аҕалбыта уонна Кинини кириэстэн түһэрэн, ол болотунатыгар суулаан баран, очуоска оҥоһуллубут хаспахха сытыарбыта; хаспах айаҕын тааһынан бүөлэтэ уурбута. 47 Мария Магдалина уонна Иосия ийэтэ Мария Иисуһу ханна харайалларын көрөн турбуттара.

16

Иисус Христос тиллиитэ
1 Субуота ааспытыгар Мария Магдалина, Иаков ийэтэ Мария уонна Саломия буоланнар, Иисуһу оҕунуохтуу бараары, үчүгэй сыттаах мас арыытын атыыласпыттара. 2 Нэдиэлэ бастакы күнүгэр сарсыарда бэрт эрдэ, күн саҥа тахсыыта, хаспахха баран иһэн 3 бэйэлэрин икки ардыларыгар: «Ким биһиэхэ хаспах аан тааһын сыҕарытан биэриэй?» – диэн кэпсэппиттэрэ. 4 Арай көрбүттэрэ, таастара сыҕарытыллыбыт буолан биэрбитэ; ол сүүнэ улахан таас этэ. 5 Кинилэр иһирдьэ киирэннэр, уҥа диэки үрүҥ таҥастаах эдэр киһи олорорун көрөн уолуйа куттаммыттара.
«6 Куттанымаҥ, – диэбитэ кини. – Эһиги кириэскэ тиириллибит Назарет Иисуһун көрдүүгүт; Иисус тиллибитэ, онон манна суох. Кинини сытыарбыт сирдэрэ бу баар. 7 Баран үөрэнээччилэригэр уонна Петрга этиҥ: „Иисус эһигини Галилеяҕа көһүтэр; эһиги Кинини, Бэйэтэ эппитин курдук, онно көрүөххүт“».
8 Дьахталлар хаспахтан тахсан, сүүрүүнэн барбыттара, тугу да өйдөөбөт буолуохтарыгар диэри куттаммыттара бэрдиттэн кимиэхэ да тугу да кэпсээбэтэхтэрэ.
Иисус Христос Мария Магдалинаҕа көстүүтэ
9 Иисус нэдиэлэ бастакы күнүгэр, сарсыарда эрдэ, тиллэн баран, бастакынан Мария Магдалинаҕа (урут киниттэн сэттэ абааһыны үүрэн таһаарбыта) көстүбүтэ. 10 Мария Кини үөрэнээччилэригэр, кутурҕаҥҥа ылларан ытаһа-соҥоһо олордохторуна тиийэн, тугу көрбүтүн кэпсээбитэ. 11 Кинилэр Иисус тыыннааҕын уонна Мария Кинини көрбүтүн истэн да баран, итэҕэйбэтэхтэрэ.
Иисус Христос икки үөрэнээччитигэр көстүүтэ
12 Бу кэнниттэн Иисус аны икки үөрэнээччитигэр, дэриэбинэҕэ баран истэхтэринэ, аара суолга атын дьүһүннэнэн көстүбүтэ. 13 Олор төннөн кэлэн үөрэнээччилэргэ кэпсээбиттэрэ эрээри, кинилэри эмиэ итэҕэйбэтэхтэрэ.
Иисус Христос уон биир үөрэнээччитигэр көстүүтэ
14 Кэлин Иисус уон биир үөрэнээччигэ барыларыгар аһыы олордохторуна көстөн кэлэн, итэҕэлэ суохтарын, тыйыс сүрэхтээхтэрин, Кини тиллибитин көрбүттэри итэҕэйбэтэхтэрин иһин, хомуруйбута. 15 Итиэннэ кинилэргэ эппитэ: «Эһиги аан дойду устун сылдьан бар дьоҥҥо Евангелиены иһитиннэриҥ. 16 Ким итэҕэйэн сүрэхтэммит – быыһаныа, ким итэҕэйбэтэх – дьүүллэниэ. 17 Итэҕэйбиттэри дьикти бэлиэлэр арыаллыахтара: кинилэр Мин ааппынан дьонтон абааһылары үүрэн таһаарыахтара, саҥа тылларынан саҥарыахтара; 18 моҕойдору сыгынньах илиилэринэн ылыахтара; дьааттаах сүлүһүнү да истэхтэринэ, туох да буолуохтара суоҕа; ыарыһахтарга илиилэрин ууран туран үҥтэхтэринэ, олор үтүөрүөхтэрэ».
Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта
19 Айыы Тойон[129] маны этэн баран, Халлааҥҥа тахсан Таҥара уҥа өттүгэр олорбута. 20 Оттон үөрэнээччилэрэ сир-сир устун сылдьан Айыы Тойон көмөтүнэн бар дьону үөрэппиттэрэ. Кинилэр үөрэтэр үөрэхтэрин Иисус эппит дьикти бэлиэлэрэ бигэргэтэллэрэ. Аминь[130].
 
 

ЛУКАТТАН СИБЭТИЭЙ ЕВАНГЕЛИЕ

1

Аан тыл
1 Үгүстэр биһиэхэ буолбут түбэлтэлэри сэһэргээн хайыы-үйэ суруйар буолбуттарыттан, 2 ону хара маҥнайгыттан көрбүт-истибит уонна Тыл туһугар сулууспалаабыт дьон биһиэхэ тиэрдибиттэрин 3 барытын төрдүттэн ырытан-чинчийэн көрөн бараммын, ытыктабыллаах Феофил, мин эмиэ барытын эйиэхэ саас-сааһынан суруйан биэрэргэ быһаарынным. 4 Бу урут истэн үөрэммит үөрэҕиҥ бигэ төрдүн билэргэр эйиэхэ көмөлөөх буолуоҕа.
Иоанн Сүрэхтээччи төрүүрүн иһитиннэрии
5 Ирод Иудея ыраахтааҕыта буолан олордоҕуна, Авия бөлөҕөр[131] Захария диэн ааттаах аҕабыыт баара; кини кэргэнэ Аарон аҕатын ууһуттан төрүттээҕэ, аата Елисавета диэн этэ. 6 Иккиэн Айыы Тойон кэриэстэрин, ыйыыларын-кэрдиилэрин – барытын дьиэгэ суох толорор буолан, Таҥара иннигэр көнө дьон этилэр. 7 Елисавета кыайан оҕоломмот буолан, оҕолоро суох этэ, иккиэн хайыы-үйэ кырдьаҕас саастаахтара.
8 Биирдэ Захария, бөлөҕүн ирээтэ кэлэн, Таҥара иннигэр сулууспалыы сылдьыбыта. 9 Аҕабыыттар үгэстэринэн сэрэбиэй бырахпыттарыгар фимиам уматыыта киниэхэ түбэспитэ. Захария Айыы Тойон Дьиэтигэр киирбитэ, 10 оттон дьон, кини фимиам уматар кэмигэр таска туран үҥпүтэ.
11 Арай Захария көрдөҕүнэ: үчүгэй сыттаах сиэртибэни уматар остуол уҥа өттүгэр Айыы Тойон Аанньала турара. 12 Захария кинини көрөн өмүттэн, улаханнык куттаммыта. 13 Аанньал киниэхэ эппитэ: «Куттаныма, Захария, эн мэлииппэҥ Таҥараҕа тиийдэ. Кэргэниҥ Елисавета эйиэхэ уол оҕону төрөтүөҕэ, эн кинини Иоанн диэн ааттыаҥ. 14 Эйиэхэ улуу үөрүү кэмэ үүнүөҕэ, үгүстэр кини төрөөбүтүттэн үөрүөхтэрэ. 15 Кини Айыы Тойон иннигэр улуу киһи буола үүнэн тахсыаҕа; ханнык да арыгыны, итирдэр утаҕы иһиэ суоҕа, ийэтин иһиттэн тахсаат да, Сибэтиэй Тыынынан туолуоҕа; 16 кини Израиль уолаттарын үгүстэрин Айыы Тойон Таҥараларыгар эргилиннэриэҕэ; 17 аҕалары оҕолорун кытта эйэлэһиннэрэн, бас бэриммэттэри кырдьык суолугар төнүннэрэн, норуоту Айыы Тойон кэлэригэр бэлэмнээри, Илия курдук тыыннанан-күүстэнэн Кини иннигэр баран иһиэҕэ».
18 Захария Аанньалтан: «Бу чахчытын мин хайдах билэбин? – диэн ыйыппыта. – Бэйэм кырыйдым эбээт, хотунум да сааһа ыраатта».
«19 Мин Таҥара иннигэр турар Гавриилбын, – диэбитэ Аанньал. – Кини миигин эйиэхэ маны этиттэрэ, бу үөрүүлээх илдьити биллэртэрэ ыыппыта. 20 Бу эппиппин итэҕэйбэтэҕиҥ иһин, Мин эппит тылым туолуор диэри, эн тылгыттан матан, кыайан саҥарбат буолуоҥ».
21 Дьон Захарияны күүтэн турбуттара, кини Таҥара Дьиэтигэр өр буолбутун дьиктиргээбиттэрэ. 22 Захария тахсан баран, дьоҥҥо тугу да кыайан эппэтэҕиттэн иһирдьэ көрүү көрбүт эбит диэн өйдөөбүттэрэ; кини саҥа таһаарбакка, илиитинэн эрэ кэпсэтэр этэ.
23 Таҥара иннигэр сулууспалыыр күннэрэ ааһаннар, Захария дьиэтигэр төннүбүтэ. 24 Бу кэнниттэн сотору кэргэнэ Елисавета ыарахан буолбута; кини биэс ый устата кистэнэ сылдьан: 25 «Дьон-сэргэ ыар тылыттан быыһаары, Айыы Тойон миэхэ маннык үтүөтүк сыһыаннаста», – диирэ.
Иисус Христос төрүүрүн иһитиннэрии
26 Онтон алтыс ыйыгар Таҥара Аанньалын Гавриилы Галилея Назарет диэн куоратыгар 27 Давид удьуора Иосиф кэргэн ылар кэпсэтиилээх Кыыһыгар ыыппыта; Кыыс аата Мария диэн этэ. 28 Аанньал кини дьиэтигэр киирэн: «Үөр-көт, Үрдүк Алгыстаах! – диэбитэ. – Айыы Тойон Эйигинниин! Эн дьахталлартан алгыстаахтарынаҕын![132]»
29 Мария Аанньалы көрөн, кини тылыттан симиттэн, бу эҕэрдэни хайдах да быһаарыан булбатаҕа. 30 Аанньал эппитэ: «Мария, куттаныма! Эн Таҥара үрдүк алгыһын ыллыҥ: 31 Эйиэхэ оҕо үөскээн Уолу төрөтүөҥ, Киниэхэ Иисус диэн ааты биэриэҥ. 32 Кини улуу буолуоҕа, Үрдүк Таҥара Уола диэн ааттаныаҕа; Айыы Тойон Таҥара Киниэхэ өбүгэтин Давид бүрүстүөлүн биэрэн 33 үйэлэр тухары Иаков удьуордарыгар ыраахтааҕылыаҕа; Кини Саарыстыбата муҥур уһуга суох буолуоҕа».
34 Мария Аанньалга: «Хайаан оннук буоларый, Мин эрэ суохпун эбээт?» – диэбитэ.
«35 Эйиэхэ халлаантан Сибэтиэй Тыын түһүөҕэ, Үрдүк Таҥара күүһэ сайыаҕа, – диэбитэ Аанньал, – онон Эн төрөтөр Сибэтиэй Оҕоҥ Таҥара Уола диэн ааттаныаҕа. 36 Бэл диэтэр аймаҕыҥ Елисавета, оҕото суох дэнэр бэйэтэ, кырдьан баран уол оҕону көтөхпүтэ алтыс ыйыгар барда. 37 Таҥара кыайбатаҕа диэн суох».
38 «Мин Айыы Тойон кулутунабын. Эн эппиккинэн буоллун», – диэбитэ Мария. Аанньал Киниттэн барбыта.
Мариялаах Елисавета көрсүһүүлэрэ
39 Ол күннэргэ Мария бэрт тиэтэлинэн Иудея хайалаах өттүгэр баар куоракка аттаммыта. 40 Кини Захария дьиэтигэр киирэн Елисаветаны эҕэрдэлиир 41 саҥата иһиллээтин кытта, Елисавета иһигэр оҕото мөхсөн ылбыта, оттон бэйэтэ, Сибэтиэй Тыынынан туолан, 42 улаханнык саҥа аллайбыта: «Эн дьахталлартан алгыстаахтарынаҕын, төрөтө илик Оҕоҥ эмиэ алгыстаах! 43 Бу мин ким буоламмын, Айыы Тойонум Ийэтэ миэхэ Бэйэтинэн тиийэн кэллэ? 44 Эн эҕэрдэлиир саҥаҥ кулгаахпар иһиллээтин кытта, испэр оҕом үөрэн мөхсөн ылла. 45 Оо, алгыстаах да буоллаҕа Айыы Тойон эппитэ туоларын итэҕэйбит Кыыс!»
Мария айхал тыла
46 Мария эппитэ: «Дууһам Айыы Тойону айхаллыыр, 47 Таҥарабыттан – Быыһааччыбыттан – сүргэм көтөҕүллэр. 48 Кини Миигин, кыра биллибэт Кулутун, бэлиэтии көрдө, онон аны бары көлүөнэлэр Миигин Алгыстаах диэн ааттыахтара. 49 Сүдү Күүстээх Таҥара миэхэ маннык улуу үтүөнү оҥордо – Кини аата сибэтиэй! 50 Кинини ытыктыыр дьоҥҥо Таҥара удьуортан удьуорга амарах сыһыаннаах. 51 Күүстээх илиитин уунна да, Кини киэмсиктэр өйдөрүн-санааларын үрэйдэ, 52 баһылыктары бүрүстүөллэриттэн суулларда, намыһахтары өрө таһаарда. 53 Аччыктарга байылыат олоҕу биэрдэ, баайдары кураанах ыыталаата. 54-55 Өбүгэлэрбитигэр, Авраамҥа уонна кини удьуордарыгар, үйэлэр тухары амарахтык сыһыаннаһыах буолбутун толорон, чаҕарыгар – Израильга – көмөлөстө».
56 Мария Елисаветаны кытта үс ый бииргэ олорон баран, дьиэтигэр төннүбүтэ.
Иоанн Сүрэхтээччи төрөөһүнэ
57 Елисавета оҕолонор кэмэ уолдьаһан, уол оҕону төрөппүтэ. 58 Ыаллара уонна аймахтара Айыы Тойон киниэхэ хайдах курдук амарахтык сыһыаннаспытын истэн, кинилиин тэҥҥэ үөрсүбүттэрэ.
59 Ахсыс күнүгэр кыра оҕоҕо быһыллыы сиэрин-туомун оҥоро кэлбит дьон уолу аҕатын аатынан Захария диэн ааттаары гыммыттарыгар 60 ийэтэ: «Суох, кини Иоанн диэн буолуоҕа», – диэбитэ.
61 «Эн уруугар-аймаххар итинник ааттаах ким да суох ээ», – диэбиттэрэ. 62 Илиилэринэн имнэнэн аҕата оҕотун ким диэн ааттыан баҕарарын ыйыппыттара. 63 Аҕата хаптаһын көрдөөн ылан суруйбута: «Кини аата Иоанн». Бары дьиктиргээбиттэрэ. 64 Онуоха кини тыла өһүллэн, Таҥараны алҕаан киирэн барбыта. 65 Ыаллыы олорооччулар бука бары маны истэн дьулайбыттара; бу туһунан сурах Иудея хайалаах дойдутун бүтүннүү тилийэ көппүтэ. 66 Истибит эрэ барыта итини тойонноон: «Бу оҕоттон туох эрэ тахсар?» – диэн кэпсэтэрэ. Айыы Тойон алгыстаах илиитэ кинини араҥаччылыыра.
Захария айхал тыла
67 Иоанн аҕата Захария Сибэтиэй Тыынынан туолан, маннык төлкөлөөн эппитэ: «68 Айыы Тойоҥҥо, Израиль Таҥаратыгар, алгыс буолуохтун! Кини биһиэхэ көмөҕө кэллэ, норуотугар көҥүлү биэрдэ. 69-70 Былыр сибэтиэй пророктарынан эрэннэрбитин курдук, чаҕарын Давид дьиэтиттэн биһиэхэ улуу Быыһааччыны биэрдэ – 71 бары өстөөхтөн, абааһы көрөөччүлэртэн Өрүһүйээччини! 72 Кини өбүгэлэрбитигэр амарахтык сыһыаннаһыах, оҥорсубут сибэтиэй сөбүлэһиитин өйдүү сылдьыах буолан, 73 аҕабытыгар Авраамҥа андаҕайбыта. 74-75 Онон өстөөхтөрбүтүттэн быыһанан үйэ-саас тухары Кини иннигэр сибэтиэй, кырдьыксыт дьон буолар туһугар, туохтан да толлон-торуттан турбакка, биһиги Киниэхэ сулууспалыахпыт. 76 Оттон эн, кыһыл оҕо, Үрдүк Таҥара пророга диэн ааттаныаҥ: Айыы Тойон иннигэр бараҥҥын, Кини суолун солуоҥ, 77 Кини норуота быыһанарын, аньыыта-буруйа бырастыы буоларын иһитиннэриэҥ. 78 Айыы санаалаах, амарах сүрэхтээх Таҥарабыт биһиэхэ үөһэттэн сырдык сарыалы ыытыаҕа, 79 оччоҕо Кини – тахсан эрэр сырдык – хараҥаҕа, өлүү күлүгэр олорор дьону сырдатыаҕа, биһигини эйэ суолугар үктэннэриэҕэ».
80 Оҕо улаатан, улам бөҕөргөөн, ис тыына күүһүрэн испитэ; Израиль норуотугар биллэр кэмэ кэлиэр диэри, кини дьоно-сэргэтэ суох иччитэх сиргэ олорбута.

2

Иисус Христос төрөөһүнэ
1 Ол саҕана Август[133] император сир-уот устунан биэрэпис оҥорторор уурааҕа тахсыбыта. 2 Сирияны Квириний салайарын саҕана, бу бастакы биэрэпис этэ. 3 Бары, биэрэпискэ суруйтараары, бэйэлэрин куораттарыгар барбыттара.
4 Иосиф эмиэ, Давидтан төрүттээх буолан, Галилея Назаретыттан Иудеяҕа баар Вифлеем диэн Давид куоратыгар 5 кэргэн ылыахтаах Мариятыныын суруйтара барбыттара. Мария ыарахан этэ, 6 онон Вифлеемҥэ сылдьан, оҕолонор кэмэ кэлэн, 7 бастакы Уолун төрөппүтэ; түһэр дьиэҕэ хонук сиргэ тиксибэккэлэр, Кини Оҕотун суулаан баран күкүргэ сытыарбыта.
Маныыһыттар уонна Аанньаллар
8 Ол дойдуга мэччийэр сүөһүнү көрөн, хонууга хонор маныыһыттар бааллара. 9 Эмискэ[134] кинилэр иннилэригэр Айыы Тойон Аанньала баар буолбута; Айыы Тойон килбиэннээх сырдыга кинилэргэ сыдьаайбытыгар маныыһыттар улаханнык куттаммыттара. 10 Аанньал эппитэ: «Куттанымаҥ! Мин бар дьоҥҥо буолуохтаах улуу үөрүүнү эһиэхэ иһитиннэрэ кэллим: 11 бүгүн эһиэхэ, Давид куоратыгар, Быыһааччы – Христос Айыы Тойон – төрөөтө. 12 Кини бэлиэтэ маннык буолуо: эһиги күкүргэ сууланан сытар Оҕону булуоххут».
13 Онтон эмискэ Аанньалы кытта бииргэ үөһээ Халлаан үтүмэн ахсааннаах сэриитэ Таҥараны айхаллыыра көстөн кэлбитэ: 14 «Үрдүк Халлааҥҥа – Таҥараҕа айхал, сиргэ – эйэ-ил, дьоҥҥо – Таҥара үтүө сыһыана!»
15 Аанньаллар кинилэртэн тэйэн Халлааҥҥа төннөөттөрүн, маныыһыттар: «Чэйиҥ, Вифлеемҥэ баран, онно туох буолбутун, Айыы Тойон биһиэхэ ити тугу биллэрбитин көрүөҕүҥ», – дэһиспиттэрэ.
16 Ол кэннэ бэрт суһаллык тиийэн, Марияны, Иосибы уонна күкүргэ сытар Оҕону булан ылбыттара. 17 Оҕону көрөөт, Аанньал Кини туһунан туох диэбитин кэпсээн биэрбиттэрэ. 18 Истибит эрэ барыта маныыһыттар кэпсээннэрин сөрү диэн сөхпүтэ. 19 Оттон Мария бу тыллары барытын, хаһан да умнубаттыы, сүрэҕэр сөҥөрдөн иһэрэ. 20 Маныыһыттар барытын көрөн-истэн баран, Таҥараны уруйдаан-айхаллаан, төннүбүттэрэ: барыта үкчү Аанньал эппитин курдук этэ.
Таҥара Дьиэтигэр көрсүһүү
21 Аҕыс күн буолан баран Оҕо быһыллыахтаах сиэрин-туомун оҥороллоругар Киниэхэ Иисус диэн, Аанньал Кинини, өссө ийэтин иһигэр үөскүү да илигинэ, ааттаабыт аатын биэрбиттэрэ.
22 Моисей Сокуона ирдиир ыраастанар күннэрэ ааспыттарын кэннэ, Оҕону Айыы Тойоҥҥо анаары, Иерусалимҥа аҕалбыттара. 23 Айыы Тойон Сокуонугар суруллубутунан, «ыал бастакы уол оҕото Айыы Тойоҥҥо ананыахтааҕа», 24 итиэннэ, эмиэ Айыы Тойон Сокуонугар этиллибитинэн, кинилэр «икки өтөнү биитэр икки холууп оҕотун» аҕалан сиэртибэлиэхтээхтэрэ.
Симеон төлкөлөөһүнэ
25 Ол саҕана Иерусалимҥа Симеон диэн киһи баара. Кини Израиль быыһанарын көһүтэр кырдьыктаах, Таҥараҕа бэриниилээх киһи этэ; кинини кытта Сибэтиэй Тыын баара. 26 Кини, Айыы Тойон Христоһун көрө илигинэ, өлүө суохтааҕын туһунан Сибэтиэй Тыынтан эрдэттэн билэн сылдьара. 27 Арай биирдэ кини, Сибэтиэй Тыын угуйан, Таҥара Дьиэтигэр кэлбитэ. Сокуон сиэрин-туомун оҥороору, төрөппүттэрэ быыкаа Иисуһу аҕалбыттарыгар, 28 Симеон Кинини илиитигэр ылан баран, Таҥараҕа махтаммыта: «29 Эппитиҥ курдук, билигин, Улуу Баһылык, кулуккун эйэни кытта ыытар буоллуҥ: 30-31 эт харахпынан дьэ көрдөҕүм Эн бары норуоттарга анаабыт Быыһааччыгын – 32 Таҥараны билбэт дьоҥҥо сыдьаайыахтаах сырдыккын, норуотуҥ Израиль албан аатын!»
33 Иосиф[135] уонна Иисус Ийэтэ ити Кини туһунан этиллибити сөҕө истибиттэрэ. 34 Онтон Симеон кинилэри алҕаан баран, Марияҕа, Иисус Ийэтигэр, эппитэ: «Бу Оҕо Израильга элбэх киһи охторугар да, турарыгар да ананан сытар; 35 оттон Эн дууһаҕынан эмиэ үҥүү курдаттыы ааһыаҕа. Кини Таҥара бэлиэтэ буолуоҕа, үгүстэр ону утаран, кистэлэҥ санаалара арыллыаҕа».
Анна төлкөлөөһүнэ
36 Манна Асир аҕатын ууһуттан төрүттээх Фануил кыыһа Анна диэн пророк дьахтар баара. Кини сааһа ырааппыт этэ, кыыс сылдьан эргэ тахсан баран, эрин кытта сэттэ эрэ сыл олороотун, 37 эрэ өлөн, аҕыс уон түөрт сааһыгар диэри огдообо олорбута. Кини Таҥара Дьиэтиттэн арахпат этэ, поһу тутуһан, күннэри-түүннэри үҥэн Таҥараҕа сулууспалыыра. 38 Анна эмиэ ол кэмҥэ кэлэн Айыы Тойоҥҥо махтанан баран, Иерусалим босхолонорун кэтэһээччилэргэ Кини туһунан кэпсээбитэ.
39 Айыы Тойон Сокуонугар этиллибити барытын толорон баран, кинилэр Галилеяҕа, бэйэлэрин куораттарыгар Назарекка, төннүбүттэрэ. 40 Оҕо улаатан, ис тыына күүһүрэн, муударай өйө дириҥээн испитэ; Кинини Таҥара алгыһа араҥаччылыыра.
Иисус Уолчаан Таҥара Дьиэтигэр
41 Хас сыл аайы Иисус төрөппүттэрэ Паасха бырааһынньыгар Иерусалимҥа бараллара. 42 Кини уон иккилээҕэр дьоно үгэстэринэн Иерусалимҥа бырааһынньыктыы кэлбиттэрэ. 43 Бырааһынньык күннэрэ бүтэн дьиэлэригэр төннөллөрүгэр Иисус Уолчаан Иерусалимҥа хаалан хаалбыта; ону Иосиф да, Ийэтэ да билбэтэхтэрэ: 44 дьону кытта аргыстаһан истэҕэ дии саныыллара. Күннүк сири айаннаан баран, дьэ Иисуһу аймахтарын уонна билэр дьоннорун ортотугар көрдөөбүттэрэ. 45 Итиэннэ булбаккалар, Кинини көрдөөн Иерусалимҥа төннөн кэлбиттэрэ. 46 Үс күн буолан баран Иисуһу Таҥара Дьиэтиттэн булан ылбыттара. Иисус үөрэтээччилэр ортолоругар кинилэри истэ, ыйыталаһа олороро. 47 Истэн олорооччулар бука бары Кини өйүн, хайдах курдук хоруйдаһарын сөҕөллөрө. 48 Дьоно Иисуһу көрөн, олус соһуйбуттара. Ийэтэ Киниэхэ эппитэ: «Тоойуом! Биһиэхэ тоҕо маннык сыһыаннастыҥ? Аҕаҥ биһикки Эйигин улаханнык айманан туран көрдөөтүбүт».
49 Иисус эппитэ: «Миигин тоҕо көрдөөтүгүт? Мин Аҕам Дьиэтигэр буолуохтаахпын эһиги билбэт этигит дуо?» 50 Дьоно Иисус тугу эппитин өйдөөбөтөхтөрө.
51 Кини Назарекка төннүһэн, кинилэргэ толору бас бэринэн олорбута. Оттон Ийэтэ буоллаҕына ити истибит тылларын барытын сүрэҕэр уйалаан өйдүү-саныы сылдьыбыта. 52 Иисус улаатан ситэн-хотон истэҕин аайы, муударай өйө дириҥээн испитэ; Кинини Таҥара да, дьон да таптыыра.

3

Иоанн Сүрэхтээччи суол солуур
1 Тиверий императордаабытын уон бэһис сылыгар, Понтий Пилат Иудея баһылыга эрдэҕинэ, Ирод Галилеяҕа, кини быраата Филипп Итуреяҕа уонна Трахония уобалаһыгар, оттон Лисаний Авилинеяҕа баһылык буолан олордохторуна, 2 Анналаах Каиафа[136] архиерейдыылларын саҕана, Захария уола Иоанн иччитэх сиргэ сылдьан Таҥара киниэхэ этэр тылын истибитэ. 3 Онон кини бүтүн Иордан хочотун кэрийэ сылдьан дьону, аньыыны-хараны билинэн, сүрэхтэнэргэ ыҥырбыта. 4 Ол туһунан Исайя пророк кинигэтигэр маннык өтө көрөн суруллубут: «Иччитэх сиргэ үөгүлээччи саҥата: „Айыы Тойон барар суолун солооҥ, Кини ыллыктарын көннөрүҥ: 5 бары намыһах сир үрдүөхтүн, хайа, булгунньах намтыахтын, токур суоллар көннүннэр, эндирдээх ыллыктар дэхсилэнниннэр – 6 оччоҕо киһи аймах барыта Таҥара быыһыырын көрүөҕэ!“»
7 Иоанн киниэхэ сүрэхтэнэ кэлэр дьоҥҥо этэрэ: «Эриэн үөн ыамалара! Ким эһиэхэ кэнэҕэски уортан-кылынтан куотар өй укта? 8 Аньыыгытын билинэн Таҥараҕа чахчы эргиллибиккитин олоххутунан туоһулааҥ; итиэннэ биһиги аҕабыт Авраам диэн сананымаҥ даҕаны. Эһиэхэ этэбин: Таҥара бу да таастары Авраамҥа оҕо гынан туруортуон сөп. 9 Сүгэ хайыы-үйэ мас төрдүгэр сытар: ханнык баҕарар маһы, үтүө аһы биэрбэт буоллаҕына, кэрдэн уокка быраҕаллар».
10 Норуот киниттэн: «Биһиги оччоҕо тугу гынабыт?» – диэн ыйыппыта.
11 «Ким икки таҥастаах, ол туга да суохтуун үллэһиннин, ким аһыыр астаах, ол эмиэ оннук гыннын», – диэбитэ Иоанн.
12 Түһээн хомуйааччылар эмиэ, сүрэхтэнэ кэлэн баран: «Үөрэтээччи! Биһиги тугу гынабыт?» – диэн ыйыппыттара.
13 «Ылыахтааххытыттан ордугу ирдээмэҥ», – диэбитэ Иоанн.
14 Буойуннар ыйыппыттара: «Оттон биһиги тугу гынабыт?»
Кинилэргэ эппитэ: «Кими да холуннарымаҥ, атаҕастаамаҥ, хамнаскытынан дуоһуйуҥ».
15 Норуот кэтэһэрин, бары Иоанны Христос буолуо дии саныылларын иһин, 16 Иоанн, бары истэн турдахтарына, эппитэ: «Мин эһигини уунан сүрэхтиибин, ол гынан баран кэннибиттэн Кэлэн Иһээччи миигиннээҕэр күүстээх. Мин Кини атаҕын таҥаһын быатын да сүөрэргэ сөбө суохпун. Кини эһигини Сибэтиэй Тыынынан уонна уотунан сүрэхтиэҕэ. 17 Кини күрдьэҕин тута сылдьар, онон куумунатын ыраастаан баран сэлиэһинэйи маҥхааһайыгар мунньуоҕа, оттон соломотун умуллубат уокка уматыаҕа». 18 Иоанн норуокка мантан да атыны элбэҕи үөрэппитэ.
Ирод Иоанны хаайыыга уктарар
19 Ол эрээри кини Ирод баһылыгы, быраатын ойоҕун Иродиаданы ылбытын уонна да атын куһаҕан суоллары оҥорбутун иһин, сэмэлээбитигэр 20 Ирод Иоанны хаайыыга бырахтаран, урукку аньыытыгар-харатыгар өссө биир аньыыны эбиммитэ.
Иисус Христос сүрэхтэниитэ
21 Норуот бүттүүнэ сүрэхтэммитин кэннэ, Иисус эмиэ сүрэхтэнэн баран, Таҥараҕа үҥэ турдаҕына, Халлаан арыллыбыта, 22 Сибэтиэй Тыын холууп курдук көрүҥнэнэн Киниэхэ түһэн кэлбитэ, онуоха Халлаантан: «Мин үтүө көҥүлбүн толорор Тапталлаах Уолум Эн бааргын!» – диир саҥа дуораһыйбыта.
Иисус Христос төрдө-ууһа
23 Иисус үөрэтэрин саҕалыырыгар отучча саастааҕа. Дьон-сэргэ санаатыгар Кини Илия уолун Иосиф Уола этэ. Атын төрүттэрэ манныктар:
24 Матфат, Левий, Мелхий, Ианнай, Иосиф,
25 Маттафия, Амос, Наум, Еслим, Наггей,
26 Мааф, Маттафия, Семей, Иосиф, Иуда,
27 Иоаннан, Рисай, Зоровавель, Салафииль, Нирий,
28 Мелхий, Аддий, Косам, Елмодам, Ир,
29 Иосия, Елиезер, Иорим, Матфат, Левий,
30 Симеон, Иуда, Иосиф, Ионан, Елиаким,
31 Мелеай, Маинан, Маттафай, Нафан, Давид,
32 Иессей, Овид, Вооз, Салмон, Наассон,
33 Аминадав, Арам, Есром, Фарес, Иуда,
34 Иаков, Исаак, Авраам, Фарра, Нахор,
35 Серух, Рагав, Фалек, Евер, Сала,
36 Каинан, Арфаксад, Сим, Ной, Ламех,
37 Мафусал, Енох, Иаред, Малелеил, Каинан,
38 Енос, Сиф, Адам, Таҥара.

4

Иисус Христоһу тургутуу
1 Иисус Иордантан Сибэтиэй Тыынынан туолан төннүбүтүгэр Тыын Кинини иччитэх сиргэ илдьэ барбыта. 2 Онно Кинини түөрт уон хонук устата адьарай тургутан көрбүтэ; ол тухары Кини тугу да аһаабатаҕа, онтон тиһэҕэр дьэ аччыктаабыта.
3 Адьарай Киниэхэ эппитэ: «Эн Таҥара Уола буоллаххына, бу тааһы килиэпкэ кубулуй диэн бирикээстээ».
4 Иисус киниэхэ хоруйдаабыта: «„Киһи, аҥаардас килиэбинэн эрэ буолбакка, Таҥара этэр хас биирдии тылынан олоруоҕа[137]“ диэн суруллубута».
5 Адьарай Кинини үрдүк хайаҕа таһааран, чыпчылҕан түргэнинэн сир бары саарыстыбаларын көрдөрөн баран, 6 эппитэ: «Мин бу саарыстыбалары – туох баар былаастары, албан ааттары – олоччу Эйиэхэ биэриэм. Бу барыта миэхэ бэриллибитэ, онон кимиэхэ биэрэрим бэйэм көҥүлүм. 7 Эн миэхэ сүгүрүйдэргин эрэ, бу барыта Эйиэнэ буола түһүөҕэ».
8 Иисус киниэхэ хоруйдаабыта: «Киэр буол Миигиттэн, сатана. „Айыы Тойон Таҥараҕар сүгүрүй уонна Киниэхэ эрэ сулууспалаа“ диэн суруллубута».
9 Онтон адьарай Кинини Иерусалимҥа илдьэн, Таҥара Дьиэтин чыпчаалыгар туруоран баран эппитэ: «Өскөтүн Эн Таҥара Уола буоллаххына, ыстанан кэбис. „10 Аанньалларыгар Эйигин араҥаччылыырга соруйуоҕа, 11 оччоҕо таастан бүдүрүйбэтиҥ туһугар, кинилэр Эйигин көтөҕөн илдьиэхтэрэ“ диэн суруллубута буолбат дуо?»
12 Иисус хоруйдаабыта: «„Айыы Тойон Таҥараҕын тургутан көрүмэ“ диэн этиллибитэ».
13 Адьарай Кинини бары өттүнэн холоон көрөн баран, кэмэ кэлиэр диэри, тэйэн биэрбитэ.
14 Иисус Тыын күүһүн толору ылан Галилеяҕа төннүбүт сураҕа бүтүн дойдуну тилийэ көппүтэ. 15 Кини синагогаларга үөрэтэрэ, киһи барыта Кинини хайгыыра.
Назарет синагогатыгар
16 Биирдэ Иисус улааппыт куоратыгар Назарекка кэлэн, үгэһинэн субуота күн синагогаҕа киирэн, ааҕаары турбута. 17 Киниэхэ Исайя пророк кинигэтин биэрбиттэрэ; Иисус кинигэни арыйан бу курдук суруллубут кэрчиги булбута: 18-19 «Айыы Тойон Тыына Миэхэ баар – Кини Миигин елей арыынан аҕаабыта, дьадаҥыларга Үөрүүлээх Илдьити иһитиннэртэрэ, самныбыт санаалаахтары үтүөртэрэ[138], билиэн барбыттарга босхолонууну, хараҕа суохтарга харахтаныыны биллэртэрэ, баттаммыттары өрө көтөхтөрө, Айыы Тойон айылгылаах үтүөкэн дьыла салаллан кэлбитин иһитиннэртэрэ Кини Миигин ыыппыта». 20 Иисус кинигэни сабан үлэһиккэ биэрэн баран, оннугар олорбута; синагогаҕа баар дьон хараҕа барыта Киниэхэ хатаммыта.
21 «Эһиги бу истибит Суруйуугут бүгүн туолла», – диэбитэ Кини.
22 Бу этиитин бары биһирээбиттэрэ, Кини алгыстаах тылын-өһүн истэн сөхпүт-махтайбыт дьон: «Бу Иосиф уола буолбатах этэ дуо?» – дэһиспиттэрэ.
23 Иисус кинилэргэ эппитэ: «Эһиги, биллэн турар, Миэхэ өс хоһоонун санатан: „Эмчит! Бэйэҕин үтүөрт; биһиги Капернаумҥа туох буолбутун истибиппит, ону манна, Бэйэҥ дойдугар, эмиэ оҥор“, – диэххит. 24 Мин кырдьыгы эһиэхэ этэбин: хайа да пророк бэйэтин дойдутугар чиэстэммэт. 25 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Илия кэмигэр Израильга огдообо дьахтар элбэх этэ да, үс сыл алта ый тухары халлаан хам хатанан, сир устун улахан сут сатыылаабытыгар 26 Таҥара Илияны атын кимиэхэ да буолбакка, Сидон Сарептатыгар олорор огдообоҕо ыыппыта; 27 эмиэ ити курдук Елисей пророк саҕана Израиль сиригэр араҥ ыарыылаах киһи элбэх этэ эрээри, Сирия киһититтэн Неемантан ураты ким даҕаны үтүөрбэтэҕэ».
28 Синагогаҕа баар дьон маны истэн, бука бары уордайбыттара; 29 ойон туран, Кинини куораттан үүрэн таһаарбыттара уонна, куораттара турар хайатыттан түҥнэри анньаары, хайа эмпэрэтигэр илдьибиттэрэ. 30 Ол эрээри Иисус ортолорунан ааһан тахсан бара турбута.
Быртах тыыҥҥа буулаппыты үтүөрдүү
31 Онтон Кини Капернаумҥа, Галилея куоратыгар, кэлэн субуотаҕа дьону үөрэппитэ. 32 Тыла-өһө былаастаах буолан, Кини үөрэтиитэ сөхтөрбүтэ.
33 Синагогаҕа быртах абааһы тыыныгар буулаппыт киһи баара улахан баҕайытык хаһыытаабыта: 34 «Һуой, Эн биһиэхэ тугуҥ кыһалҕатай, Назарет Иисуһа? Биһигини үрэйэ кэлбиккин! Кимҥин мин билэбин, Эн Таҥара Сибэтиэйэҕин!»
35 Иисус киниэхэ кытаанахтык: «Саҥарыма, киниттэн таҕыс!» – диэбитэ. Абааһы киһини синагога ортотугар охторон түһэрэн баран, киниэхэ туох да куһаҕаны оҥорбокко, тахсан барбыта.
36 Бары улаханнык куттанан: «Кини быртах тыыннары бирикээстээн үүрэн таһаарар былаастаах! Бу аата тугуй?» – дэһиспиттэрэ. 37 Иисус сураҕа тула өттүнээҕи сирдэри барытын тилийэ көппүтэ.
Петр дьиэтигэр
38 Кини синагогаттан тахсаат, Симон дьиэтигэр киирбитэ; Симон ийэ кынна, күүстээх титириир тииһигэ киирэн, ыалдьа сытара, онон Иисустан көмөлөс диэн көрдөспүттэрэ. 39 Иисус киниэхэ тиийэн ыарыыны боппутугар, дьахтар тииһигэ ааһан хаалбыта, сонно туран кинилэргэ ас тардыбытынан барбыта.
40 Күн киириитэ араас ыарыылаах дьонноохтор ыарыһахтарын Киниэхэ аҕалтаабыттара; Иисус кинилэргэ биир-биир илиитин ууран, барыларын үтүөрдүбүтэ. 41 Үгүстэртэн абааһылар хаһыытаабытынан тахсан бараллара уонна: «Эн Христоскун, Таҥара Уолаҕын!» – дииллэрэ. Иисус, Кини Христос буоларын билэллэрин иһин, абааһылар саҥаралларын кытаанахтык боборо.
Иисус Христос Галилеяҕа үөрэтэр
42 Халлаан сырдыыта Иисус дьиэттэн тахсан, бүччүм сиргэ барбыта; дьон Кинини көрдөөн булан ылан, ыытымаары, тохтото сатаабыттара. 43 Ол эрээри Кини эппитэ: «Таҥара Саарыстыбатын Евангелиетын Мин атын куораттарга эмиэ иһитиннэриэх тустаахпын. Ол туһугар Мин ыытыллыбытым». 44 Уонна Галилея[139] синагогаларыгар салгыы үөрэтэ сылдьыбыта.

5

Маҥнайгы үөрэнээччилэрэ
1 Биирдэ үтүмэн үгүс дьон, Таҥара тылын истээри, Кинини ыга анньан үтүрүспүттэригэр Иисус Геннисарет күөлүн кытылыгар туран, 2 күөлгэ икки оҥочону көрбүтэ; балыксыттар оҥочоттон тахсан илимнэрин сууйа сылдьаллара. 3 Кини биир оҥочоҕо киирэн (ол Симон киэнэ этэ), кыратык кытылтан тэйэ устарыгар көрдөспүтэ. Уонна оҥочоҕо олорон дьону үөрэппитэ.
4 Үөрэтэн бүтэн баран, Симоҥҥа: «Дириҥэр киирэн илимҥитин түһэриҥ», – диэбитэ. 5 Симон эппитэ: «Үөрэтээччи! Биһиги бөлүүн түүнү быһа эрэйдэннибит да, туох да туппата. Чэ, ол гынан баран Эн тылыҥ хоту илиммин түһэриэм».
6 Илимнэрин түһэрбиттэрэ, сүрдээх элбэх балык кэлэн, бэл илимнэрэ хайа барбыта. 7 Атын оҥочоҕо олорор доҕотторун далбаатаан ыҥыран ылан, көмөлөһүннэрбиттэрэ; олор кэлэн икки оҥочону тобус-толору гына балыгы кутан, тыылара тимирэн киирэн барбыттара.
8 Симон Петр маны көрөн, Иисус тобугар умса түһэн: «Тойонуом, мин тыыбыттан таҕыс! – диэбитэ. – Мин аньыылаах киһибин!» 9 Балык маннык балысханнык кэлбититтэн кини да, бииргэ сылдьар дьоно да, 10 ол иһигэр Симон табаарыстара – Зеведей уолаттара, Иаковтаах Иоанн, эмиэ улаханнык куттаммыттара.
Иисус Симоҥҥа эппитэ: «Куттаныма, эн аны мантан инньэ дьону илимниэҥ». 11 Кинилэр икки оҥочолоохторун иккиэннэрин кытылга соһон таһаараат, барытын быраҕан, Иисуһу батыһан барбыттара.
Араҥ ыарыылааҕы үтүөрдүү
12 Иисус биир куоракка сырыттаҕына, этэ бүтүннүү араҥ бааһа буолбут киһи кэлэн, Кинини көрөн, сиргэ умса түһэн ааттаспыта: «Тойонуом! Эн баҕарыаҥ эрэ кэрэх, миигин ырааһырдар кыахтааххын».
13 Иисус илиитин уунан кинини таарыйан баран: «Ырааһырыаххын баҕарабын, ырааһыр!» – диэбитэ. Сонно киһи араҥ ыарыыта сүтэн хаалбыта. 14 Бу туһунан кимиэхэ да кэпсиирин бобон баран, Иисус кинини аҕабыыкка тиийэн көрдөрүн уонна ыраастаммыккын кинилэргэ туоһулаан, Моисей эппит сиэртибэтин илдьэн биэр диэн соруйбута.
15 Ол эрээри Иисус сураҕа кэҥээтэр-кэҥээн, үтүмэн үгүс дьон, Кинини истээри, ыарыыларыттан үтүөрээри, кэлэ тураллара. 16 Оттон Кини иччитэх сиргэ баран, Таҥараҕа үҥэрэ.
Босхоҥу үтүөрдүү
17 Биирдэ Иисус үөрэтэр кэмигэр Галилея, Иудея бары дэриэбинэлэриттэн, Иерусалимтан кэлбит фарисейдар уонна сокуонньуттар Кинини истэ олорбуттара; Иисус ыарыһахтары Айыы Тойон күүһүнэн үтүөртээбитэ. 18 Арай, ол кэмҥэ хас да киһи кыаммат буолбут босхоҥу тэллэхтэри көтөҕөн аҕалбыттара; кинини иһирдьэ киллэрэн Иисус иннигэр сытыараары холонон көрбүттэрэ да, 19 киһи элбэҕэ бэрт буолан, ханан да кыайан ааспатахтара, онон дьиэ үрдүгэр ыттан, кырыыһаны көтүрэн, ыарыһаҕы тэллэхтэри хос ортотугар Иисус иннигэр түһэрбиттэрэ.
20 Кинилэр итэҕэллэрин көрөн, Иисус ол киһиэхэ: «Эн аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолар», – диэбитэ.
21 Сокуонньуттар уонна фарисейдар: «Бу Кини, Таҥараны холуннара турааччы, кимий? Таҥараттан атын ким аньыыны бырастыы гынар кыахтааҕый?» – дии санаабыттара.
22 Иисус кинилэр санааларын билэн эппитэ: «Эһиги тоҕо итинник саныыгыт? 23 Хайата чэпчэкиний: аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолар диир дуу, эбэтэр туран хаамп диэн этэр дуу? 24 Ол эрээри, Киһи Уола сиргэ аньыыны-хараны бырастыы гынар кыахтааҕын билэргит туһугар, – инньэ диэн баран, Кини босхоҥ киһиэхэ туһаайан эппитэ: – Эйиэхэ этэбин, туран тэллэххин ылан, дьиэҕэр бар». 25 Сонно киһи, бары көрөн турдахтарына, атаҕар туран кэлбитэ уонна сыппыт тэллэҕин ылан, Таҥараны айхаллыы-айхаллыы, дьиэтигэр барбыта. 26 Бары бэри диэн бэркиһээн, дьулайан, Таҥараны уруйдуулларын быыһыгар: «Бүгүн биһиги сөҕүмэр дьиктини көрдүбүт!» – дэспиттэрэ.
Левийи ыҥырыы
27 Иисус бу кэнниттэн тахсан, харчы хомуллар сиригэр олорор Левий диэн ааттаах түһээн хомуйааччыны көрөн, киниэхэ: «Миигин батыс», – диэбитэ. 28 Киһи тугун барытын хаалларан, Иисуһу батыһан барбыта.
29 Левий Киниэхэ анаан, дьиэтигэр улахан аһылык тарпыта; онно түһээн хомуйааччылар уонна да атыттар бэрт элбэх буолан, Кинилиин бииргэ аһаары, олорсубуттара. 30 Фарисейдар уонна сокуонньуттар ону сөбүлээбэккэ, Кини үөрэнээччилэригэр эппиттэрэ: «Эһиги түһээн хомуйааччылары уонна аньыылаахтары кытта тоҕо бииргэ аһыыгыт-сиигит?»
31 Иисус кинилэргэ хоруйдаабыта: «Эмчиккэ өлүөрдэр наадыйбаттар, ыарыһахтар наадыйаллар. 32 Мин кырдьыксыттары буолбатах, аньыылаахтары аньыыны билинэн Таҥараҕа эргиллэргэ ыҥыра кэлбитим».
Пост туһунан
33 Онуоха кинилэр эппиттэрэ: «Иоанн үөрэнээччилэрэ чаастатык постаналлар, үҥэллэр, фарисейдар үөрэнээччилэрэ эмиэ биир оннуктар, оттон Эйиэннэрэ аһыыллар да, иһэллэр да».
34 Иисус эппитэ: «Урууга кэлбит ыалдьыттары, күтүөт кинилэри кытта бииргэ сылдьарын тухары, аһаамаҥ диэн күһэйиэ этигит дуо? 35 Ол эрээри күтүөтү кинилэртэн былдьыыр кэмнэрэ кэлиэҕэ, дьэ оччоҕо кинилэр поһу тутуһар буолуохтара».
Саҥа уонна эргэ туһунан домох
36 Өссө биир домоҕу кэпсээбитэ: «Ким даҕаны эргэ таҥаска саҥа таҥастан хайа тардан ылан, абырах оҥорбот; оннук гыннаҕына, саҥа да таҥаһа алдьаныа, эргэҕэ да саҥа абыраҕа сөп түбэһиэ суоҕа. 37 Ким даҕаны саҥа көөнньүбүт арыгыны эргэ симииргэ куппат; оннук куттахха, саҥа көөнньүбүт арыгы эргэ симиири тоҕо тэбэн тохтуо, оччоҕо арыгы да мэлийиэ, симиир да быраҕыллыа; 38 онон саҥа арыгы саҥа симииргэ кутуллуохтаах; оччоҕо хайата да харыстаныа[140]. 39 Ханнык да киһи өр туран сиппит арыгыны иһээт, сонно тута саҥа арыгыны иһиэн баҕарыа суоҕа, уруккута ордук диэҕэ».

6

Субуота туһунан мөккүөр
1 Паасха иккис күнүгэр, бастакы субуотаҕа[141] Иисус бурдук ыһыллыбыт буолагынан ааһан испитэ, үөрэнээччилэрэ сиппит куоластары, илиилэригэр мэлийэн сии иһэллэрэ.
2 Сорох фарисейдар ону көрөн: «Тоҕо эһиги субуота күн итигирдик быһыыланаҕыт?» – диэбиттэрэ.
3 Иисус хардарбыта: «Давид аргыстарыныын айаннаан иһэн, аччыктаан тугу гыммытын эһиги, ама, аахпатаххыт дуо? 4 Кини аччык сылдьан, Таҥара дьиэтигэр киирэн, аҕабыыт эрэ сиир ытык килиэбин ылан сиэбитэ уонна аргыстарыгар бэрсибитэ буолбат дуо?» 5 Итиэннэ эппитэ: «Киһи Уола субуота да күн тойоно буолар».
Хаппыт илиилээҕи субуотаҕа үтүөрдүү
6 Нөҥүө субуотаҕа Кини эмиэ синагогаҕа киирэн үөрэппитэ. Онно уҥа илиитэ хаппыт киһи баара. 7 Сокуонньуттар уонна фарисейдар, Иисуһу буруйдаарылар, бу киһини субуотаҕа үтүөрдэрин кэтэспиттэрэ. 8 Иисус кинилэр ис санааларын билэн, хаппыт илиилээх киһиэхэ: «Кэл, манна ортоку тур», – диэбитэ. Киһи тахсан турбута.
9 «Мин эһигиттэн ыйытыам этэ, – диэбитэ Иисус кинилэргэ, – субуота күн тугу гыныллыахтааҕый: үтүөнү оҥоруллуохтаах дуу, куһаҕаны дуу? Олоҕу быыһыыр куолу дуу, өлөрөр куолу дуу?» Ким да тугу да саҥарбатаҕа[142].
10 Кини барыларын кэриччи көрөн баран, ол киһиэхэ: «Илиигин уун», – диэбитэ. Киһи уунаатын кытта, ыалдьар илиитэ чөлүгэр түһэн хаалбыта. 11 Фарисейдар ииримтийэ кыыһыран, Иисуһу хайдах гынар туһунан сүбэлэспиттэрэ.
Уон икки Апостол
12 Биир күн Иисус хайа үрдүгэр Таҥараҕа үҥэ тахсыбыта; Кини түүнү быһа үҥпүтэ. 13 Онтон, сарсыарда буолбутугар, үөрэнээччилэрин ыҥыран ылан, кинилэртэн уон икки киһини Апостолларынан ааттаан талбыта: 14 Петр диэн ааты биэрэн баран Симоны, кини быраатын Андрейы, Иаковы, Иоанны, Филиби, Варфоломейы, 15 Матфейы уонна Фоманы, Алфей уола Иаковы уонна Зилот диэн ааттаах Симоны, 16 Иаков уола Иуданы уонна кэлин Кинини таҥнарбыт Иуда Искариоту.
Дьон Иисус Христоска кэлэллэр
17 Иисус кинилэри кытта хайаттан түһэн, хонуу сиргэ кэлэн тохтообута, онно халыҥ элбэх киһи – үгүс үөрэнээччилэрэ итиэннэ Иудея, Иерусалим, муора кытылыгар баар Тир, Сидон дьоно мустубута. 18 Кинилэр Иисуһу истээри, ыарыыларыттан үтүөрээри кэлбиттэрэ; быртах тыыннарга буулатан эрэйдэнээччилэр эмиэ үтүөрэллэрэ; 19 Киниттэн тахсар күүс үтүөрдэрин иһин, мустубут дьон барыта Кинини таарыйа сатыыра.
Алгыска тиксии
20 Иисус үөрэнээччилэрин диэки көрөн баран, эппитэ: «Алгыстааххыт эһиги дьадаҥылар: Таҥара Саарыстыбата эһиэхэ ананар.
21 Алгыстааххыт билигин аччыктар: Таҥара эһигини дуоһутуоҕа.
Алгыстааххыт билигин ытаһааччылар: эһиги күлүөххүт-үөрүөххүт.
22 Алгыстааххыт эһиги – дьон эһигини абааһы көрдөҕүнэ, туораттаҕына, үөхтэҕинэ-таныйдаҕына, итиэннэ эһиги ааккытын Киһи Уолун туһуттан киртиттэҕинэ. 23 Оннук үөхпүт күннэригэр үөрүҥ-көтүҥ, өрөгөйдөөҥ: эһигини Халлааҥҥа улуу наҕараада күүтэр. Кинилэр аҕалара пророктарга эмиэ итинник сыһыаннаспыттара.
Билигин топпут баайдары сор-муҥ күүтэр
24 Сор-муҥ күүтэр эһигини баайдары, – эһиги хайыы-үйэ дуоһуйан тураҕыт!
25 Сор-муҥ күүтэр билигин топпуттары – эһиги аччыктыаххыт!
Сор-муҥ күүтэр билигин күлээччилэри – эһиги ытыаххыт-соҥуоххут!
26 Сор-муҥ күүтэр эһигини – дьоҥҥо барытыгар хайҕатар буоллаххытына! Кинилэр аҕалара сымыйа пророктары эмиэ арбаабыттара.
Өстөөхтөргүтүн таптааҥ
27 Оттон эһиэхэ, Миигин истээччилэргэ, этэбин: өстөөхтөргүтүн таптааҥ, эһигини абааһы көрөөччүлэргэ үтүөнү оҥоруҥ, 28 эһигини кырааччылары алҕааҥ, эһигини атаҕастааччылар тустарыгар Таҥараҕа үҥүҥ. 29 Эйигин иэдэскэ охсубукка атын иэдэскин эмиэ тоһуйан биэр, соҥҥун былдьаан ылааччы ырбаахыгын эмиэ ыларын мэһэйдэһимэ. 30 Эйигиттэн көрдөһөөччүгэ, ким да буоллун, биэр, итиэннэ эйигиттэн ылбыт киһиттэн төттөрү ирдээмэ. 31 Онон туохха барытыгар дьон эһиэхэ хайдах сыһыаннаһыан баҕараҕыт да, эһиги эмиэ дьоҥҥо соннук сыһыаннаһыҥ. 32 Эһигини таптыыр дьону эрэ таптыыр буоллаххытына, туох махталын эрэйэҕит? Аньыылаахтар даҕаны кинилэри таптыыр дьону таптыыллар эбээт. 33 Эһиэхэ үтүөнү оҥорор дьоҥҥо эрэ үтүөнү оҥорор буоллаххытына, туох махталын эрэйэҕит? Аньыылаахтар даҕаны үтүөҕэ үтүөнэн төлүүллэр эбээт. 34 Төнүннэриэхтэрэ диэн эрэнэр дьоҥҥутугар эрэ иэс биэрэр буоллаххытына, туох махталын эрэйэҕит? Аньыылаахтар даҕаны аньыылаахтарга, төттөрү соччону ылаары, иэс биэрэллэр эбээт. 35 Оттон эһиги өстөөхтөргүтүн таптааҥ, кинилэргэ үтүөнү оҥоруҥ, төттөрү ылыахпыт этэ диэн кэтэспэккэ эрэ иэс биэриҥ, оччоҕо улуу наҕараадаҕа тиксиэххит, Үрдүк Таҥара уолаттара буолуоххут. Ол эбэтэр Кини үтүөҕэ махтамматтарга, өһүөмньүлээхтэргэ да үтүө сыһыаннаах. 36 Онон, Аҕаҕыт амараҕын курдук, эһиги эмиэ амарах буолуҥ.
Атыттары дьүүллээмэҥ
37 Дьүүллээмэҥ, оччоҕо дьүүллэниэххит суоҕа; буруйдаамаҥ, оччоҕо буруйданыаххыт суоҕа; бырастыы гыныҥ, оччоҕо бырастыы гыныллыаххыт; 38 биэриҥ, оччоҕо эһиэхэ эмиэ бэриллиэҕэ: чиҥ гына сиксиллибит, дьиппинитиллибит, тобус-толору үтүө мээрэйинэн соҥҥут тэллэҕэр кутан биэриэхтэрэ; ханнык кээмэйинэн кэмниигит да, эһиэхэ эмиэ ол кээмэйинэн кэмнэнэн бэриллиэҕэ».
39 Итиэннэ кинилэргэ маннык домоҕу кэпсээбитэ: «Хараҕа суоҕу хараҕа суох киһи сирдиир кыахтаах дуо? Иккиэн оҥкучахха түһүөхтэрэ суоҕа дуо? 40 Үөрэнээччи үөрэтээччититтэн үрдээбэт буолан баран, ситтэҕинэ-хоттоҕуна, эмиэ үөрэтээччитин курдук буолуо.
41 Эн быраатыҥ хараҕар тоҕо мас сыыһын да булан көрөҕүн, оттон бэйэҥ хараххар бэрэбинэ баарын билиммэккин? 42 Эбэтэр хайдах, бэйэҥ хараххар бэрэбинэни да көрбөт эрээригин „Быраатым, кэл эрэ, хараххыттан сыыһы ылыым“ диэххиний? Сирэй көрбөх! Бастаан бэйэҥ хараххыттан бэрэбинэни таһаар, оччоҕо хайдах гынан быраатыҥ хараҕыттан сыыһы ылары билиэҥ.
Мас хайдаҕа отонунан биллэр
43 Үчүгэй мас куһаҕан отонноммута диэн суох; куһаҕан мас үчүгэй отонноммута диэн эмиэ суох – 44 хайа да мас отонунан биллэр: ыарҕаттан смокваны хомуйбаттар, эрбэһинтэн винограды ылҕаабаттар. 45 Үтүө киһи сүрэҕин үтүө баайыттан үтүөнү таһаарар, мөкү киһи сүрэҕин мөкү баайыттан мөкүнү таһаарар: киһи сүрэҕэ тугунан туолбута уоһунан тахсар.
Икки акылаат
46 Эһиги Миигин „Тойоммут! Тойоммут!“ диэн ыҥыраҕыт эрээри, этэрбин тоҕо толорбоккутуй? 47 Миэхэ кэлэн Мин тылбын истэр уонна толорор киһи кимиэхэ холооннооҕун эһиэхэ этиэм. 48 Кини сири дириҥник хаһан, дьиэтин акылаатын тааска түһэрбит киһиэхэ холоонноох. Өрүс халааннаатаҕына, күүстээх уу анньан кэлэр да, таас акылааттаах дьиэни хамсаппат. 49 Оттон ким Мин тылбын истэр эрээри, толорбот – ол дьиэтин кумахха акылаата суох туппут киһиэхэ холоонноох: уу тоҕо анньан кэлиэ да, ол дьиэ сонно сиҥнэн түһүө».

7

Рим сотнигын итэҕэлэ
1 Иисус норуокка этэр тылын түмүктээн баран, Капернаумҥа киирбитэ. 2 Онно биир сотник күндүтүк саныыр кулута ыалдьан өлөөрү сытара. 3 Сотник Иисус туһунан истэн, кэлэн кулуппун үтүөртүн диэн көрдөһүннэрэ, иудей аҕа баһылыктарын ыыппыта. 4 Кинилэр Иисуска кэлэн, биһигини кытта барыс диэн итэҕэтиилээхтик көрдөспүттэрэ: «Эн көмө оҥороргор кини бэрт сөптөөх киһи – 5 биһиги норуоппутун таптыыр буолан биһиэхэ синагога туттаран биэрбитэ». 6 Иисус кинилэри кытта барсыбыта.
Дьиэҕэ чугаһаан истэҕинэ сотник Киниэхэ доҕотторунан илдьит ыыппыта: «Тойонуом, эрэйдэнимэ! Мин Эйигин дьиэбэр киллэрэр кыахтаах үтүө киһи буолбатахпын; 7 ол иһин Эйиэхэ бэйэм да тиийэрим сөптөөх дии санаабатым. Эн биир тылы этиэҥ эрэ кэрэх – кулутум экчи үтүөрүө. 8 Мин төһө да бэйэм бас бэринэр тойоттордоох буолларбын, бэйэм эмиэ бас билэр буойуннардаахпын, олортон биирдэрин бар диэтэхпинэ, барар; атынын кэл диэтэхпинэ, кэлэр; чаҕарбын эмиэ итини оҥор диэтэрбин эрэ, оҥорор».
9 Иисус маны истэн сөҕөн, батыһан иһэр дьоҥҥо эргиллибитэ: «Эһиэхэ этэбин, Мин Израильга даҕаны маннык итэҕэли булбатаҕым». 10 Сорукка ыытыллыбыт дьон дьиэҕэ төннөн кэлиилэригэр ыалдьыбыт[143] чаҕар хайыы-үйэ үтүөрэн тоһуйбута.
Наин куорат огдооботун уолун тилиннэрии
11 Бу кэнниттэн Иисус Наин диэн куоракка барбыта; Кинини кытта үгүс үөрэнээччилэрэ[144] уонна көй элбэх дьон барсыбыттара. 12 Кини куорат ааныгар чугаһаан истэҕинэ, биир ийэ соҕотох уола өлбүтүн утары таһааран иһэллэрэ. Дьахтар огдообо этэ. Кинини кытта куорат үгүс олохтоохторо хаамсан иһэллэрэ. 13 Айыы Тойон огдообону көрөн аһынан: «Ытаама», – диэбитэ уонна 14 чугаһаан кэлэн хоруобу таарыйбыта, онуоха көтөҕөн иһээччилэр тохтообуттара; Иисус эппитэ: «Эдэр киһи, эйиэхэ этэбин – тур!»
15 Өлбүт киһи өндөйөн олоро түспүтэ уонна саҥаран барбыта; Иисус кинини ийэтигэр туттарбыта.
16 Бары саллан: «Биһиэхэ улуу Пророк баар буолбут! Таҥара Бэйэтин норуотугар көмөлөһө кэлбит!» – диэн Таҥараны айхаллаабыттара. 17 Кини туһунан маннык сурах бүтүн Иудея устун тарҕанан, тулатынааҕы сирдэри эмиэ тилийэ көппүтэ.
Иисус Христос уонна Иоанн Сүрэхтээччи
18 Иоанн итини барытын үөрэнээччилэриттэн истэн баран, 19 икки үөрэнээччитин ыҥыран ылан, «Кэлиэхтээх Эн буолаҕын дуу, эбэтэр кими күүтэбит дуу?» диэн ыйыттара Иисуска ыыппыта.
20 Илдьиттэр Киниэхэ кэлэн эппиттэрэ: «Иоанн Сүрэхтээччи биһигини Эйигиттэн ыйыттара ыытта: Кэлиэхтээх Эн буолаҕын дуу, эбэтэр кими күүтэбит дуу?»
21 Бу кэмҥэ Иисус элбэх киһини ыарыыттан, кыаммат буолууттан, куһаҕан тыыннартан үтүөрдүбүтэ, үгүс хараҕа суохтарга күн сырдыгын бэлэхтээбитэ. 22 Иисус кинилэргэ эппитэ: «Баран тугу көрбүккүтүн-истибиккитин Иоаҥҥа кэпсээҥ: хараҕа суохтар харахтаналлар, доҕолоҥнор атахтаналлар, араҥ ыарыылаахтар ырааһыраллар, дьүлэйдэр истэр буолаллар, өлбүттэр тиллэллэр, оттон дьадаҥылар Үөрүүлээх Илдьити истэллэр. 23 Миигин саарбахтаабат киһи алгыстаах».
Иисус Христос Иоанн Сүрэхтээччи туһунан
24 Иоанн ыыппыт дьоно төннүбүттэрин кэннэ, Иисус кини туһунан норуокка маннык эппитэ: «Эһиги иччитэх сиргэ тугу көрө бара сылдьыбыккытый? Тыал хамсатар хомуһун дуо? 25 Тугу көрө бара сылдьыбыккытый? Мааны таҥаска сууламмыт киһини көрөөрү дуо? Баайдык таҥнааччылар, дэлэгэй олохтоохтор дыбарыаска олороллор. 26 Тугу көрө бара сылдьыбыккытый? Пророгу дуо? Соннук, эһиги пророгу көрбүккүт; өссө этэбин: эһиги пророктааҕар да улаханы көрбүккүт. 27 Суруйууларга кини туһунан этиллибитэ: „Көр бу, Мин илдьит киһибин Эн иннигэр ыытабын, кини Эн барар суолгун солуоҕа“. 28 Эһиэхэ этэбин: Иоаннааҕар улуу пророк[145] ийэттэн төрүү илик, ол гынан баран Таҥара Саарыстыбатыгар саамай кыралара да кинитээҕэр улахан».
(29 Кинини истибит дьон бука бары, бэл, түһээн хомуйааччылар, Таҥара кырдьыктааҕын билиммиттэрэ; кинилэр Иоаҥҥа сүрэхтэммит этилэр; 30 оттон фарисейдар уонна сокуонньуттар киниэхэ сүрэхтэммэккэ, Таҥара көҥүлүн бэйэлэриттэн тэйиппиттэрэ.)
31 Ол иһин Айыы Тойон эппитэ: «Субу көлүөнэ дьону кимиэхэ тэҥниэмий? Кинилэр ким курдуктарый? 32 Кинилэр таһырдьа олорон бэйэ-бэйэлэригэр „Биһиги флейтаҕа оонньообуппутугар – үҥкүүлээбэтэххит, кутурҕан ырыатын ыллаабыппытыгар – ытаабатаххыт“ дэһэн хаһыытаһар оҕолор курдуктар. 33 Иоанн Сүрэхтээччи кэлэн килиэби да сиэбэт, арыгыны да испэт, ону эһиги абааһыга буулаппыт диигит. 34 Киһи Уола кэлэн, аһыыр да, иһэр да, ону эһиги бу киһи аһас уонна иһээччи, түһээн хомуйааччылар, аньыылаахтар доҕордоро дэһэҕит. 35 Ол эрээри Таҥара Муудараһа кырдьыктааҕын оҕолоро бары билиммиттэрэ».
Иисус Христоһу арыынан аҕаабыт дьахтар
36 Биир фарисей Иисуһу аһата ыҥырбыта. Кини фарисей дьиэтигэр киирэн, аһаары өттүгэстээн сыппыта. 37 Арай ол куоракка баар аньыылаах дьахтар Кини фарисей дьиэтигэр аһылыкка кэлбитин билэн, алебастр иһиккэ үчүгэй сыттаах арыыны илдьэ кэлбитэ, 38 итиэннэ Кини кэннигэр туран, ытыы-ытыы, Иисус атаҕын хараҕын уутунан сууйбута, баттаҕынан соппута уонна, ууруу-ууруу, үчүгэй сыттаах арыытынан аҕаабыта.
39 Иисуһу ыҥырбыт фарисей маны көрөн, иһигэр санаабыта: «Бу олорооччу чахчы Пророк эбитэ буоллар, хайа сүрдээх-кэптээх дьахтар Кини атаҕын таарыйарын билиэхтээх этэ. Бу аньыылаах дьахтар буолбаат!»
40 Иисус киниэхэ хайыһан: «Симон! Мин эйиэхэ этэрдээхпин», – диэбитэ.
«Этиий, Үөрэтээччи», – диэбитэ анарааҥҥыта.
Иэскэ киирбит икки киһи туһунан домох
«41 Биир баайга икки киһи иэскэ киирбиттэр: биирдэрэ биэс сүүс үрүҥ көмүс манньыат иэстэммит, иккиһэ биэс уон манньыат. 42 Иэстэрин тугунан да төлүүр кыахтара суоҕун иһин, тойон иккиэннэрин иэһин бырастыы гыммыт. Бу икки киһиттэн хайалара кинини ордук күүскэ таптыаҕа дии саныыгыный?»
43 Симон эппитэ: «Ордук улахан иэстээҕэ дии саныыбын».
«Сөпкө тойонноотуҥ, – диэбитэ Иисус, 44 онтон дьахтарга эргиллэн баран, Симоҥҥа эппитэ: – Эн бу дьахтары көрөҕүн дуо? Дьиэҕэр кэлбиппэр эн Миэхэ атахпын суунарбар уу биэрбэтэҕиҥ, оттон кини хараҕын уутунан атахпын сууйан баттаҕынан сотто; 45 эн Миигин уураабатаҕыҥ, оттон кини киириэхпиттэн биир кэм атахпын ууруур; 46 эн төбөбүн арыынан аҕаабатаҕыҥ, оттон кини буоллаҕына атахпын аҕаата[146]. 47 Ол иһин эйиэхэ этэбин: кини күүскэ таптаабытын иһин, элбэх аньыыта бырастыы буолар, оттон кимиэхэ аҕыйах бырастыы буолбут – ол кыратык таптыыр».
48 Онтон дьахтарга: «Эн аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолар», – диэбитэ. 49 Маныаха атын ыалдьыттар «Аньыыны бырастыы гынар бу кимий?» дии санаабыттара.
50 Кини дьахтарга эппитэ: «Итэҕэлиҥ эйигин быыһаата, эйэни кытта бар».

8

Иисус Христоска көмөлөспүт дьахталлар
1 Бу кэнниттэн Иисус Таҥара Саарыстыбатын Евангелиетын иһитиннэрэ куораттарынан, дэриэбинэлэринэн барбыта. Уон икки үөрэнээччитэ Кинини кытта бииргэ сылдьаллара; 2 кинилэри кытта өссө куһаҕан тыыннартан уонна ыарыыларыттан үтүөрбүт дьахталлар бааллара: Магдалина[147] диэн ааттаах Мария (Иисус киниттэн сэттэ абааһыны үүрэн таһаарбыта); 3 Ирод[148] дьиэтин салайар Хуза ойоҕо Иоанна, Сусанна уонна да атыттар элбэх этилэр. Кинилэр Иисуска уонна Кини үөрэнээччилэригэр баардарынан-суохтарынан көмөлөспүттэрэ.
Бурдук ыһааччы туһунан домох
4 Дьон Киниэхэ бары куораттан барытыттан кэлэ тураллара; биирдэ үтүмэн үгүс киһи мустубутугар Кини маннык домоҕу кэпсээбитэ: «5 Бурдук ыһааччы бурдугун ыһа тахсыбыт. Ыһа сырыттаҕына, ыспыт сиэмэтин сороҕо суол кытыытыгар түһэн тэпсиллэн хаалбыт, ону халлаан көтөрдөрө тоҥсуйан сиэн кэбиспиттэр; 6 сороҕо буоллаҕына тааска түһэн, араскыланаат, сиик суоҕуттан хатан хаалбыт; 7 сороҕо хатыылаах ыарҕа быыһыгар түспүтүн ыарҕа өрө үүнэн тумнаран кэбиспит. 8 Сороҕо өҥ буорга түһэн сүүс төгүл үрдүк үүнүүнү биэрбит».
Маны кэпсээн баран: «Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!» – диэн саҥа аллайбыта.
9 Үөрэнээччилэрэ Киниттэн бу домох суолтатын ыйыппыттара. 10 Иисус эппитэ: «Эһиэхэ Таҥара Саарыстыбатын кистэлэҥнэрин билэр кыах бэриллибитэ, оттон ити атыттарга барыта домохторунан этиллэр, онон кинилэр көрөр эрээри, көрбөттөр, истэр эрээри, өйдөөбөттөр.
Бурдук ыһааччы туһунан домох быһаарыыта
11 Бу домох быһаарыыта маннык: сиэмэ – Таҥара тыла; 12 суол кытыытыгар түспүт сиэмэ – истэр дьон, ол гынан баран кинилэргэ адьарай кэлэн, итэҕэйбэтиннэр, быыһамматыннар диэн, истибит тыллларын сүрэхтэриттэн илдьэ барар; 13 оттон тааска ыһыллыбыт – ол тылы үөрүүнэн ылынар эрээри, силиһэ суох буолан, ардыгар эрэ итэҕэйэр, оттон тургутуу кэмигэр тэйэр дьон; 14 хатыылаах ыарҕаҕа түспүт – ол тылы истэр эрээри, тэйэ түстүлэр да, олох сүпсүлгэнэ, баай-дуол, күннээҕи үөрүү-дуоһуйуу тумнаран, итэҕэллэрэ сиппэккэ хаалбыт дьон; 15 оттон өҥ буорга ыһыллыбыт сиэмэ – ол Таҥара тылын истэр уонна истибит тылларын үтүөкэн, ыраас сүрэхтэригэр иҥэрэ сылдьан, бары ыарахаттары тулуйан туран итэҕэйэр дьон».
Маны кэпсээн баран Кини: «Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!» – диэн саҥа аллайбыта[149].
Сибэтиинньик туһунан домох
«16 Ким да сибэтиинньиги уматан баран, иһитинэн саба уурбат, орон анныгар туруорбат, ол оннугар, киирээччилэр сырдыгы көрдүннэр диэн, олоҕор туруорар. 17 Кистэммит көстүбэтэҕэ, кистэлэҥ арыллыбатаҕа диэн суох. 18 Онон хайдах истэргитин кэтэнэн көрүнүҥ: баардаахха Таҥара өссө биэриэҕэ, оттон туга да суох киһиттэн баардаахпын дии санаабыта кытта былдьаныаҕа».
Иисус Христос Ийэтэ уонна бырааттара
19 Киниэхэ Ийэтэ уонна бырааттара кэлэн баран, дьон элбэҕэ бэрдиттэн хаайтаран, кыайан ааспатахтара.
20 «Ийэҥ уонна бырааттарыҥ кэлэн таһырдьа тураллар, Эйигин көрсүөхтэрин баҕараллар», – диэн Киниэхэ биллэрбиттэрэ.
21 Иисус эппитэ: «Таҥара тылын истэр уонна толорор дьон – олор Мин Ийэм уонна Мин бырааттарым буолаллар».
Силлиэни тохтотуу
22 Биирдэ Кини үөрэнээччилэрин кытта оҥочоҕо киирэн баран: «Күөл уҥуор туоруоҕуҥ», – диэбитэ. Уҥуор устубуттара. 23 Устан истэхтэринэ, Иисус утуйан хаалбыта. Күөлгэ эмискэ күүстээх силлиэ түһэн, долгун сабыта биэртэлээн, оҥочо уунан туолан барбыта, онон тимирэр кутталга киирбиттэрэ.
24 Кэлэн, Кинини уһугуннаран: «Үөрэтээччи! Үөрэтээччи! Өлөн эрэбит!» – диэбиттэрэ.
Кини туран тыалы, сабыта охсор долгуну буойбута: сонно тута тыал да, долгун да уостан, уоскуйан хаалбыттара. Уу чуумпу буолбута. 25 «Итэҕэлгит ханнаный?» – диэбитэ Кини үөрэнээччилэригэр.
Кинилэр дьулайан даҕаны, дьиктиргээн даҕаны, бэйэлэрин икки ардыларыгар: «Кимий – бу Кини, тыалы да, ууну да буойан бас бэриннэрээччи?» – дэспиттэрэ.
Куһаҕан тыыннарга буулаппыт киһини үтүөрдүү
26 Галилеяны утары сытар Гадара сиригэр кэлэн тиксибиттэрэ. 27 Иисус биэрэккэ тахсыбытыгар, өр кэм устата абааһыларга буулатан, таҥас диэни таҥныбакка, дьиэҕэ-уокка олорбокко, өлбүт дьону кистиир хаспахтарга хорҕойбута ырааппыт киһи Киниэхэ утары тахсан кэлбитэ. 28 Кини Иисуһу көрөөт, иннигэр умса түһэн баран, күөмэйин муҥунан хаһыытаабыта: «Эн Миэхэ тугуҥ кыһалҕатай, Иисус, Үрдүк Таҥара Уола? Эйигиттэн ааттаһабын, миигин муҥнаама!» 29 Иисус быртах тыыны бу киһиттэн тахсарыгар дьаһайбытын иһин, кини итинник эппитэ. Абааһы бу киһини бэрт уһун кэм устатыгар муҥнаабыт этэ: кинини атахтары, илиилэри тимир сыабынан, быанан кэлгийэн маныыллара да, киһи ону быһыта тыытан баран, абааһыга кыйдатан иччитэх сирдэринэн куотара.
30 Иисус киниттэн: «Аатыҥ кимий?» – диэн ыйыппыта.
Элбэх абааһы киирбит буолан, кини: «Легион», – диэн хоруйдаабыта. 31 Абааһылар Иисустан кинилэри үтүгэн түгэҕэр үүрбэтигэр көрдөспүттэрэ. 32 Онно хайа үрдүгэр балысхан сибиинньэ үөрэ мэччийэ сылдьара. Абааһылар сибиинньэлэргэ киирэрбитин көҥүллээ диэн көрдөспүттэрэ. Иисус көҥүллээбитэ. 33 Кинилэр киһиттэн тахсан сибиинньэлэргэ киирбиттэригэр, бүтүн үөр сибиинньэ эмпэрэттэн ыстанан, күөлгэ тимирэн хаалбыта.
34 Маныыһыттар ону көрөн, куоракка уонна дэриэбинэлэргэ сүүрэн тиийэн тыллаабыттара. 35 Олохтоохтор туох буолбутун көрө, утары тахсыбыттара; кинилэр Иисуска кэлэн, били абааһылара тахсыбыт киһи таҥнан, өйдөнөн-төйдөнөн, Кини атаҕын аттыгар сиргэ олорорун көрөн, улаханнык куттаммыттара. 36 Маны барытын көрбүт дьон куһаҕан тыыннарга буулаппыт киһи хайдах быһыылаахтык үтүөрбүтүн кинилэргэ кэпсээбиттэрэ. 37 Гадара уобалаһын дьоно бары улуу кутталга ылларан, Иисуһу биһигиттэн бар диэн көрдөспүттэрэ. Иисус оҥочоҕо олорон, төттөрү устубута.
38 Абааһылартан босхоломмут киһи, Кинини кытта бииргэ сылдьаары көрдөспүтүгэр Иисус эппитэ: 39 «Дьиэҕэр төннөн, Таҥара эйиэхэ тугу оҥорбутун кэпсээ». Киһи баран, Иисус киниэхэ тугу оҥорбутун куораты биир гына кэпсээбитэ.
Өлбүт кыыс уонна ыарыһах дьахтар
40 Иисус төннөн кэлбитигэр Кинини элбэх киһи утары көрсүбүтэ – бары кэтэһэн тураллара. 41 Арай биир Иаир диэн ааттаах киһи, синагога тойоно, кэлэн Иисус иннигэр умса түһэн, дьиэбэр барыс диэн көрдөспүтэ. 42 Кини уон икки саастаах соҕотох кыыс оҕолооҕо ыалдьан өлөөрү сытара. Иисус кинини кытта барсыбыта, дьон тула өттүттэн ыга анньан испиттэрэ.
43 Биир уон икки сыл устата хаана баран ыалдьыбыт, баайын барытын эмчиттэргэ кутан баран, хайаларыттан да туһамматах дьахтар 44 Кини кэнниттэн кэлэн, таҥаһын таарыйбытыгар сонно тута хаана барара тохтоон хаалбыта.
45 «Ким Миигин таарыйда?» – Иисус ыйыппыта.
Ким да билиммэтэҕэ. Петр итиэннэ Кинини кытта бииргэ сылдьааччылар эппиттэрэ: «Үөрэтээччи! Эйигин киһи бөҕө ыга анньан иһэр эбээт, Эн буоллаҕына ким Миигин таарыйда диигин»[150].
46 «Ким эрэ Миигин таарыйда, – диэбитэ Иисус. – Миигиттэн күүс тахсыбытын биллим».
47 Дьахтар биллибэккэ хаалар кыаҕа суоҕун өйдөөн, ис-иһиттэн титирэс буола долгуйан, Кини иннигэр тобуктуу түспүтэ уонна тоҕо Кинини таарыйбытын итиэннэ хайдах сонно үтүөрбүтүн бар дьон иннигэр кэпсээбитэ.
48 Иисус эппитэ: «Кыыһым, эрдий! Эйигин итэҕэлиҥ быыһаата. Эйэни кытта бар».
49 Маны этэ турдаҕына, синагога тойонугар дьиэтиттэн киһи кэлэн: «Кыыһыҥ быһынна, – диэн эппитэ. – Онон Үөрэтээччини түбүгүрдүмэ».
50 Иисус маны истэн, Иаирга: «Куттаныма, итэҕэй эрэ – кыыһыҥ быыһаныаҕа», – диэбитэ. 51 Дьиэҕэ киирэригэр Петртан, Иоантан, Иаковтан уонна кыыс ийэлээх аҕатыттан ураты атын кими да киллэрбэтэҕэ. 52 Бары кыыһы аһыйан ытаһаллара, суланаллара. Иисус: «Ытаһымаҥ, кыыс өлбөтөх, утуйа сытар», – диэбитэ. 53 Оҕо өлбүтүн билэр буолан, Кинини күлүү гыммыттара.
54 Кини барыларын таһаартаан баран, кыыс илиитин тутан туран улаханнык: «Кыысчаан, тур!» – диэбитэ. 55 Сонно кыыс тыын киллэрэн, туран кэлбитэ; Иисус кинини аһатарга соруйбута. 56 Оҕо төрөппүттэрэ бэри диэн бэркиһээбиттэрэ. Иисус кинилэри, манна туох буолбутун туһунан кимиэхэ да кэпсээбэттэрин курдук, кытаанахтык сэрэппитэ.

9

Уон икки Апостолы ыытыы
1 Иисус Уон Иккиэлэрин ыҥыран ылан, кинилэргэ бары абааһылары үүрэн таһаарар, ыарыыттан үтүөрдэр күүһү уонна былааһы биэрбитэ. 2 Итиэннэ кинилэри Таҥара Саарыстыбатын туһунан иһитиннэртэрэ, ыарыһахтары үтүөртэрэ ыыталаабыта.
«3 Суолга тугу да илдьэ барымаҥ: тайах маһы да, матаҕаны да ылымаҥ, килиэби, харчыны да, икки суол уларыттар таҥаһы да уктумаҥ, – диэбитэ Кини. – 4 Ханнык дьиэҕэ киирэҕит да, айаҥҥа турунуоххутугар диэри, ол дьиэттэн көһүмэҥ. 5 Өскөтүн ханнык эмэ куоракка эһигини ылымматахтарына, онтон тахсан иһэн, кинилэргэ сэрэтии буоллун диэн, бэл атаххыт быылын кытта тэбээн хаалларыҥ». 6 Апостоллар айаҥҥа туруммуттара; кинилэр дэриэбинэлэри кэрийэ сылдьан, ханна да буоллун, Евангелиены иһитиннэрэллэрэ, ыарыһахтары үтүөрдэллэрэ.
Ирод дьиксиниитэ
7 Ирод баһылык[151] Иисус оҥорор дьайыыларын туһунан барытын истэн-билэн баран, санааҕа түспүтэ. Кини дьон тылыттан дьиксинэрэ: сорохтор бу Иоанн өлөн баран тиллибит дииллэрэ, 8 сорохторо Илия кэлбит дэһэллэрэ, атыттара буоллаҕына былыргы ханнык эрэ пророк тиллибит диэн сылыктыыллара.
9 «Иоанны мин моонньоох баһын быстарбытым, оччоҕо бу маннык сурахтаах хайалара буоллаҕай?» – Ирод санааҕа ылларбыта. Уонна хайдах эмэ гынан Кинини көрүөн баҕарбыта.
Апостоллар төннүүлэрэ
10 Апостоллар төннөн кэлэн, тугу оҥорбуттарын барытын Иисуска кэпсээбиттэрэ. Иисус кинилэри бэйэлэрин эрэ илдьэ Вифсаида куорат чугаһынааҕы иччитэх сиргэ барбыта. 11 Ол эрээри баһаам үгүс дьон ону билэн, Кинини батыһан барбыттара. Иисус кинилэри көрсөн, Таҥара Саарыстыбатын туһунан кэпсээбитэ, үтүөрт диэн көрдөһөөччүлэри үтүөрдүтэлээбитэ.
Биэс тыһыынча киһини аһатыы
12 Күн киэһэриитэ Уон Иккиэлэр Киниэхэ кэлэн: «Дьону ыыталыырыҥ буоллар, чугастааҕы сэлиэнньэлэргэ, дэриэбинэлэргэ баран хонук сирдэрин, аһыыр астарын булунуо этилэр, бу олох иччитэх сиргэ сылдьабыт», – диэбиттэрэ.
13 Иисус эппитэ: «Эһиги кинилэргэ аста биэриҥ».
«Биһиэхэ биэс килиэби кытта икки балык эрэ баар, – дэспиттэрэ үөрэнээччилэрэ. – Бачча элбэх киһиэхэ ас атыылаһа барыах бэйэбит дуу?» (14 Барыта биэс тыһыынча кэриҥэ киһи баара.)
«Дьону биэс уоннуу гына эрээтинэн олордуҥ», – диэбитэ Иисус. 15 Кини эппитин толорбуттара. 16 Иисус биэс килиэби кытта икки балыгы ылан, халлаан диэки көрөн туран Таҥараҕа махтаммыта уонна тоһутан, түҥэттэрэ, үөрэнээччилэригэр биэрбитэ. 17 Бары тото-хана аһаабыттара. Ордубут аһы хомуйбуттара уон икки тымтай буолбута.
«Эн Таҥара Христоһунаҕын»
18 Биирдэ Иисус иччитэх сиргэ үҥэ сырыттаҕына, үөрэнээччилэрэ тиийэн кэлбиттэрэ. Иисус кинилэртэн: «Дьон Миигин ким дииллэрий?» – диэн ыйыппыта.
Үөрэнээччилэрэ эппиттэрэ: 19 «Сорох Иоанн Сүрэхтээччи диир, сорох Илия, сорохтор ханнык эрэ былыргы пророк тиллибит дэһэллэр».
20 «Оттон эһиги Миигин ким диигитий?» – Иисус ыйыппыта.
«Биһиги Эйигин Таҥара Христоһа диибит», – диэн хоруйдаабыта Петр.
Иисус Христос өлөн баран тиллэрин эрдэттэн этэр
21 Бу туһунан кимиэхэ эмэ кэпсииллэрин кытаанахтык бобон баран, Иисус эппитэ: 22 «Киһи Уола элбэх эрэйи-муҥу көрүөхтээх, Кинини аҕа баһылыктар, архиерейдар уонна сокуонньуттар[152] ылыммаккалар, өлөрүөхтэрэ, онтон үһүс күнүгэр Кини өлбүттэртэн тиллиэҕэ».
Иисус Христос туһугар барытыттан аккаастаныы
23 Итиэннэ барыларыгар эппитэ: «Ким Миигин батыһыан баҕарар – бэйэҕиттэн аккаастан уонна кириэскин сүгэн Миигин батыс. 24 Ким олоҕун быыһыан баҕарбыт, олоҕун[153] сүтэриэҕэ, оттон ким Мин туспар бэйэтин олоҕун сүтэрбит, олоҕун быыһыаҕа. 25 Өскөтүн киһи бүтүн аан дойдуну баһылаан баран өллөҕүнэ эбэтэр эчэйдэҕинэ, ол баһылаабыта киниэхэ туох туһалаах буолуой? 26 Ким эмэ Миигиттэн уонна Мин тылбыттан сааттаҕына, Киһи Уола Бэйэтин килбиэнинэн итиэннэ Аҕатын уонна Аанньалларын килбиэннэринэн сырдаан тиийэн кэллэҕинэ, киниттэн бэйэтиттэн саатыаҕа. 27 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: манна турааччылартан сорохторо, өлөр өлүү амтанын билбэккэ да сылдьан, хайыы-үйэ Таҥара Саарыстыбатын көрүөхтэрэ».
Дьүһүн уларыйыы
28 Бу кэнниттэн аҕыс күн ааспыта. Иисус Петры, Иоанны уонна Иаковы илдьэ хайа үрдүгэр үҥэ тахсыбыта. 29 Үҥэ туран Кини сирэйэ уларыйан хаалбыта, таҥаһа килбэҥнэс кылбаа маҥан буолбута. 30 Арай көрдөхтөрүнэ, икки киһи – Моисей уонна Илия – Кинини кытта кэпсэтэ тураллара; 31 кинилэр килбиэннээх сырдыкка көстөн кэлэн, Иисус суолун Иерусалимҥа тиийэн түмүктүөхтээҕин кэпсээбиттэрэ. 32 Петр аргыстарыныын ууларыгар баттатан, утуйан хаалбыттара, ол эрээри уһуктан кэлэн Иисус кэрэмэн килбиэнин итиэннэ Кинини кытта икки киһи турарын көрбүттэрэ.
33 Кинилэр Иисустан тэйэн эрдэхтэринэ, Петр Киниэхэ эппитэ: «Үөрэтээччи! Манна сылдьарбыт үчүгэй даҕаны; биһиги үс отууну тутуохпут: биири Эйиэхэ, биири Моисейга, биири Илияҕа». Тугу этэрин кини бэйэтэ да билбэт этэ.
34 Маны этэ турдаҕына кинилэргэ былыт кэлэн сыдьаайбыта; былыт иһигэр киирэн кинилэр олус куттаммыттара. 35 Былыт быыһыттан: «Мин Тапталлаах[154] Уолум бу баар, Кинини истиҥ!» – диир саҥа дуораһыйбыта. 36 Бу саҥа дорҕооно уостаатын кытта, Иисус соҕотох хаалбыта. Кинилэр маны кистэлэҥҥэ туппуттара, тугу көрбүттэрин ол саҕана кимиэхэ да кэпсээбэтэхтэрэ.
Куһаҕан тыыҥҥа буулаппыт уолу үтүөрдүү
37 Сарсыныгар хайаттан түспүттэригэр Иисуһу элбэх киһи утары көрсүбүтэ. 38 Эмискэ дьон быыһыттан ким эрэ: «Үөрэтээччи! – диэн саҥа аллайбыта. – Ааттаһабын Эйигиттэн, уолбун көр: баар-суох соҕотох оҕом; 39 куһаҕан тыын хам ыллаҕына, оҕом эмискэ үөгүлүү түһэр; күүгэн аллыар диэри, оҕобун сордуур, сорун сордоон баран биирдэ, нэһиилэ тэйэр. 40 Үөрэнээччилэргиттэн үүрүҥ диэн көрдөстүм да, кыайбатылар».
41 «Оо, итэҕэлэ суох, буорту буолбут көлүөнэ! – диэбитэ Иисус. – Хаһааҥҥа диэри эһигини кытта сылдьабын, эһигини тулуйабын? Уолгун манна аҕал».
42 Уол чугаһаан истэҕинэ, абааһы кинини сиргэ охторбута; оҕо иҥиир-ситиитин тартаран барбыта; Иисус быртах тыыны бобон уолчааны үтүөрдэн, аҕатыгар туттарбыта. 43 Бука бары Таҥара улуу кыаҕын көрөн бэркиһээбиттэрэ.
Иисус Христос өлөн баран тиллиэхтээҕин өссө биирдэ этэр
Киһи эрэ барыта Иисус оҥорор дьайыыларын сөҕө-махтайа сылдьар кэмигэр Кини үөрэнээччилэригэр эппитэ: 44 «Мин эһиэхэ этэрбин өйдөөн истиҥ: Киһи Уола дьон илиитигэр бэриллиэҕэ». 45 Кинилэр буоллаҕына бу этиини, суолтата кинилэртэн кистэммит буолан, өйдөөбөтөхтөрө, оттон тугу эппитин Бэйэтиттэн ыйытыахтарын саллаллара.
Таҥара Саарыстыбатыгар ким саамай улаханый?
46 Үөрэнээччилэргэ кинилэртэн хайалара ордук улаханын быһаарсыһыах санаа киирбитэ. 47 Иисус кинилэр ис санааларын билэн, оҕону ылан, Бэйэтин иннигэр туруорбута 48 уонна эппитэ: «Ким бу оҕону Мин ааппар ылынар, ол Миигин ылынар; оттон ким Миигин ылынар, ол Миигин Ыыппыты ылынар. Ким барыгытыттан кыра – ол барыгытыттан улахан буолуоҕа».
Ким эһигини утарбат, ол эһиги диэки
49 Маныаха Иоанн эппитэ: «Үөрэтээччи! Биһиги Эн ааккынан абааһылары үүрэн таһаарар киһини көрдүбүт; кини биһигини кытта бииргэ сылдьыбат, ол иһин үүрэрин боптубут».
50 «Аны боппот буолуҥ, – диэбитэ Иисус киниэхэ. – Ким эһигини утарбат, ол эһиги диэки».
Иисус Христоһу ылымматах Самария дэриэбинэтэ
51 Бу дойдуттан ылыллыахтаах күнэ хайыы-үйэ чугаһаабытыгар Кини Иерусалимҥа барардыы быһаарынан, 52 илдьиттэрин инники ыыппыта. Кинилэр Самария дэриэбинэтигэр урут тиийэн Иисус кэлэригэр бэлэмнээри киирбиттэрэ. 53 Ол эрээри олохтоохтор Кинини киллэрбэтэхтэрэ: Иерусалимҥа баран иһэрэ тас дьүһүнүттэн көстөрө. 54 Маны көрөн үөрэнээччилэрэ Иаковтаах Иоанн эппиттэрэ: «Тойоммуот! Халлаантан уот түһэн кинилэри имири эстин диэн этиэхпитин баҕараҕын дуо? Урукку Илия курдук?[155]»
55 Иисус эргиллэн, кинилэри буойбута: «Ханнык Тыын дьоно буоларгытын билбэккит. 56 Киһи Уола дьон дууһатын өлөрө кэлбэтэҕэ, быыһыы кэлбитэ»[156]. Онон атын дэриэбинэҕэ барбыттара.
Иисус Христоһу батыһыы диэн тугуй?
57 Айаннаан истэхтэринэ, аара суолга ким эрэ Кинини: «Тойонуом! – диэн ыҥырбыта. – Эн ханна да барбытыҥ иһин, мин Эйигин батыһан барыам».
58 Иисус киниэхэ эппитэ: «Саһыллар хороонноохтор, көтөрдөр уйалаахтар, арай Киһи Уола төбөтүн уура түһэн ылар сирэ суох».
59 Атын киһиэхэ Кини: «Миигин батыс», – диэбитэ.
Анарааҥҥыта эппитэ: «Тойонуом! Маҥнай баран аҕам уҥуоҕун көтөҕөн кэлэрбин көҥүллээ».
60 Иисус киниэхэ эппитэ: «Өлбүт дьон өлбүт дьоннорун бэйэлэрэ харайдыннар, оттон эн бараҥҥын дьоҥҥо Таҥара Саарыстыбатын туһунан иһитиннэр».
61 Өссө биир атын киһи Киниэхэ эппитэ: «Мин Эйигин батыһыам, Тойонуом! Ол эрээри маҥнай дьиэлээхтэрбин кытта бырастыылаһан кэлэрбин көҥүллээ».
62 Иисус киниэхэ эппитэ: «Булуугу баттаары туран, кэннин хайыһар киһи Таҥара Саарыстыбатыгар эрэбилэ суох».

10

Сэттэ уон үөрэнээччини ыытыы
1 Бу кэнниттэн Айыы Тойон аны атын сэттэ уон[157] үөрэнээччитин талан ылан, Бэйэтэ барыан баҕарар куораттарыгар, араас сирдэригэр, иккилии гынан, урут ыыталаабыта; 2 баралларыгар эппитэ: «Бурдук үүнүүтэ өлгөм, ол гынан баран бурдук быһааччы аҕыйах, онон буспут бурдук Тойонуттан бурдугун быһыытыгар үлэһиттэри ыытарыгар көрдөһүҥ. 3 Барыҥ! Мин эһигини бөрөлөр ортолоругар, барааннары ыытардыы, ыыталыыбын. 4 Кумааһынньыгы да, матаҕаны да, атах таҥаһын да ылымаҥ, суолга кими да эҕэрдэлээмэҥ. 5 Хайа дьиэҕэ киирэҕит да, маҥнай „Бу дьиэҕэ эйэ буоллун!“ диэбитинэн киирэр буолуҥ. 6 Онно эйэҕэ тиксиэхтээх киһи баар буоллаҕына, эйэҕитин ылыныаҕа, оттон суох буоллаҕына, эйэҕит бэйэҕитигэр төннүөҕэ. 7 Ол дьиэҕэ хаалан, тугу биэрэллэринэн аһыыр буолуҥ: үлэһит киһи үлэтэ төлөнүөхтээх. Ыалтан ыалга көһүмэҥ. 8 Хайа да куоракка тиийбиккит иһин, эһигини онно киллэрдэхтэринэ, тугу биэрэллэринэн аһааҥ. 9 Онно баар ыарыһахтары үтүөрдүтэлээҥ, Таҥара Саарыстыбата кинилэргэ чугаһаабытын иһитиннэриҥ. 10 Хайа эмэ куоракка эһигини дьиэлэригэр киллэрбэтэхтэринэ, уулуссаҕа тахсан баран этиҥ: 11 „Бэл куораккыт быыла атахпытыгар сыстыбытын төттөрү тэбээн хааллардыбыт, ол эрээри билиҥ: Таҥара Саарыстыбата эһиэхэ чугаһаата“. 12 Эһиэхэ этэбин, Дьүүл Күнүгэр ол куоракка Содом куораттааҕар ордук ыарахан буолуоҕа.
Аньыыларын билиммэтэх куораттары сор-муҥ күүтэр
13 Сор-муҥ күүтэр эйигин, Хоразин! Сор-муҥ күүтэр эйигин, Вифсаида! Эһиэхэ көрдөрүллүбүт дьиктилэр Тирдээх Сидоҥҥа көрдөрүллүбүттэрэ эбитэ буоллар, ол куораттар олохтоохторо илдьиркэй таҥаһы таҥнан, төбөлөрүгэр күлү куттан, аньыыларын билиммиттэрэ ырааппыт буолуох этэ. 14 Ол гынан баран, Дьүүл Күнүгэр Тирдээх Сидоҥҥа эһигиннээҕэр быдан чэпчэки буолуоҕа. 15 Оттон эн, Капернаум, халлааҥҥа тиийэ үрдүөм дии саныыгын дуо? Суох, эн үтүгэн түгэҕэр тиийэ түҥнэстиэҥ.
16 Эһигини истэр киһи – Миигин истэр, эһигини ылыммат киһи – Миигин ылыммат; оттон ким Миигин ылыммат, ол Миигин Ыыппыты ылыммат».
Сэттэ уон үөрэнээччи эргиллиитэ
17 Сэттэ уон үөрэнээччи үөрэ-көтө эргиллэн кэлэн: «Тойоммуот! Эн ааккын ааттаатахха, биһиэхэ абааһылар кытта бас бэринэллэр», – диэбиттэрэ.
18 Иисус эппитэ: «Сатана халлаантан чаҕылҕан курдук түспүтүн көрбүтүм. 19 Мин эһиэхэ моҕойдору, сүлүһүннээх ооҕуйдары уонна өстөөх хайа баҕарар күүһүн самнары баттыыр былааһын биэрэбин; эһиэхэ куһаҕаны туох да кыайан оҥоруо суоҕа. 20 Эһиги биһиэхэ тыыннар бас бэринэллэр диэн үөрүмэҥ, хата ол оннугар ааппыт-суолбут Халлааҥҥа суруллубут диэн үөрэр буолуҥ».
Таҥара кистэлэҥи кимиэхэ арыйбытай?
21 Сонно Иисус Тыын[158] биэрэр үөрүүтүнэн үөрэн эппитэ: «Аҕаа, сир-халлаан Айыы Тойоно! Эн маны барытын муударайдартан, өйдөөхтөртөн кистээн баран, кыра оҕолорго арыйбытыҥ иһин, Эйиэхэ айхал этэбин. Соннук, Аҕаа, Эн үтүө көҥүлүҥ оннук этэ».
22 Онтон үөрэнээччилэригэр хайыһан эппитэ[159]: «Аҕам Миэхэ тугу барытын туттарбыта. Уола кимин Аҕатыттан ураты ким да билбэт, Аҕата кимин Уолуттан ураты, биитэр Уола арыйыан баҕарбыт дьонуттан ураты, ким да билбэт».
23 Онтон бэйэлэрэ эрэ хаалбыттарыгар эппитэ: «Дьоллоох дьон эһиги көрөргүтүн көрөллөр. 24 Кырдьыгы этэбин: үгүс пророктар уонна ыраахтааҕылар эһиги көрөргүтүн көрүөхтэрин баҕарбыттара эрээри – көрбөтөхтөрө, эһиги истэргитин истиэхтэрин баҕарбыттара эрээри – истибэтэхтэрэ».
Самария амарах киһитин туһунан домох
25 Биир сокуонньут Иисуһу холоон көрөн: «Үөрэтээччи! Бараммат олоххо тиксэр туһугар, мин тугу гыныахтаахпыный?» – диэн ыйыппыта.
26 «Сокуоҥҥа туох диэн суруллубутай? Ону хайдах өйдүүгүн?» – диэбитэ Иисус.
27 «„Айыы Тойон Таҥараҕын ис сүрэххиттэн, ис дууһаҕыттан, туох баар өйгүнэн-санааҕынан, күүскүнэн-күдэххинэн барытынан таптаа“ уонна „чугастааҕыгын, бэйэҕин таптыырыҥ курдук, таптаа“», – диэн эппиэттээбитэ киһи.
28 «Сөпкө хоруйдаатыҥ, – диэбитэ Иисус. – Ситини тутуһан олордоххуна, Олоххо тиксиэҕиҥ».
29 Ол эрээри анарааҥҥыта, кырдьыгын таһаарыныан баҕаран: «Мин чугастааҕым кимий?» – диэн ыйыппыта.
30 Онуоха Иисус манныгы кэпсээбитэ: «Биирдэ биир киһи Иерусалимтан Иерихоҥҥа баран иһэн түөкүттэргэ түбэспит. Олор кини таҥаһын халаан, бэйэтин илдьи кырбаан, бааһырдан, сыккырыыр тыынын эрэ ордорон баран, ааһа турбуттар. 31 Ол суолунан аҕабыыт баран иһэн, киһи сытарын көрбүт эрээри, ааһа турбут. 32 Левит эмиэ ол сиргэ тиийэн кэлэн, кинини көрбүт эрээри, кыһаллыбатах. 33 Онтон биир Самария киһитэ айаннаан иһэн, кинини суолга түбэһэн көрөн, аһыммыт; 34 чугаһаан кэлэн, бааһын арыгынан сууйбут уонна, мас арыытынан сотон баран, таҥаһынан саба баайбыт; онтон миинэн иһэр оселугар олордон, ыалдьыттар түһэр дьиэлэригэр аҕалан ыарыылаабыт. 35 Сарсыныгар бараары туран, дьиэ хаһаайыныгар икки динарийы биэрэн баран, эппит: „Кинини кытаатан көр-иһит; бу биэрбиппиттэн ордугу тутуннаххына, мин төннөн иһэн төлүөҕүм“. 36 Түөкүттэргэ түбэспит киһиэхэ бу үс киһиттэн, эн санааҕар, хайалара чугас буолуоҕай?»
37 «Киниэхэ амарахтык сыһыаннаспыт киһи», – диэбитэ сокуонньут.
«Чэ, бар, эн эмиэ кини холобурун тутуһар буол», – диэбитэ Иисус киниэхэ.
Марфалаах Мария дьиэлэригэр
38 Салгыы айаннаан иһэн Иисус үөрэнээччилэриниин биир дэриэбинэҕэ кэлбиттэрэ. Манна Марфа диэн дьахтар Иисуһу дьиэтигэр ыҥыран ыалдьыттаппыта; 39 кини Мария диэн балта Айыы Тойон атаҕын аттыгар олорон, Кини этэрин истибитэ. 40 Марфа улаханнык күндүлүөн баҕаран, Иисуска эппитэ: «Тойонуом, балтым миигин соҕотохтуу ас тэрийтэрэ хаалларбытыгар Эн кыһаммаккын дуо? Киниэхэ этиий, миэхэ көмөлөстүн эрэ».
«41 Марфа, Марфа! – диэбитэ Иисус. – Эн элбэххэ да кыһаллаҕын, түбүгүрэҕин, 42 дьиҥэр, биир эрэ наада эбээт. Мария саамай бастыҥын талан ылла, онтуката киниттэн былдьаныа суоҕа».

11

Таҥараҕа үҥүү туһунан
1 Биирдэ маннык буолбута. Кини биир сиргэ тохтоон Таҥараҕа үҥпүтүн кэннэ, үөрэнээччилэриттэн биирдэстэрэ көрдөспүтэ: «Тойоммуот, Иоанн үөрэнээччилэрин үөрэппитин курдук, Эн эмиэ биһигини үҥэргэ үөрэт эрэ».
2 Иисус кинилэргэ эппитэ: «Үҥэргитигэр маннык этэр буолуҥ: Халлааҥҥа баар Аҕабыт![160] Эн сибэтиэй аатыҥ ытыктаныахтын, Эн Саарыстыбаҥ кэлиэхтин, Халлааҥҥа курдук, сиргэ эмиэ барыта Эн көҥүлүҥ хоту буолуохтун[161]. 3 Күннээҕи тыын килиэппитин күннэтэ биһиэхэ биэр. 4 Уонна биһи аньыыбытын бырастыы гын, ол эмит биһиги эмиэ биһиэхэ иэстээх дьоммутун барыларын бырастыы гынабыт. Уонна, аньыы угаайытыгар киллэрбэккэ, биһигини хара дьайдаахтан харыстаа[162]».
5 Онтон эппитэ: «Арай эһигиттэн хайаҕыт эмэ түүн үөһүгэр доҕоругар тиийэн: „Доҕоор! Миэхэ үс килиэптэ иэһээ эрэ, 6 доҕорум айаннаан иһэн таарыйда, аһатарбар тугум да суох“, – диэтин. 7 Анарааҥҥыта дьиэ иһиттэн арай эттин: „Миигин аймаама, ааным хайыы-үйэ хатыылаах, оҕолорум бэйэбин кытта бииргэ утуйа сыталлар, онон хайдах да туран ылан биэрэр кыаҕым суох“. 8 Эһиэхэ этэбин: өскөтө кини доҕордоһуугут туһугар туран биэрбэтэҕинэ, арахпакка көрдүүргүт иһин, туран төһөнү көрдүүргүтүн биэриэҕэ.
«Көрдөһүҥ – оччоҕо эһиэхэ бэриллиэҕэ»
9 Онон Мин эһиэхэ этэбин: көрдөһүҥ – оччоҕо эһиэхэ бэриллиэҕэ; көрдөөҥ – оччоҕо булуоххут; тоҥсуйуҥ – оччоҕо эһиэхэ ааны аһыахтара; 10 көрдөһөр киһи ылар, көрдөөччү булар, оттон тоҥсуйааччыга аһаллар. 11 Эһигиттэн хайа аҕа уолугар, килиэп көрдөөтөҕүнэ, тааһы биэриэҕэй[163], эбэтэр балык көрдөөтөҕүнэ, балык биэрэрин оннугар эриэн үөнү биэриэҕэй? 12 Эбэтэр, сымыыт көрдөөтөҕүнэ, сүлүһүннээх ооҕуйу биэриэ дуу? 13 Онон бэл эһиги, мөкү дьон, оҕолоргутугар туох эрэ үчүгэйи биэрэри сатыыр буоллаххытына, Халлааннааҕы Аҕаҕыт Киниттэн көрдөһөөччүлэргэ оннооҕор ордугу – Сибэтиэй Тыыны – биэриэҕэ».
Иисус Христос уонна Веельзевул
14 Биирдэ Иисус киһиттэн тыла суох абааһыны үүрэн таһаарбыта. Абааһы тахсарын кытта, тыла суох киһи саҥарар буолбута; маны көрөн дьон сөхпүттэрэ.
15 Сорохторо: «Кини абааһылары абааһы тойоно Веельзевул күүһүнэн үүрэн таһаарар», – диэбиттэрэ, 16 атыттара буоллаҕына Иисуһу холоон көрөн, Халлаантан дьикти бэлиэтэ көрдөр диэн модьуйбуттара. 17 Иисус кинилэр ис санааларын билэр буолан, эппитэ: «Иһиттэн икки аҥыы хайдыбыт ханнык баҕарар саарыстыба иччитэхсийэр, икки аҥыы барбыт ханнык баҕарар дьиэ сууллар. 18 Син ол кэриэтэ сатана эмиэ иһиттэн икки аҥыы хайдар буоллаҕына, кини саарыстыбата хайдах тулуһуоҕай? Эһиги Миигин „Веельзевул күүһүнэн абааһылары үүртэлиир“ диигит. 19 Мин Веельзевул күүһүнэн үүртэлиир буоллахпына, эһиги дьоҥҥут ким күүһүнэн кинилэри үүртэлииллэрий? Онон кинилэр эһигини дьүүллүөхтэрэ. 20 Оттон Мин абааһылары Таҥара күүһүнэн үүрэн таһаартыыр буоллахпына, ол аата Таҥара Саарыстыбата эһиэхэ хайыы-үйэ кэлбит. 21 Күүстээх киһи сааланан-саадахтанан дьиэтин мананар буоллаҕына, кини баайыгар-дуолугар куттал суоһаабат; 22 оттон кинитээҕэр күүстээх киһи кэлэн саба түһэн кинини кыайдаҕына, били эрэммит саатын-саадаҕын былдьаан ылан, атыттардыын үллэстиэҕэ.
23 Ким Миигинниин буолбатах, ол Миигин утарар, ким Миигинниин хомуйсубат, ол ыһар.
Быртах тыын төннүүтэ
24 Быртах тыын киһиттэн тахсан баран, уоскулаҥ көрдөөн кураайы сирдэри кэрийэр, уонна уоскулаҥ булбакка, „тахсыбыт дьиэбэр төннүүһүбүн“ диир; 25 итиэннэ кэлэн, дьиэ харбаммытын, хомуллубутун көрөр; 26 ол кэннэ баран бэйэтинээҕэр өссө өһүөннээх атын сэттэ тыыны аҕалан, кинилэри кытта киирэн онно олохсуйар, онон ол киһи туруга уруккутунааҕар өссө ордук мөлтүүр».
Таҥара тылын истэр уонна толорор дьон алгыстаахтар
27 Кини маны этэ турдаҕына, дьон быыһыттан биир дьахтар улаханнык саҥа аллайбыта: «Оо, төһө эрэ алгыстаах Эйигин иһигэр илдьэ сылдьыбыт, Эйиэхэ эмиийин үүтүн иһэрпит ийэ!»
28 Иисус эппитэ: «Таҥара тылын истэр уонна толорор дьон алгыстаахтар».
Иона пророк бэлиэтэ
29 Онтон үтүмэн үгүс киһи үмүөрүспүтүгэр Кини эппитэ: «Бу – буорту буолбут көлүөнэ. Кинилэр дьикти бэлиэни эрэйэллэр эрээри, Иона пророк бэлиэтиттэн[164] атын бэлиэ кинилэргэ бэриллиэ суоҕа; 30 Ниневия дьонугар Иона бэлиэ буолбутун курдук, бу көлүөнэҕэ Киһи Уола бэлиэ буолуоҕа. 31 Соҕурууҥҥу сарыысса Дьүүл күнүгэр бу көлүөнэ дьонун кытта бииргэ туран кэлэн, кинилэри буруйдуоҕа. Кини бэл сир уһугуттан Соломон муударай тылын-өһүн истэ кэлэ сылдьыбыта, оттон манна Соломоннааҕар ордук улахан баар. 32 Ниневия дьоно бу көлүөнэни кытта бииргэ Дьүүлгэ туран кэлэн, кинилэри буруйдуохтара. Кинилэр Иона этэрин истэн, аньыыларын билиммиттэрэ, оттон манна Ионатааҕар ордук улахан баар.
Киһи этин-сиинин сырдатааччы
33 Ким даҕаны сибэтиинньиги уматан баран, түгэх муннукка эбэтэр иһит анныгар кистии уурбат, киирээччилэр сырдыгы көрдүннэр диэн, олоҕор туруорар. 34 Киһи этин-сиинин хараҕа сырдатар; хараҕыҥ ыраас буоллаҕына, бүтүн бэйэҥ сырдык буолуоҥ, оттон хараҕыҥ куһаҕан буоллаҕына, бүтүн бэйэҥ хараҥа буолуоҥ. 35 Онон бэйэҕин көрүн: эн искэр баар сырдыгыҥ хараҥа буолбатаҕа буолуо дуо? 36 Өскөтүн эн бүтүн бэйэҥ сып-сырдык, ханан да хараҥата суох буоллаххына, эйиэхэ сырдык сыдьаайбытын курдук, бүтүн бэйэҥ сырдыаҥ».
Фарисейдары уонна сокуонньуттары сэмэлээһин
37 Иисус үөрэтэн бүппүтүгэр биир фарисей Кинини дьиэтигэр аһата ыҥырбыта. Кини дьиэҕэ киирэн өттүгэстээн сыппыта. 38 Аһыан иннинэ илиини суунуу сиэрин-туомун тутуспатаҕын көрөн, фарисей дьиктиргээбитэ.
39 Айыы Тойон киниэхэ эппитэ: «Бу эһиги, фарисейдар, иһиккит-хомуоскут таһын ыраастанаҕыт, оттон искит бүтүннүү ымсыы санаа, өһүөн буолбут. 40 Ньүдьү-балайдар! Иһинээҕитин эмиэ тас өттүн Айбыт айбатаҕа буолуо дуо? 41 Иһиккитигэр-хомуоскутугар баартан ааспыкка-туорбукка бэрсиҥ, оччоҕо эһиэхэ барыта ыраас буолуоҕа.
42 Сор-муҥ күүтэр эһигини, фарисейдар! Мятаттан, рутаттан, оҕуруоккут аһын арааһыттан уон гыммыт биирин биэрэҕит, оттон кырдьыктаах буолууну, Таҥараҕа тапталы таһы-быһа умнаҕыт; дьиҥэр, биирин толоро сылдьаҥҥыт, атынын да хаалларыа суохтаах этигит. 43 Сор-муҥ күүтэр эһигини, фарисейдар! Эһиги синагогаларга бастыҥ олоххо олороргутун, болуоссаттарга уруйдатаргытын таптыыгыт. 44 Сор-муҥ күүтэр эһигини, фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги, дьон билбэккэ, үрдүлэринэн хаама сылдьар хоруоптарын курдуккут».
45 Маныаха сокуонньуттартан хайалара эрэ Киниэхэ: «Үөрэтээччи! Эн, итинник этэҥҥин, биһигини эмиэ хаарыйаҕын», – диэбитэ.
«46 Эһигини эмиэ сор-муҥ күүтэр, сокуонньуттар! – диэбитэ Иисус. – Эһиги киһи кыайан сүкпэт сүгэһэрин дьоҥҥо сүктэрэҕит, бэйэҕит буоллаҕына тарбаххыт төбөтүнэн да ону таарыйан көрбөккүт. 47 Сор-муҥ эһигини күүтэр – аҕаларгыт өлөртөөбүт пророктарыгар гробницалары тутаргыт иһин! 48 Онон эһиги аҕаларгыт дьайыыларын биһирииргитин көрдөрөҕүт: кинилэр пророктары өлөртүүллэрэ, оттон эһиги кинилэр өлөрбүт пророктарыгар гробницалары тутаҕыт. 49 Ол иһин Таҥара муудараһа эппитэ: „Кинилэргэ пророктары уонна Апостоллары ыытыаҕым, олортон сорохторун өлөрүөхтэрэ, сорохторун үүрүөхтэрэ; 50-51 онон аан дойду айыллыаҕыттан тохтубут пророктар хааннара барыта, Авель хааныттан саҕалаан сиэртибэнньик уонна сибэтиэй сир икки ардыгар өлөрүллүбүт Захария хааныгар диэри, бу көлүөнэттэн ирдэниллиэҕэ“. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: ол хаан барыта субу көлүөнэттэн иэстэниллиэҕэ. 52 Эһигини, сокуонньуттары, сор-муҥ күүтэр! Эһиги билии-көрүү күлүүһүн ылан баран, бэйэҕит да киирбэтэххит, киириэн да баҕалаахтары киллэрбэтэххит».
53 Иисус маны эппитигэр сокуонньуттар уонна фарисейдар кыһарыйан туран, Киниттэн элбэҕи ыйытан киирэн барбыттара; 54 тугу эмэни сыыһа-халты этиттэрэн буруйдаарылар, кинилэр сылтах була сатыыллара.

12

Сирэй көрбөх буолууттан сэрэтии
1 Ол икки ардыгар тыһыынчанан киһи мустан үтүрүспүтэ. Кини бастаан үөрэнээччилэригэр эрэ анаан эппитэ: «Фарисейдар аһытыыларыттан – сирэй көрбөх буолууттан – сэрэниҥ. 2 Кистэлэҥ арыллыбатаҕа диэн суох, кистэммит биллибэтэҕэ диэн эмиэ суох. 3 Эһиги хараҥаҕа тугу эппиккит – сырдыкка иһиллиэҕэ, дьиэ иһигэр кулгаахха сипсийбиккит – дьиэ үрдүттэн доргуччу биллэриллиэҕэ. 4 Мин эһиэхэ, доҕотторбор, этэбин: өлөрүөхсүттэртэн куттанымаҥ; кинилэр киһи этин-сиинин өлөрөртөн ордугу тугу да гынар кыахтара суох. 5 Кимтэн куттаныахтааххытын Мин эһиэхэ этиэм: өлөрөн баран гееннаҕа быраҕар Былаастаахтан эһиги куттанар буолуҥ. Соннук, Киниттэн куттаныҥ диибин эһиэхэ. 6 Икки бытархай харчыга биэс барабыайы атыылаһаллар буолбат дуо? Бэл кинилэртэн хайаларын даҕаны Таҥара умнубат. 7 Оттон эһиги оннооҕор баттаххыт ахсаана кытта ааҕыллан турар. Онон куттанымаҥ: эһиги барабыайдааҕар быдан күндүгүт.
Христоска итэҕэли дьон иннигэр билинии
8 Эһиэхэ этэбин: ким эмэ Миигин итэҕэйэрин дьон иннигэр билиннэҕинэ, кинини Киһи Уола эмиэ Таҥара Аанньалларын иннилэригэр билиниэҕэ; 9 оттон Миигиттэн дьон иннигэр киэр хайыспыт киһиттэн Кини эмиэ Таҥара Аанньалларын иннилэригэр киэр хайыһыаҕа. 10 Ким Киһи Уолун холуннарбыт, ол бырастыы гыныллыаҕа, оттон ким Сибэтиэй Тыыны холуннарбыт, ол бырастыы гыныллыа суоҕа. 11 Эһигини синагогаларга, тойотторго уонна үрдүкү былаастарга тутан аҕаллахтарына – хайдах хоруйдаһаргытын, тугу этэргитин тобула сатаамаҥ: 12 тугу этиэхтээххитин Сибэтиэй Тыын ол чааска үөрэтиэҕэ».
Өйө суох баай туһунан домох
13 Дьон быыһыттан ким эрэ Киниэхэ: «Үөрэтээччи! Убайбар эт, аҕабытыттан хаалбыт нэһилиэстибэни миигин кытта үллэһиннин», – диэбитэ.
14 Кини ол киһиэхэ хоруйдаабыта: «Ким Миигин эһигини дьүүллэтэ, үпкүтүн үллэртэрэ туруорбутай?»
15 Итиэннэ барыларыгар туһаайан эппитэ: «Харам буолартан сэрэниҥ: киһи олоҕо төһө баайдааҕыттан тутулуга суох».
16 Иисус кинилэргэ маннык домоҕу кэпсээбитэ: «Биир баай киһи сиригэр бурдук өлгөмнүк үүммүт. 17 „Хайыах баҕайыбыный? – дии санаабыт кини. – Бурдукпун харайар сирим суох буолла“.
18 Онтон эппит: „Хата бу курдук гыныам: бурдук уурар ампаардарбын көтүрэн, атын, өссө улахан ампаардары, туттарыам уонна туох баар бурдукпун, баайбын онно мунньуом. 19 Дьэ оччоҕо өр сыл барар баһаам баайданныҥ, онон сынньан, аһаа-сиэ, ис, көрүлээ-нарылаа дэниэҕим“.
20 Ол гынан баран Таҥара киниэхэ эппит: „Өйө суох! Субу түүн дууһаҕын ыла кэлиэхтэрэ, оччоҕо бу мунньубутуҥ кимиэхэ тиксэрий?“ 21 Таҥараҕа анаан байарынааҕар, бэйэтигэр анаан баай-дуол мунньунааччыга итинник буолуоҕа».
Сарсыҥҥы туһуттан санааҕа ылларымаҥ
22 Итиэннэ үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Ол иһин эһиэхэ этэбин: тугу аһаан-сиэн тыыннаах сылдьабыт, тугу таҥнан-саптан киһи-хара буолабыт диэн санааҕа ылларымаҥ. 23 Олоххут астааҕар, эккит-сииҥҥит таҥастааҕар ордуктар. 24 Суордары көрүҥ: бурдук ыспаттар да, быспаттар да, баай да мунньар, бурдук да уурар ампаардара суох, ол эрээри кинилэри Таҥара аһатар, оттон эһиги көтөрдөөҕөр төһөлөөх ордуккутуй? 25 Уонна дьэ эһигиттэн хайаҕыт эмэ, хайдахтаах да кыһаллан-мүһэллэн туран, саатар биир тоҥолох уҥуоҕун уһатынар кыахтаах дуо?[165] 26 Итинник кыраны да кыайбат эрээри, атыныгар тоҕо эмиэ дьиксинэҕит? 27 Сардааналар хайдах үүнэллэрин көрүҥ: үлэлээбэттэр да, таҥас да өрбөттөр, ол эрээри, эһиэхэ этэбин: бэл Соломон албан аатын үгэнигэр сылдьан, итилэртэн биирдэстэрин эмэ да курдук симэммэтэҕэ. 28 Хонууга үүнэн турар бүгүн баар, оттон сарсын оһоххо быраҕыллар оту Таҥара итинник симиир буоллаҕына, оо, кэмчи итэҕэллээхтэр, эһигини өссө ордук симиэ суоҕа дуо? 29 Онон тугу аһыыбыт-сиибит диэн санааҕа ылларымаҥ, ол туһуттан дьиксинимэҥ. 30 Ити барыта – Таҥараны билбэт дьон сүрүн кыһалҕалара; оттон эһиги итиннэ наадыйаргытын Аҕаҕыт билэр. 31 Туохтааҕар даҕаны эһиги Таҥара Саарыстыбатыгар[166] дьулуһуҥ, оччоҕо ити барыта эһиэхэ бэриллиэҕэ. 32 Бараан кыра үөрэ, куттаныма! Аҕаҕыт эһиэхэ Саарыстыбатын биэриэн баҕарар. 33 Туох баайдааххытын атыылаан тиийиммэттэргэ түҥэтиҥ; хаарба буолбат хааһаҕы, бараммат баайы уоруйах тиийбэт, үөн-көйүүр сиэбэт сиригэр – Халлааҥҥа – бэлэмнээҥ. 34 Баайгыт-дуолгут ханна баар да, сүрэххит эмиэ онно буолуо.
Сэргэх буолуҥ
35 Өрүү бэлэм сылдьыҥ: кургутун курданан, сибэтиинньиккитин уматтан бэлэм олоруҥ. 36 Уруу малааһыныттан кэлиэхтээх тойонноругар, тоҥсуйарын кытта, аанын аһаары, көһүтэн олорор дьоҥҥо холоонноох буолуҥ. 37 Тойонноро кэлэригэр сэргэх олорбут кулуттар алгыстаахтар. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: тойонноро бэйэтэ курданан баран, кинилэри остуол тула олордон, ас тэрийэн аһатыа. 38 Тойон түүн үөһүгэр да, сарсыарданан да кэлэн көрдүн, кинилэр сэргэхтик кэтэһэн олорор буоллахтарына, алгыстаахтар. 39 Бэйэҕит билэҕит, дьиэлээх хаһаайын уоруйах хас чааска кэлэрин билэрэ эбитэ буоллар, утуйан хаалыа суоҕа[167], кинилэргэ дьиэтин аннын дьөлө хастарыа суоҕа этэ. 40 Эһиги эмиэ бэлэм олоруҥ: Киһи Уола эһиги үөйбэтэх-ахтыбатах түгэҥҥитигэр тиийэн кэлиэҕэ».
Итэҕэллээх уонна итэҕэлэ суох кулуттар тустарынан
41 Петр Киниттэн ыйыппыта: «Тойоммуот! Бу домоҕу Эн биһиэхэ эрэ анаан кэпсиигин дуу, барыларыгар дуу?»
42 Айыы Тойон эппитэ: «Дьиэ хаһаайына чаҕардарын салайарга, кинилэри аһатарга анаан хаалларбыт эрэллээх, толкуйдаах дьиэ көрөөччүтүн курдук буолуҥ. 43 Тойоно кэлэн көрбүтэ, үлэһитэ кини эппитин толоро сылдьар буоллаҕына, ол кулут алгыстаах. 44 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кини ол кулукка туох баар баайын барытын дьаһайтара биэриэҕэ. 45 Оттон ол кулут тойонум өтөрүнэн кэлиэ суох дии санаан, бииргэ үлэлиир дьонун, эр киһи буоллун, дьахтар буоллун аҥаар кырыытыттан кырбаан, иһэн-аһаан, итириктээн бардаҕына, 46 күүппэтэх күнүгэр, үөйбэтэх түгэнигэр тойоно тиийэн кэлэн, кинини икки аҥыы хайа охсон баран, итэҕэлэ суохтары кытта биир дьылҕалыаҕа. 47 Тойонун көҥүлүн билэ-билэ бэлэмэ суох олорбут, эбэтэр кини этэрин толорботох үлэһит илдьи таһыллыаҕа, 48 оттон билбэккэ буруйданарын оҥостубут үлэһит кыратык таһыллыаҕа. Элбэх бэриллибит киһититтэн элбэх эрэйиллиэҕэ, элбэх итэҕэйиллибит киһититтэн элбэх ирдэниллиэҕэ.
Эйэни буолбатах, кылыһы
49 Мин сиргэ уоту аҕала кэлбитим. Бу уот хайыы-үйэ күөдьүйэ охсуон хайдахтаах курдук баҕарабыный! 50 Мин сүрэхтэниини ааһыах тустаахпын: ол хаһан туоларын кэтэһэн олус да туоххаһыйдым! 51 Миигин сиргэ эйэни олохтуу кэлбитэ буолуо дии саныыгыт дуо? Суох диибин эһиэхэ, Мин хайдыһыыны таһаара кэлбитим. 52 Мантан ыла биир дьиэҕэ олорор биэс киһи тус-туспа арахсыаҕа: үһэ иккитин утары, иккитэ үһүн утары буолуоҕа; 53 аҕата уолун утары, уола аҕатын утары буолуо, ийэтэ кыыһын утары, кыыһа ийэтин утары буолуо, хотуна кийиитин утары, кийиитэ хотунун утары буолуо».
Кэм-кэрдии билгэлэрэ
54 Оттон норуокка эппитэ: «Арҕааттан былыт тахсан иһэрин көрдөххүтүнэ, эһиги сонно ардыыһы дэһэҕит, кырдьык, сотору ардах кэлэр; 55 соҕурууттан тыалырдаҕына куйаарыыһы диигит, кырдьык, куйаас түһэр. 56 Сирэй көрбөхтөр! Сири-халлааны билгэлиири сатыыр аата, ханнык кэм кэлбитин хайдах билбэккитий? 57 Туох сөбүн-сыыһатын тоҕо эһиги бэйэҕит кыайан быһаарбаккытый?
Буруйдааччыгын кытта эйэлэс
58 Буруйдааччыгын кытта тойотторго баран иһэн, аара суолга эйэлэһэ сатыырыҥ ордук; эйэлэспэтэххинэ, кини эйигин судьуйаҕа илдьэн биэриэҕэ, судьуйа эйигин түрмэ үлэһитигэр туттарыаҕа, оттон түрмэ үлэһитэ хаайыыга быраҕыаҕа. 59 Кырдьыгы эйиэхэ этэбин: иэскин тиһэх кэппиэйкэтигэр тиийэ биэрэ иликкинэ, эн онтон тахсыаҥ суоҕа».

13

Өлбөт туһугар, аньыыгытын билиниҥ
1 Бу кэмҥэ Киниэхэ ханнык эрэ дьон тиийэн кэлэн, Пилат Таҥараҕа сүөһүнү сиэртибэ биэрэ турар галилеяннары өлөрбүтүн туһунан кэпсээбиттэрэ. 2 Иисус кинилэргэ эппитэ: «Ол галилеяннар, оннук өлбүт буоллахтарына, Галилея бары дьонуттан ордук аньыылаахтара буолуо дии саныыгыт дуо? 3 Суох диибин эһиэхэ: аньыыгытын билиммэтэххитинэ, бары итинник өлүөххүт. 4 Эбэтэр Силоам башнята баттаан өлөрбүт уон аҕыс киһитэ Иерусалим олохтоохторуттан барыларыттан ордук буруйдаахтара буолуо дии саныыгыт дуо? 5 Суох диибин эһиэхэ: аньыыгытын билиммэтэххитинэ, бары итинник өлүөххүт».
Отонноммотох смоковница туһунан домох
6 Онтон Иисус маннык домоҕу кэпсээбитэ: «Биир киһи винограднигар смоковница үүннэрбит. Биирдэ кини отонноммута буолаарай диэн, маһын кэлэн көрөн баран, биир да отону булбатах; 7 онон винограднигын үлэһитигэр эппит: „Үһүс сылбын кэлэн бу маска отон көрө сатыыбын да, биири да булбаппын; кэрдэн кэбис, тоҕо кураанахха сири ылан туруоҕай?“ 8 Үлэһитэ киниэхэ эппит: „Тойонуом! Быйыл тыытымыах, туран эрдин. Төгүрүччү көмөн ноһуом кутуом, 9 оччоҕо, баҕар, отоннонуо. Онно отонноммотоҕуна, эһиил кэртэрээр“».
Субуота күн бөкчөгөр дьахтары үтүөрдүү
10 Биирдэ Иисус биир синагогаҕа субуота күн үөрэппитэ. 11 Онно ыарыы тыыныгар буулаппыта уон аҕыс сыл буолбут дьахтар баара: кини бөкчөччү тартара сылдьар буолан көнөтүк туттар кыаҕа суоҕа. 12 Иисус кинини көрөн, ыҥыран ылан баран: «Эн ыарыыгыттан босхолоннуҥ», – диэбитэ. 13 Маны этээт, киниэхэ икки илиитин уурбутугар дьахтар сонно көнөн кэлэн, Таҥараны айхаллаан барбыта. 14 Субуотаҕа киһини үтүөртэ диэн кыыһыран, синагога тойоно дьоҥҥо: «Үлэлииргэ ыйаахтаах алта күн баар, онно кэлэн эмтэтэр буолуҥ, субуотаҕа кэлимэҥ!» – диэбитэ.
15 Айыы Тойон киниэхэ эппитэ: «Сирэй көрбөхтөр! Эһиги субуота күн оҕускутун биитэр оселгутун күкүрүттэн сүөрэн, уулата илдьэҕит буолбат дуо? 16 Оттон бу Авраам кыыһын сатана кэлгийбитэ уон аҕыс сыл буолбут. Бүгүн субуота күн диэн, кинини кэлгиэтиттэн сүөрүллүө суохтаах этэ дуо?»
17 Маны эппитигэр утарсааччылара бары сааппыттара. Оттон норуот Кини оҥорор килбиэннээх дьайыыларын көрөн үөрэр эрэ этэ.
Хартыыһа сиэмэтин уонна килиэп аһытыытын туһунан домох
18 Иисус эппитэ: «Таҥара Саарыстыбатын тугунан холобурдаан көрдөрүөххэ, тугу кытта тэҥниэххэ сөбүй? 19 Эһиги санаан көрүҥ: бу хартыыһа сиэмэтэ баар, киһи маны ылан оҕуруотун сиригэр ыһар, оччоҕо сиэмэтэ сүүнэ[168] мас буола үүнэн тахсар, онуоха көтөрдөр көтөн кэлэн, лабааларыгар уйа оҥостоллор».
20 Салгыы өссө эппитэ: «Таҥара Саарыстыбатын тугу кытта тэҥниэмий? 21 Эһиги санаан көрүҥ: дьахтар доруоһаны ытыһан ылан, үс мээрэй бурдукка кутар, онуоха тиэстэтэ бүтүннүү үллэн тахсар».
Кыараҕас аан
22 Куораттарынан, дэриэбинэлэринэн үөрэтэ сылдьан, Кини Иерусалимныыр суолу тутуһан иһэрэ. 23 Ким эрэ Киниттэн: «Тойоммуот! Ама быыһанааччы аҕыйах буолуо дуо?» – диэн ыйыппыта.
24 Иисус эппитэ: «Кыараҕас аанынан киирэргэ дьулуһуҥ. Эһиэхэ этэбин: үгүстэр киириэхтэрин баҕарыахтара да, кыайан киириэхтэрэ суоҕа. 25 Дьиэлээх хаһаайын туран аанын хатаабытын кэннэ, эһиги таһырдьа туран, дьиэ аанын тоҥсуйа-тоҥсуйа: „Тойоммуот! Тойоммуот! Биһиэхэ ас!“ – дэһиэххит, оччоҕо Кини эһиэхэ: „Эһиги хантан кэлбиккитин билбэппин“, – диэҕэ. 26 Эһиги этиэххит: „Биһиги Эйигинниин бииргэ аһыырбыт-сиирбит, Эн биһиги уулуссабытынан сылдьан үөрэппитиҥ“. 27 Оччоҕо Кини хоруйдуо: „Эһиэхэ этэбин[169]: эһиги кимнээххитин, хантан кэлбиккитин Мин билбэппин. Хара дьайдаахтык быһыыланааччылар, бука бары Миигиттэн киэр буолуҥ!“ 28 Авраам, Исаак, Иаков уонна пророктар бары Таҥара Саарыстыбатыгар баалларын, оттон эһигини онтон кыйдаан эрэллэрин көрдөххүтүнэ, ытаһыаххыт-соҥоһуоххут, тиискитин хабырыныаххыт. 29 Дьон илинтэн-арҕааттан, хотуттан-соҕурууттан Таҥара Саарыстыбатын биһирэм аһылыгар мустуохтара. 30 Оччоҕо кэнникилэр бастакы буолуохтара, бастакылар кэнники буолуохтара».
Иерусалимы аһыйыы
31 Бу кэмҥэ хас да фарисей кэлэн, Киниэхэ: «Мантан бара оҕус, Ирод Эйигин өлөрүөн баҕарар», – диэбиттэрэ.
32 Кини эппитэ: «Бараҥҥыт, ол торҕон саһылга[170] этиҥ: Мин бүгүн-сарсын абааһылары үүртэлиибин, ыалдьыбыттары үтүөртүүбүн, онтон үһүс күнүгэр түмүктүөм. 33 Ол гынан баран бүгүн, сарсын, өйүүн да Мин айаммын салгыах тустаахпын: пророк Иерусалимтан атын сиргэ өлбүтэ диэн суох. 34 Оо, пророктары өлөртүүр, эйиэхэ ыытыллыбыттары тааһынан тамныыр Иерусалим, Иерусалим! Хас төгүл эн оҕолоргун көтөр бэйэтин оҕолорун кынатын анныгар мунньарыныы, мунньуохпун баҕарбыппыный, оттон эн ону баҕарбатаҕыҥ! 35 Дьэ ол иһин „Дьиэҕит иччитэх хаалларыллар“. Эһиэхэ этэбин: Айыы Тойон аатынан Кэлээччи алгыстаах дии иликкитинэ, эһиги Миигин көрүөххүт суоҕа».

14

Фарисей дьиэтигэр
1 Биирдэ субуота күн Иисус фарисей тойонун дьиэтигэр аһыы кэлбитэ. Фарисейдар Кини хас хамсыырын кэтэһэ-манаһа олорбуттара. 2 Кинини утары иһигэр уу үөскээн ыалдьар киһи олороро. 3 Иисус фарисейдартан уонна сокуонньуттартан: «Субуота күн киһини эмтиир көҥүллэнэр дуо?» – диэн ыйыппыта. 4 Тугу да саҥарбатахтара. Иисус ыарыһаҕы таарыйан үтүөрдэн баран, дьиэтигэр ыытан кэбиспитэ.
5 Онтон кинилэргэ эппитэ: «Эһигиттэн кимҥит эмэ осела эбэтэр оҕуһа[171] холуодьаска түстэҕинэ, төһө да субуотатын иһин, тута хостоон таһаарыа суоҕа этэ дуо?» 6 Маны эппитигэр тугу да кыайан хардарбатахтара.
Бэйэтин үрдүктүк туттар киһи – намтыаҕа
7 Ыҥырыллыбыт ыалдьыттар бастыҥ миэстэни талалларын көрөн, Иисус кинилэргэ маннык домоҕу кэпсээбитэ: «8 Уруу малааһыныгар ыҥырылыннаххына, бастыҥ миэстэҕэ олорбот буол; ыҥырыылаахтартан ким эрэ эйигиннээҕэр ордук ытыктанар киһи баар буолуон сөп, 9 оччоҕо эйигин да, кинини да ыҥырбыт хаһаайын эйиэхэ: „Миэстэҕин киниэхэ туран биэр“, – диэтэҕинэ, кыбыста-кыбыста тиһэх миэстэҕэ көһөн олороргор тиийиэҥ. 10 Малааһыҥҥа ыҥырылыннаххына, кэлэн тиһэх миэстэҕэ олорор буол, оччоҕо ыҥырбыт киһи эйиэхэ кэлэн: „Доҕоор, эн бэттэх, үөһээ, олор“, – диэтэҕинэ, эн баар дьон ортотугар чиэскэ тиксибит мааны ыалдьыт буолуоҥ. 11 Бэйэтин үрдүктүк сананар киһи – намтыаҕа, сэмэйдик сананар киһи – үрдүөҕэ».
Биһирэм аһылыкка кими ыҥырыахха
12 Онтон Кинини ыҥырбыт хаһаайыҥҥа эппитэ: «Эбиэт дуу, биһирэм аһылык дуу тэрийдэххинэ – доҕотторгун, убайдаргын-бырааттаргын, аймахтаргын, баай ыалларгын да ыҥыртаабат буол, ыҥырдаххына, кинилэр эмиэ эйигин ыҥыран төттөрү маанылыахтара. 13 Ол оннугар, биһирэм аһылык тэрийдэххинэ, дьадаҥылары, бодоҥнору, доҕолоҥнору, хараҕа суохтары ыҥыртаа; 14 кинилэр эйиэхэ кыайан төлөөбөттөр, онон эн алгыстаныаҥ: төлөбүрүн, кырдьыктаахтар тиллэллэрин саҕана, ылыаҥ».
Улуу малааһын туһунан домох
15 Маны истэн, аттыгар олорооччулартан биирдэстэрэ Киниэхэ: «Оо, Таҥара Саарыстыбатын малааһыныгар сылдьар киһи дьоллоох да буолуо!» – диэбитэ.
16 Иисус, киниэхэ хоруйдаан, манныгы кэпсээбитэ: «Арай биир киһи киэһэ, улахан малааһын тэрийэн, элбэх ыалдьыты ыҥырбыт. 17 Аһыыр кэм кэлбитигэр кини ыҥырыылаахтарга кулутун ыытан: „Кэлиҥ, барыта хайыы-үйэ бэлэм“, – диэн илдьиттээбит.
18 Арай бары киксибит курдук, араастаан сылтаҕыран кэлбэтэхтэр. Бастакы киһи: „Мин сир атыыластым, ону баран көрүөхтээхпин, миигин баалаабаккар көрдөһөбүн“, – диэбит.
19 Онтон иккис киһи эппит: „Мин уон көлүүр оҕуһун атыыластым, онтуларбын баран холоон көрүөм, миигин баалаабаккар көрдөһөбүн“.
20 Үһүс киһи: „Мин ыал буоллум, барар кыаҕым суох“, – диэбит.
21 Кулут төннөн кэлэн бу туһунан тойонугар кэпсээбит. Дьиэлээх хаһаайын уордайан, кулутугар эппит: „Кытаат, түргэнник куорат уулуссаларын кэрийэ сылдьан, дьадаҥылары, бодоҥнору, доҕолоҥнору уонна хараҕа суохтары булан аҕалтаа“.
22 Кулута кэлэн: „Тойонуом! – диэбит. – Эн соруйбуккун толордум, ол гынан баран миэстэ өссө даҕаны баар“.
23 Онуоха тойон эппит: „Суолу бата баран, күрүөлэри кэрийэ сылдьан, кими көрсүбүккүн барытын, дьиэм туоларын курдук, тылгар киллэртээн илдьэ кэл. 24 Эһиэхэ этэбин: ити ыҥырыллыбыт дьонтон ким даҕаны мин малааһыным аһыттан амсайыа суоҕа. Ыҥырыллыбыт элбэх эрээри, талыллыбыт аҕыйах[172]“».
Иисус Христос туһугар туохтан барытыттан аккаастаныы
25 Иисуһу кытта элбэх киһи барсан испитэ. Кини ол дьоҥҥо хайыһан эппитэ: «26 Миэхэ кэлэр киһи ийэтин-аҕатын, ойоҕун, оҕолорун, убайдарын-бырааттарын, эдьиийдэрин-балыстарын уонна бэйэтин олоҕун Миигин таптыырынааҕар ордук таптыыр буоллаҕына, Мин үөрэнээччим буолар кыаҕа суох; 27 ким бэйэтин кириэһин сүгэн Миигин батыспатах, ол Мин үөрэнээччим буолар кыаҕа суох. 28 Эһигиттэн хайаҕыт эмэ башня туттуон баҕардаҕына, маҥнай олоро түһэн, тутуутун ситэрэригэр төһө үп барыахтааҕын суоттаныа суоҕа этэ дуо? 29 Инньэ гымматаҕына, акылаатын ууран баран атынын кыайан ситэриэ суоҕа, оччоҕо ону көрө сылдьар дьон бары: 30 „Хайдах бу киһи тутуутун саҕалаан баран бүтэрбэтий?“ – диэн күлүү гыныахтара.
31 Биитэр хайа эмэ ыраахтааҕы, атын ыраахтааҕыны утары сэриилэһэ бараары туран, олоро түһэн, бэйэтин уон тыһыынча киһитиниин өстөөх сүүрбэ тыһыынча киһитигэр утарсар кыахтааҕын дуу, суоҕун дуу сүбэлэһиэ суоҕа этэ дуо? 32 Кыайтарыаҕын биллэҕинэ, кини, анарааҥҥыта өссө ыраах эрдэҕинэ, иллэһээри, илдьиттэрин ыытыаҕа.
33 Ол курдук эһигиттэн ким баҕарар туох баардааҕыттан барытыттан аккаастамматаҕына, Мин үөрэнээччим буолар кыаҕа суох.
Амтанын сүтэрбит туус
34 Туус – үтүө ас, ол эрээри амтанын сүтэрдэҕинэ, аһыытын хайдах төннөрүөҥүй? 35 Оччоҕо туохха да туһата суох буолар, сири да уоҕурдарга барбат, онон быраҕан эрэ кэбиһиллэр. Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!»

15

Сүппүт бараан туһунан домох
1 Түһээн хомуйааччылар уонна да атын аньыылаах-харалаах бэрт үгүс дьон, Кинини истээри, мусталлара. 2 Фарисейдар уонна сокуонньуттар: «Аньыылаахтары Бэйэтигэр чугаһатар, кинилэри кытта бииргэ аһыыр», – диэн абараллара.
3 Ол иһин Иисус кинилэргэ маннык домоҕу кэпсээбитэ: «4 Эһигиттэн ким эмэ, сүүс барааннааҕыттан биирин сүтэрдэҕинэ, тоҕус уон тоҕуһун мэччитэ хаалларан баран, сүппүт бараанын, хаһан булуор диэри, көрдүү барыа суоҕа этэ дуо? 5 Уонна буллаҕына, онтун үөрэ-көтө санныгар сүгэн баран, 6 дьиэтигэр кэлэн доҕотторун, ыалларын ыҥыран: „Үөрүүбүн үллэстиҥ: сүппүт барааммын буллум“, – диэн этиэҕэ. 7 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: ол курдук эмиэ аньыыны билинэргэ кыһаммат тоҕус уон тоҕус үтүө киһитээҕэр аньыытын билинэр аньыылаах биир киһиттэн Халлааҥҥа ордук үөрүөхтэрэ.
Сүппүт манньыат туһунан домох
8 Эбэтэр хайа дьахтар уон үрүҥ көмүс манньыаттааҕыттан биирин сүтэрдэҕинэ, уотун уматан, дьиэтин сиппийэн, хаһан булуор диэри, кыһанан-мүһэнэн көрдүө суоҕай? 9 Уонна буллаҕына, дьүөгэлэрин, ыалларын ыҥыртаан ылан: „Үөрүүбүн үллэстиҥ: сүппүт манньыаппын буллум“, – диэҕэ. 10 Эһиэхэ этэбин: аньыытын-харатын билинэр аньыылаах биир киһиттэн Таҥара Аанньаллара эмиэ оннук үөрэллэр».
Сүппүт уол туһунан домох
11 Өссө манныгы кэпсээбитэ: «Биир киһи икки уоллаах эбит. 12 Биирдэ кыра уола аҕатыгар эппит: „Аҕаа, ылыахтаах нэһилиэстибэбин миэхэ биэр“. Аҕалара баайын-дуолун уолаттарыгар үллэрэн биэрбит.
13 Аҕыйах хоноот кыра уол, барытын хомунан, ыраах дойдуга барбыт; кини ол дойдуга содурдук олорон, үбүн матайдаан кэбиспит. 14 Үбэ бараммытын кэннэ, ол дойдуга улуу сут турбут, уол улахан кыһалҕаҕа ылларбыт. 15 Онон баран олохтоохтортон биирдэстэригэр үлэҕэ наймыласпыт; анарааҥҥыта уолу, сибиинньэлэрин маната, мэччирэҥ сиригэр ыыппыт. 16 Уол саатар сибиинньэ сиир туораҕынан[173] испин тоторуом дии санаабыт да, киниэхэ тугу да биэрбэтэхтэр.
17 Кэмниэ кэнэҕэс өйдөнөн кэлэн кини эппит: „Төһөлөөх хамначчыт, аҕам килиэбэр тотон, тобохтоон кэбиһэ-кэбиһэ сииллэрэ буолуой, оттон мин манна хоргуйан өлөн эрэбин. 18 Туран аҕабар тиийэн этиэм: Аҕаа, Таҥараны да, эйигин да утары аньыыны оҥорбуппун. 19 Аны эн уолуҥ дэнэр кыаҕым суох; миигин саатар хамначчытынан ыл“. 20 Уонна туран аҕатыгар барбыт.
Аҕата кини иһэрин ыраахтан көрөн, аһынан, уолугар утары сүүрэн тиийбит, моонньуттан кууһан ылан уураабыт.
21 Уола эппит: „Аҕаа, Таҥара да, эн да иннигэр мин аньыыны оҥорбуппун, онон эн уолуҥ дэнэр кыаҕым суох“.
22 Аҕата кулуттарыгар эппит: „Түргэнник бастыҥ таҥаһы таһааран, таҥыннарыҥ, тарбаҕар биһилэхтэ кэтэрдиҥ, атаҕын таҥаһын биэриҥ; 23 итиэннэ уотуллубут тиҥэһэни сиэтэн аҕалан өлөрүҥ: билигин аһыахпыт, үөрүөхпүт-көтүөхпүт! 24 Бу уолум өлөн баран тилиннэ, сүтэн баран көһүннэ“. Бырааһынньык саҕаламмыт.
25 Улахан уол ол кэмҥэ сыһыыга сылдьыбыт; кини дьиэтигэр төннөн чугаһаан иһэн, ырыаны-тойугу, үҥкүүнү-битиини истибит. 26 Итиэннэ биир үлэһитин ыҥыран ылан: „Бу туох ааттаах буолла?“ – диэн ыйыппыт.
27 Үлэһитэ эппит: „Быраатыҥ кэллэ, уола этэҥҥэ эргиллибититтэн үөрэн, аҕаҥ уойбут тиҥэһэни өлөртөрдө“.
28 Улахан уол кыыһыран, дьиэтигэр киириэн баҕарбатах. Аҕата тахсан кинини ыҥыра сатаабыт. 29 Уола эппит: „Бачча сыл тухары мин эйиэхэ үлэлээн кэллим, ол тухары биирдэ даҕаны эн тылгын кэспэтэҕим; эн буоллаҕына саатар биир козел оҕотун, доҕотторгун кытта үөр-көт диэн, миэхэ биэрэриҥ баҕалаах этэ; 30 оттон ити сэлээччэх дьахталларга үбүн бараабыт уолуҥ кэлбитигэр уотуллубут тиҥэһэни киниэхэ анаан өлөрбүккүн“.
31 Тоойуом! – диэбит аҕата. – Эн миигин кытта өрүү бииргэ этиҥ, онон мин баайым барыта – эйиэнэ. 32 Хата бу маннык хомойуох кэриэтэ быраатыҥ өлөн баран тиллибитигэр, сүтэн баран көстүбүтүгэр үөрүөххэ-көтүөххэ баар этэ“».

16

Булугас өйдөөх көмөлөһөөччү туһунан домох
1 Оттон үөрэнээччилэригэр Иисус эппитэ: «Биир баай киһи баайын-дуолун дьаһайтарар көмөлөһөөччүлээх эбит. Биирдэ киниэхэ баайгын көрөөччүҥ үпкүн куорҕаллыыр диэн үҥсүү киирбит. 2 Дьиэлээх тойон кинини ыҥыран ылан эппит: „Эн тускунан бу тугу-тугу иһиттим? Баайбын хайдах көрбүккүн-харайбыккын отчуоттаа, аны мантан инньэ мин баайбын дьаһайар кыаҕыҥ суох буолбут“.
3 Онуоха көмөлөһөөччүтэ иһигэр санаабыт: „Хайыах бэйэбиний? Тойонум миигин үлэбиттэн үүрэн эрэр. Буор хаһыахпын – кыайбаппын, умналыахпын – кыбыстабын. 4 Дьэ хата тугу гынарбын тобуллум! Үлэбиттэн уураттаҕына, миигин дьиэлэригэр олордуох дьону була сатыам“.
5 Уонна тойонугар иэстээх дьону тус-туспа ыҥыртаан ылан, биирдэриттэн: „Мин тойоммор төһө иэстээххиний?“ – диэн ыйыппыт.
6 Анарааҥҥыта: „Сүүс мээрэй арыы иэстээхпин“, – диэбит.
Онуоха кини эппит: „Араспыыскаҥ бу баар. Кэл, олор, биэс уон мээрэй диэн суруйа оҕус“.
7 Оттон иккис киһиттэн ыйыппыт: „Эн төһө иэстээххиний?“
Анарааҥҥыта: „Сүүс мээрэй сэлиэһинэй бурдук иэстээхпин“, – диэбит.
Онуоха кини эппит: „Араспыыскаҥ бу баар. Аҕыс уон мээрэй диэн суруй“.
8 Тойоно итэҕэлтэн тахсыбыт көмөлөһөөччүтүн, булугас өйдөөхтүк быһаарыммытын иһин, хайҕаабыт. Бу үйэ уолаттара, бэйэлэрин тэҥнээхтэрин ортотугар сылдьан, сырдык уолаттарынааҕар ордук булугас өйдөөхтөр.
9 Онон Мин эһиэхэ этэбин: сирдээҕи баайгытынан туһанан бэйэҕитигэр доҕоттордо булунуҥ, оччоҕо кэлин ол баайгыт эһиннэҕинэ, кинилэр эһигини үйэлэргэ үрэллибэт дьиэлэригэр киллэриэхтэрэ. 10 Аҕыйахха эрэллээх элбэххэ да эрэллээх буолуо, аҕыйахха эрэлэ суох элбэххэ да эрэлэ суох буолуо. 11 Онон сирдээҕи баайга эрэлэ суох буоллаххытына, дьиҥ баайы ким эһиэхэ итэҕэйиэй? 12 Туора киһи үбүгэр эрэлэ суох буоллаххытына, бэйэҕит киэнин ким эһиэхэ биэриэй? 13 Хайа да кулут икки тойоҥҥо үлэлиир кыаҕа суох: биитэр биирин абааһы көрүөҕэ, атынын таптыаҕа, биитэр бииригэр бэриниилээх буолуоҕа, атынын аахайыа суоҕа. Таҥараҕа уонна маммонаҕа иккиэннэригэр кулут буолар кыаххыт суох».
Сокуон уонна Таҥара Саарыстыбата
14 Харчыга ымсыылаах фарисейдар маны истэн, Кинини күлүү гыммыттара. 15 Иисус эппитэ: «Дьоҥҥо-сэргэҕэ кырдьыксыт дьон курдук көстүөххүтүн баҕараҕыт эрээри, Таҥара эһиги сүрэххитин билэр. Дьон тугу үрдүк диирин Таҥара мөкү диир. 16 Сокуон уонна Пророктар Иоанн инниттэн бааллара, ол саҕаттан Таҥара Саарыстыбатын Евангелиета иһитиннэриллэр, итиэннэ ханнык баҕарар киһи онно күүһүн ууран туран киирэр. 17 Ол эрээри Сокуон биир да сурааһына сүтүөн кэриэтэ, сир-халлаан дөбөҥнүк сүтүөҕэ.
18 Ким ойоҕуттан арахсан, атыны ойох ылбыт, ол көссүүлэһэр, эриттэн арахсыбыт дьахтары ойох ылар киһи эмиэ көссүүлэһэр.
Баай киһи уонна Лазарь
19 Биир баай киһи баара, көрүөхтэн кэрэ, күндү таҥаһы[174] таҥнара; кини олоҕо күнтэн күн бүппэт бырааһынньык этэ. 20 Баай киһи олбуорун ааныгар этэ бүтүннүү бар баас буолбут Лазарь диэн умнаһыт киһи сытара. 21 Кини баай киһи остуолуттан түһэр килиэп хоруоскатыгар баҕара саныыра; ыттар кэлэн кини сиикэй баастарын салыыллара. 22 Умнаһыт өлбүтүгэр Аанньаллар кинини Авраам күөнүгэр илдьибиттэр. Баай киһи өлбүтүн эмиэ харайбыттар. 23 Биирдэ баай аад иһигэр муҥу көрө олорон, хараҕын өрө көрбүтэ: ыраах Авраам уонна кини күөнүгэр Лазарь олорор эбит. 24 Баай туох баар күүһүн мунньунан үөгүлээбит: „Аҕаа, Авраам! Миигин аһын-харыһый, Лазары манна миэхэ ыыт: сөмүйэтин төбөтүн ууга илитэн аҕалан, тылбын сөрүүкэттин. Бу уот төлөнүгэр салатан сору көрдүм!“ 25 Онуоха Авраам эппит: „Тоойуом! Өйдөө: эн сирдээҕи олоххор үтүөнү көрбүтүҥ, оттон Лазарь муҥу көрбүтэ; аны билигин кини дуоһуйар, оттон эн муҥу көрөҕүн. 26 Итиэннэ биһиги уонна эһиги икки ардыбытыгар үтүгэн түгэҕэ баар, онон мантан эһиэхэ тиийиэхтэрин баҕарааччылар кыайан барбаттар, анарааттан биһиэхэ эмиэ кыайан кэлбэттэр“. 27 Онуоха баай эппит: „Оннук буоллаҕына, аҕаа, ааттаһабын: кинини аҕам дьиэтигэр ыыт; 28 онно мин биэс бырааттаахпын, кинилэр эмиэ бу сор-муҥ сиригэр кэлбэттэрин туһугар, Лазарь кинилэри сэрэттин“. 29 Авраам хоруйдаабыт: „Кинилэргэ Моисей уонна пророктар бааллар, олору иһиттиннэр“. 30 Онуоха баай эппит: „Суох, Авраам аҕаа, арай өлбүттэртэн ким эмэ кинилэргэ тиийэрэ буоллар, оччоҕо аньыыларын билиниэ этилэр“. 31 Авраам эппит: „Моисейы уонна пророктары истибэт буоллахтарына, өлбүт киһи да тиллэн кэлэн, кинилэри итэҕэтиэ суоҕа“».

17

Аньыы, итэҕэл уонна эбээһинэс
1 Оттон үөрэнээччилэригэр Иисус эппитэ: «Киһини аньыыга тардар моһоллор син биир баар буолуохтара гынан баран, сор-муҥ күүтэр ол моһол төрдө буолар киһини. 2 Кини бу турар кыралартан биирдэстэрин эмэ аньыыга уккуйуон кэриэтэ, моонньугар суоруна тааһын баайан, муораҕа тимирдибиттэрэ киниэхэ ордук буолуо этэ. 3 Бэйэҕитин көрүнэ сылдьыҥ. Быраатыҥ эйигин утары[175] аньыыны оҥордоҕуна сэмэлээ, оттон аньыытын билиннэҕинэ, кинини бырастыы гын; 4 биир күҥҥэ эйигин утары сэттэтэ аньыыны оҥорон баран, күҥҥэ сэттэтэ кэлэн: „Аньыыбын билинэбин“, – диир буоллаҕына, эн кинини бырастыы гынар буол».
5 Онтон биирдэ Апостоллар Айыы Тойонтон: «Итэҕэлбитин бөҕөргөт», – диэн көрдөспүттэрэ.
6 Айыы Тойон эппитэ: «Эһиги хартыыһа сиэмэтин саҕа итэҕэллээххит эбитэ буоллар, субу үүнэн турар смоковница, сиртэн силистэри хоҥнон байҕалга көс диэтэххитинэ, эппиккитин толоруо этэ. 7 Арай эһигиттэн хайаҕыт эрэ сир хорутар, биитэр сүөһү маныыр кулуттаах буоллун; ол кулуккут сыһыыттан кэлээтин, эһиги киниэхэ чэ, кэл, олорон аһаа диэн этиэххит этэ дуо? 8 Хата аһыахпын аспын тарт уонна бу аһыыр кэммэр курданан илии-атах буол, ол кэнниттэн бэйэҥ аһаар диэххит этэ буолбат дуо? 9 Бу кулуккут соруйбуккутун толордоҕуна, эһиги киниэхэ махтаныаххыт этэ дуо? Суох дии саныыбын[176]. 10 Ол курдук эһиги эмиэ ыйыллыбыты барытын толорон бараҥҥыт, биһиги туохха да турбат кулуттарбыт, толоруохтаах эбээһинэспитин эрэ толордубут диир буолуҥ».
Араҥ ыарыылаах уон киһини үтүөрдүү
11 Иерусалимҥа баран иһэн, Иисус Самария Галилеялыын быысаһар сиринэн ааһан испитэ. 12 Дэриэбинэҕэ киирэн истэҕинэ, араҥ буолбут уон киһи аара көрсөн, тэйиччи туран: 13 «Иисус Үөрэтээччи! Биһигини абыраа!» – диэн үөгүлэспиттэрэ.
14 Кинилэри көрөн, Иисус: «Баран аҕабыыттарга көрдөрүнүҥ», – диэбитэ. Олор баран иһэн ырааһыран хаалбыттара.
15 Биирдэстэрэ, үтүөрбүтүн көрөн, куолаһын муҥунан Таҥараны уруйдуу-уруйдуу, төннөн кэлбитэ 16 уонна махтанан, Иисус атаҕар умса түспүтэ. Бу – Самария киһитэ этэ.
«17 Барыта уон киһи үтүөрбүтэ буолбат дуо? – диэбитэ Иисус. – Оччоҕо тоҕуһа ханнаный? 18 Бу омук киһититтэн ураты тоҕо хайалара да Таҥараҕа махтана төннүбэтэ?» 19 Онтон киниэхэ эппитэ: «Чэ, туран бар, итэҕэлиҥ эйигин быыһаата».
Таҥара Саарыстыбата хайдах кэлэрин туһунан
20 Фарисейдар Таҥара Саарыстыбата хаһан кэлэрин Киниттэн ыйыппыттарыгар, маннык хоруйдаабыта: «Таҥара Саарыстыбата биллэрдик-көстөрдүк кэлиэ суоҕа, 21 „Көр, бу манна баар“, эбэтэр „Ол онно баар“ диэхтэрэ суоҕа: Таҥара Саарыстыбата эһиги искитигэр баар[177]».
Киһи Уола эмискэ кэлиэ
22 Үөрэнээччилэригэр эмиэ эппитэ: «Киһи Уола олорбут биир күнүн саатар көрдөрбүт диир кэмҥит кэлиэҕэ, ол эрээри ону көрүөххүт суоҕа. 23 Эһиэхэ „Бу манна!“, биитэр „Ол онно!“ диэхтэрэ, оччоҕо эһиги ону көрдүү сүүрүмэҥ, эккирэтиһэ барымаҥ. 24 Киһи Уола Бэйэтин күнүгэр, чаҕылҕан халлаан биир уһугар чаҕылыс гыннаҕына, халлаан атын уһугар тиийэ сандаарарын курдук буолуоҕа. 25 Ол эрээри Кини бастаан элбэх муҥу көрүөхтээх, бу көлүөнэ Кинини туоратыахтаах. 26 Ной саҕана хайдах этэй да, Киһи Уолун кэмигэр эмиэ оннук буолуоҕа. 27 Ной ковчегка киириэр диэри, дьон иһэллэрэ-аһыыллара, ойох ылаллара, эргэ бараллара, ол сырыттахтарына, улуу мотуок кэлэн кинилэри барыларын эспитэ. 28 Лот саҕана син биир оннук этэ: дьон иһэллэрэ-аһыыллара, атыылаһаллара, атыылыыллара, оҕуруот олордоллоро, дьиэ тутталлара; 29 онтон Лот Содомтан тахсыбыт күнүгэр халлаантан умайа сылдьар сиэрэлээх ардах түһэн барыларын имири эспитэ. 30 Киһи Уола кэлэр күнүгэр эмиэ соннук буолуоҕа. 31 Ол күн дьиэ үрдүгэр турааччы иһирдьэ баар малбын-салбын ылыам этэ диэн, аллара түспэтин; оттон ходуһаҕа баар киһи дьиэтигэр төннүбэтин. 32 Лот ойоҕун өйдүү сылдьыҥ. 33 Олоҕун харыстааччы олоҕун сүтэриэҕэ, оттон олоҕун сүтэрээччи олоҕун быыһыаҕа. 34 Эһиэхэ этэбин: ол түүн тэллэххэ сытар икки киһиттэн биирдэстэрэ ылыллыаҕа, атына хаалларыллыаҕа; 35 бурдук тарда турар икки дьахтартан биирдэстэрэ ылыллыаҕа, атына хаалларыллыаҕа; 36 ходуһаҕа сылдьар икки киһиттэн биирдэстэрэ ылыллыаҕа, атына хаалларыллыаҕа[178]».
37 Маны истэн: «Тойоммуот, ол ханна буолуой?» – диэн ыйыппыттара.
«Ханна өлүк баар да, онно суордар мустуохтара», – диэбитэ Кини.

18

Огдообо уонна судьуйа туһунан домох
1 Онтон Иисус кинилэргэ Таҥараҕа өрүүтүн үҥэ сылдьыахтаахтарын, санааларын түһэриэ суохтаахтарын туһунан домоҕу кэпсээбитэ: «2 Биир куоракка Таҥараттан да саллыбат, дьонтон да сааппат судьуйа олорбут. 3 Эмиэ онно биир огдообо дьахтар баара, кини судьуйаҕа кэлэ-кэлэ миигин көмүскээ, дьыалабын быһаар диэн көрдөһөр эбит.
4 Судьуйа көмөлөһүөн өр баҕарбакка сылдьыбыт. Онтон кэмниэ кэнэҕэс төһө да Таҥараттан саллыбатаҕым, дьонтон сааппатаҕым иһин, 5 бу огдообо бэркэ эрэйдээн эрэр, кэлэ-кэлэ салгыта турууһу, онон көмүскүүһүбүн диэн быһаарыммыт».
6 Маны кэпсээн баран Айыы Тойон эппитэ: «Эһиги бэл бу кэрээниттэн тахсыбыт судьуйа тугу диирин истэҕит дуо? 7 Уонна баран Таҥара, төһө да түргэнник көмүскүү охсубатаҕын иһин, түүннэри-күнүстэри Киниттэн көрдөһөөччүлэргэ, Бэйэтэ талан ылбыт дьонугар, ама көмөлөһүө суоҕа дуо? 8 Эһиэхэ этэбин: Таҥара бэрт сотору кинилэри көмүскүөҕэ. Ол эрээри Киһи Уола сиргэ кэлэн, итэҕэли булуо дуо?»
Фарисей уонна түһээн хомуйааччы туһунан домох
9 Оттон үчүгэйбит диэн бэйэлэрин бүк эрэнэр, атыттары сэниир дьоҥҥо маннык домоҕу кэпсээбитэ: «10 Икки киһи Таҥара Дьиэтигэр үҥэ киирбиттэр: биирэ фарисей, иккиһэ түһээн хомуйааччы эбит. 11 Фарисей Таҥараҕа бу курдук үҥпүт: „Таҥара! Мин атын дьон: талабырдьыттар, албыннар, көссүүлэһээччилэр эбэтэр ити түһээн хомуйааччы – курдук буолбатаҕым иһин, Эйиэхэ махтанабын. 12 Мин нэдиэлэҕэ иккитэ поһу тутуһабын, тугу атыылаһарбыттан уон гыммыт биирин Эйиэхэ биэрэбин“.
13 Оттон түһээн хомуйааччы ыраах туран, халлаан диэки өрө көрүөн да толлон, түөһүн кырбана-кырбана: „Оо, Таҥара, миигин, аньыылааҕы абыраа!“ – дии турбут.
14 Эһиэхэ этэбин: бу иккис киһи бастакытааҕар ордук бырастыы гыныллан дьиэтигэр төннүбүт. Ким бэйэтин үрдэтинэр – намтыаҕа, ким бэйэтин намтатынар – үрдүөҕэ».
Иисус Христос уонна кыра оҕолор
15 Киниэхэ таарыйтара, быыкаа оҕолору аҕалтаабыттара; үөрэнээччилэрэ ону көрөн буойа сатаабыттара. 16 Иисус оҕолору ыҥыртаан ылан баран, эппитэ: «Оҕолору Миэхэ аһарыҥ, Миэхэ кэлэллэрин мэһэйдэһимэҥ: Таҥара Саарыстыбатыгар манныктар киирэллэр. 17 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Таҥара Саарыстыбатын оҕо курдук ылыммыт киһи эрэ онно киириэҕэ».
Баай киһи
18 Тойоттортон биирдэстэрэ Киниттэн ыйыппыта: «Үтүө Үөрэтээччи! Бараммат олоххо тиксэр туһугар, мин тугу гыныахтаахпыный?»
«19 Миигин тоҕо үтүө диигиний? – диэбитэ Иисус. – Үтүө ким да суох, Таҥара эрэ үтүө. 20 „Көссүүлэһимэ, өлөрүмэ, уорума, сымыйанан туоһулаама, ийэлээх аҕаҕын ытыктаа“ диэн кэриэстэри эн билэҕин».
21 «Итини барытын оҕо сааспыттан тутуһабын ээ», – диэбитэ баай киһи.
22 Маны истэн, Иисус эппитэ: «Эн өссө биириҥ итэҕэс: туох бааргын барытын атыылаан дьадаҥыларга түҥэт, оччоҕо Халлааҥҥа баайдаах буолуоҥ; уонна кэлэн Миигин батыс».
23 Киһи мантан сүрдээҕин мунчаарбыта – кини олус баай этэ. 24 Иисус кини мунчаарбытын көрөн: «Баай дьон Таҥара Саарыстыбатыгар киирэллэрэ хайдах курдук ыараханый! – диэбитэ. – 25 Баай киһи Таҥара Саарыстыбатыгар киирэринээҕэр тэбиэн иннэ үүтүнэн дөбөҥнүк ааһыаҕа».
26 Маны истибиттэр: «Оччоҕо ким быыһанар кыахтааҕый?» – диэн ыйыппыттара.
27 «Киһи кыайбатаҕын Таҥара кыайар», – диэбитэ Иисус.
Иисус Христоһу батыспыт дьону күүтэр наҕараада
28 Маныаха Петр эппитэ: «Биһиги барыны барытын хаалларан туран Эйигин батыспыппыт».
«29 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэбитэ Иисус кинилэргэ, – Таҥара Саарыстыбатын туһугар дьиэтин-уотун, төрөппүттэрин, убайдарын-бырааттарын, эдьиийдэрин-балыстарын, ойоҕун, оҕолорун хаалларбыт киһи 30 бу үйэҕэ хаалларбытынааҕар баһаам бүк элбэххэ, оттон кэлэр Үйэҕэ бараммат олоххо тиксиэҕэ».
Иисус Христос өлөн баран тиллэрин өссө биирдэ этэр
31 Уон икки үөрэнээччитин туспа ыҥыран ылан эппитэ: «Дьэ бу биһиги Иерусалимнаан иһэбит, онно барыта пророктар Киһи Уолун туһунан суруйбуттарын курдук буолуоҕа. 32 Кинини тутан Таҥараны билбэт омуктарга биэриэхтэрэ, оччоҕо Кинини элэк оҥостуохтара, атаҕастыахтара, силлиэхтэрэ, 33 итиэннэ илдьи кырбаан баран өлөрүөхтэрэ; ол эрээри үһүс күнүгэр Кини тиллиэҕэ».
34 Бу этиллибиттэн үөрэнээччилэр тугу да өйдөөбөтөхтөрө, Иисус этэр тылын ис хоһооно кинилэртэн кистэммит буолан, өйдөрүгэр түспэтэҕэ.
Иерихон чугаһыгар хараҕа суох умнаһыты үтүөрдүү
35 Иисус Иерихоҥҥа чугаһаан истэҕинэ, суол кытыытыгар хараҕа суох киһи умналыы олороро. 36 Элбэх дьон ааһан иһэрин истэн, кини: «Бу туох буолла?» – диэн ыйыппыта.
37 «Иисус Назорей ааһан иһэр», – диэбиттэрэ.
38 Кини хаһыытыы түспүтэ: «Иисус, Давид Уола, миигин абыраа!»
39 Бастаан иһээччилэр буойбуттарыгар өссө күүскэ үөгүлээбитэ: «Давид Уола, абыраа!»
40 Иисус тохтоон, кинини Бэйэтигэр аҕалтарбыта. Чугаһаан кэлбитигэр: 41 «Миигиттэн тугу көрдөһүөххүн баҕараҕыный?» – диэн ыйыппыта.
«Тойонуом, харахпынан көрөр буолуохпун баҕарабын!» – диэбитэ киһи.
42 «Эн көрөр буолуоҥ! Эйигин итэҕэлиҥ быыһаата», – диэбитэ Иисус. 43 Киһи сонно көрөр буолан хаалбыта, онон Таҥараны айхаллыы-айхаллыы, Иисус кэнниттэн батыһан барбыта. Маны көрөн, дьон бары Таҥараҕа хайҕал тылын эппиттэрэ.

19

Закхей итэҕэйиитэ
1 Онтон Иисус Иерихоҥҥа киирэн, куорат устун баран испитэ. 2 Биир Закхей диэн ааттаах баай киһи, түһээн хомуйааччылар тойонноро, 3 Иисуһу ким буоллаҕай диэн, көрүөн олус баҕарбыта да, уҥуоҕунан кыра буолан, дьон кэннигэр түбэһэн хаалан, кыайан көрбөтөҕө; 4 ол иһин сүүрүүнэн илин түһэн, Иисус ааһыахтаах суолун кытыытыгар үүнэн турар смоковница үрдүгэр ыттыбыта.
5 Иисус бу сиргэ кэлэн, кинини көрөн: «Закхей! – диэн ыҥырбыта. – Түһэ оҕус, бүгүн Мин эн дьиэҕэр тохтуохтаахпын». 6 Закхей үөрэ-көтө түһэ охсон, Иисуһу дьиэтигэр киллэрэн маанылаабыта.
7 Бары ону көрөн, сөбүлээбэккэлэр: «Аньыылаах киһи дьиэтигэр тохтоото», – диэн суугунаспыттара.
8 Оттон Закхей туран Айыы Тойоҥҥо эппитэ: «Тойонуом! Мин баайым аҥаарын умнаһыттарга биэриэм, итиэннэ кими эмэ атаҕастаабыттаах буоллахпына, киниэхэ түөрт оччону толук төлүөм».
«9 Бүгүн бу дьиэҕэ быыһабыл кэллэ, – диэбитэ Иисус киниэхэ. – Кини эмиэ Авраам уола эбээт. 10 Киһи Уола өлбүтү-сүппүтү булан быыһыы кэлбитэ».
Уон көмүс манньыат туһунан домох
11 Иисус Иерусалимҥа чугаһаабытын иһин дьон Таҥара Саарыстыбата субу кэлиэ дии саныыллара. Кини истэн олорооччуларга өссө биир домоҕу кэпсээбитэ. «12 Биир үрдүк сололоох киһи, ыраахтааҕы солотун ылан төннөөрү, ыраах дойдуга аттаммыт, – диэбитэ Кини. – 13 Суолга туруон иннинэ кини уон кулутун ыҥыран ылбыт, уонна барыларыгар биирдии кыһыл көмүс манньыаты биэрэн баран: „Мин төннүөхпэр диэри, бу маны эргитээриҥ“, – диэбит.
14 Биир дойдулаахтара кинини абааһы көрөр буолан: „Кини биһиэхэ ыраахтааҕы буолуон баҕарбаппыт“, – диэн кэнниттэн илдьит ыыппыттар.
15 Киһи ыраахтааҕы солотун ылан кэлээт, ким төһөнү эргитэн булбутун билээри, харчы биэрбит кулуттарын ыҥыртаран ылбыт.
16 Бастакы кулута кэлэн эппит: „Тойонуом! Эн биир кыһыл көмүс манньыатыҥ уон манньыаты аҕалла“.
17 Тойоно киниэхэ эппит: „Бэрт сөпкө гыммыккын, үтүө үлэһитим! Кыраҕа да итэҕэллээҕиҥ иһин, уон куораты эйиэхэ салайтара биэрэбин“.
18 Иккис кулута кэлэн эппит: „Тойонуом! Эн биир кыһыл көмүс манньыатыҥ биэс манньыаты аҕалла“.
19 Онуоха тойоно: „Эн эмиэ биэс куораты салайа ылаҕын“, – диэбит.
20 Үһүс кулута кэлэн эппит: „Тойонуом! Эн миэхэ биэрбит кыһыл көмүс манньыатыҥ бу баар, мин маны харыстаан былаакка суулаан уура сырыттым. 21 Эн дьэбиргин – уурбатах сиргиттэн ыларгын, ыспатах буолаккыттан хомуйаргын билэр буоламмын, эйигиттэн куттаммытым“.
22 Тойоно эппит: „Бу эппит тылгынан бэйэҕин дьүүллүөм, көлөөк үлэһит! Мин дьэбирбин – уурбатах сирбиттэн ыларбын, ыспатах буолакпыттан хомуйарбын билэр эрээригин, 23 төннөммүн, төһөнү биэрбиппин барыстары ылыахпын, харчыбын тоҕо эргитэ биэрбэтиҥ?“
24 Уонна онно турар дьоҥҥо: „Киниттэн кыһыл көмүһүн ылаҥҥыт, уон көмүс манньыаттаах киһиэхэ биэриҥ“, – диэбит.
25 Онуоха: „Тойоммуот, ол киһи хайыы-үйэ уон көмүс манньыаттаах ээ“, – диэбиттэр.
26 Тойонноро эппит: „Эһиэхэ этэбин: баардаахха – бэриллиэҕэ, оттон туга да суох киһиттэн туох эмэ баардааҕа кытта былдьаныаҕа. 27 Оттон мин ыраахтааҕы буолуохпун баҕарбат өстөөхтөрбүн манна аҕалан, көрөн турдахпына, өлөртөөҥ“».
Иерусалимҥа киирии
28 Маны кэпсээн баран, Иисус Иерусалимныыр суолу тутуһан салгыы айаннаабыта. 29 Елеон хайатын аттыгар баар Виффагиялаах Вифанияҕа чугаһаан иһэн, Кини икки үөрэнээччитин сорукка ыыппыта. «30 Бу иннибитигэр көстөр дэриэбинэҕэ бара сылдьыҥ, – диэбитэ. – Онно киирээт да, өссө мииниллэ илик осел баайыллан турарын көрүөххүт, ону сүөрэн манна аҕалыҥ; 31 ким эмэ тоҕо сүөрэҕит диэн ыйыттаҕына, Тойоммут наадыйар диэриҥ».
32 Үөрэнээччилэр тиийэн, Кини эппитин булан ылбыттара. 33 Осел оҕотун сүөрэн эрдэхтэринэ, иччилэрэ: «Хайа бу оселу тоҕо сүөрэҕит?» – диэбиттэрэ.
34 «Тойоммут наадыйар, ол иһин», – диэн хоруйдаабыттара.
35 Оселу Иисуска сиэтэн аҕалан, үрдүгэр таҥастарын ууран баран, Иисуһу олордубуттара. 36 Кини оселу миинэн истэҕинэ, дьон таҥастарын устан суолга тэлгээн биэрэллэрэ.
37 Иисус Елеон хайатыттан түһэр аартыкка чугаһаабытыгар үтүмэн үгүс үөрэнээччилэрэ бары үөрэн, илэ көрбүт дьикти дьайыыларын иһин Таҥараны айхаллаабыттара: 38 «Айыы Тойон аатыгар кэлэн иһэр Ыраахтааҕы алгыстаах! Халлааҥҥа эйэ буоллун, үрдүк Халлааннарга айхал буоллун!»
39 Дьон быыһыгар турар сорох фарисейдар: «Үөрэтээччи! Үөрэнээччилэргин буой эрэ», – диэбиттэрэ.
40 «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэбитэ Иисус, – кинилэр уурайдахтарына, таастар хаһыытаһыахтара».
Иерусалимы аһыйыы
41 Иисус Иерусалимҥа чугаһаан баран, куораты көрөн аһынан ытаабыта: «42 Оо, эйигин[179] эйэҕэ туох тиэрдэрин саатар бүгүн билэриҥ буоллар! Ол эрээри билигин бу барыта эйигиттэн кистэммит. 43 Өстөөхтөрүҥ эйигин тула бөҕөргөтүү туттан, эргиччи ыган иилии эргийэр күннэрэ тирээн кэлиэ. 44 Эйигин оҕолоргунуун имири эһиэхтэрэ, эн тааскыттан тааһы хаалларыахтара суоҕа. Ол барыта эн Таҥара быыһыы кэлбитин билбэтэххиттэн буолуо».
Таҥара Дьиэтин ырааһырдыы
45 Онтон Таҥара Дьиэтигэр киирэн, онно баар атыылааччылары уонна атыылаһааччылары барыларын үүртэлии сылдьан: 46 «Мин Дьиэм үҥэр дьиэ буолар диэн суруллубута, ону эһиги ороспуойдар ордуулара гыммыккыт!» – диэбитэ.
47 Күн аайы Кини Таҥара Дьиэтигэр үөрэтэрэ. Архиерейдар, сокуонньуттар уонна норуот биллэр аҕа баһылыктара Кинини өлөрөр сылтах көрдүү сатаабыттара эрээри, 48 тугу да кыайан тобулбатахтара – бар дьон Кини хас биирдии тылын истээри, харыс да хаалбакка, батыһа сылдьара.

20

Иисус Христос быраабын ыйытыы
1 Иисус Таҥара Дьиэтигэр дьону үөрэтэн Евангелиены иһитиннэрэ сырыттаҕына, архиерейдар уонна сокуонньуттар аҕа баһылыктары кытта тиийэн кэлэн: 2 «Биһиэхэ эт эрэ, Эн ханнык быраапкынан итинник быһыыланаҕыный, ким Эйиэхэ итинник быраабы биэрбитэй?»[180] – диэн ыйыппыттара.
«3 Мин эмиэ эһигиттэн биири ыйытыам, – диэбитэ Иисус. – Этиҥ эрэ, 4 Иоанн хантан көҥүл ылан сүрэхтээбитэй: Таҥараттан дуу, дьонтон дуу?»
5 Кинилэр бэйэлэрин икки ардыларыгар сүбэлэспиттэрэ: «Таҥараттан диэтэхпитинэ, оччоҕо кинини тоҕо итэҕэйбэтэххитий диэҕэ, 6 оттон дьонтон диэтэхпитинэ, норуот биһигини тааһынан тамныаҕа. Иоанн пророк буоларын кинилэр бары итэҕэйэллэр». 7 Ол иһин: «Хантанын билбэппит», – диэн хоруйдаабыттара.
8 «Оччоҕо Мин эмиэ ханнык бырааппынан итини оҥорорбун эһиэхэ эппэппин», – диэбитэ Иисус.
Виноградник үлэһиттэрин туһунан домох
9 Кини норуокка маннык домоҕу кэпсээбитэ: «Биир киһи виноградник олордубут уонна онтукатын үлэһиттэргэ туттаран баран, өр буола атын сиргэ барбыт. 10 Виноградник астанар кэмэ кэлбитигэр кини, отон ыллара, үлэһиттэргэ кулутун ыыппыт. Үлэһиттэр кулуту үлтү кырбаан баран, туга да суох төттөрү утаарбыттар. 11 Өссө атын кулутун ыыппыт, үлэһиттэр ону эмиэ үлтү сынньан, атаҕастаан баран, туга да суох үүрэн ыыппыттар. 12 Онтон үһүс кулутун ыыппытын эмиэ бааһырдан-эчэтэн баран, үүрэн кэбиспиттэр.
13 Дьэ онно виноградник хаһаайына: „Хайыамый? Таптыыр уолбун ыытыым, баҕар, кыбыстан киниэхэ биэриэхтэрэ“, – диэбит.
14 Үлэһиттэр уолу көрөн: „Нэһилиэнньик иһэр. Баран кинини өлөрүөҕүҥ – нэһилиэстибэтэ биһиэхэ тиксиэ“, – дэспиттэр. 15 Итиэннэ кинини виноградник таһыгар таһааран өлөрөн кэбиспиттэр. Маннык түбэлтэҕэ виноградник хаһаайына кинилэри хайдах гыныан сөбүй? 16 Кини ити үлэһиттэри өлөртөөн баран, винограднигын атыттарга туттарыа».
Маны истибиттэр: «Оннук эрэ буолбатын!» – дэспиттэрэ.
Тутааччылар бырахпыт таастара
17 Иисус кинилэр диэки көрөн баран эппитэ: «„Тутааччылар бырахпыт таастара муннук тутаах тааһа буолла“ диэн Суруйуулар тугу этэллэрий? 18 Бу таастан иҥнэн охтубут киһи үлтү түһэн өлүөҕэ, оттон бу таас түспүт киһитэ хам баттатан өлүөҕэ».
19 Архиерейдар уонна сокуонньуттар Иисус бу домоҕунан кинилэри сирэйдээн кэпсээбитин өйдөөн, Кинини тутуохтарын баҕарбыттара да, норуоттан куттаммыттара.
Император түһээнэ
20 Онон кинилэр Иисуһу кэтэһэ-манаһа сылдьан, хайдах эмэ тылыттан иҥиннэрэн баран тойотторго уонна баһылык суутугар тутан биэрээри, көнө дьон буолан кубулуммут куомуннаахтарын ыыппыттара. 21 Олор кэлэн Иисустан ыйыппыттара: «Үөрэтээччи! Эн сөптөөҕү этэргин-үөрэтэргин, киһини кимиттэн-тугуттан көрбөккүн, чахчы Таҥара суолугар үөрэтэргин билэбит. 22 Биһиги ыраахтааҕыга түһээн төлүүрбүт көҥүллэнэр дуу, суох дуу?»
23 Иисус, кинилэр кубулуналларын билэн, эппитэ: 24 «Миигин тоҕо үтэн-анньан көрөҕүт? Динарийда Миэхэ көрдөрүҥ: бу ким мөссүөнэ, ким суруга баарый?»
«Рим ыраахтааҕытын киэнэ», – дэспиттэрэ.
25 «Оннук буоллаҕына, ыраахтааҕы киэнин ыраахтааҕыга, Таҥара киэнин Таҥараҕа биэриҥ», – диэбитэ Иисус.
26 Кинилэр дьон иннигэр Иисуһу кыайан тылыттан иҥиннэрбэтэхтэрэ, хоруйун сөҕөн, саҥата суох барбыттара.
Өлбүттэр тиллиилэрин туһунан ыйытыы
27 Өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин итэҕэйбэт саддукейдартан хас да киһи кэлэн Киниттэн ыйыппыттара: «28 Үөрэтээччи! Моисей биһиэхэ хаалларбыт суруйуутунан, ким эрэ ойох ылан баран оҕото суох сылдьан өллөҕүнэ, кини удьуорун салгыыр туһуттан, быраата кини огдооботун ылыахтаах. 29 Сэттэ бырааттыылар бааллара. Улахан убайдара ойох ылан баран, оҕото суох сылдьан өлбүтэ. 30 Иккис бырааттара эмиэ ол дьахтары ойох ылбыта да, оҕо төрөппөккө өлбүтэ. 31 Үһүс бырааттара эмиэ ол дьахтары ойох ылбыта. Ити курдук, бары сэттиэн кинини ыла сылдьыбыттара да, оҕото суох сылдьан өлбүттэрэ. 32 Барыларын кэнниттэн дьахтар өлбүтэ. 33 Кэлин бары тилиннэхтэринэ, кини хайаларын ойоҕо буолуоҕай? Кинини сэттиэн ыла сылдьыбыттара эбээт».
34 Иисус кинилэргэ эппитэ: «Бу үйэ дьоно эрэ ойох ылаллар, эргэ бараллар; 35 оттон өлбүттэртэн тиллэн Кэнэҕэс Үйэ олоҕор тиксибит дьон ойох да ылбаттар, эргэ да барбаттар. 36 Кинилэр, Аанньал курдук буолан, аны өлбөттөр, итиэннэ өлбүттэртэн тиллэн Таҥара оҕолоро буолаллар. 37 Оттон өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин Моисей умайа турар талах туһунан кэпсииригэр көрдөрбүтэ. Кини онно Айыы Тойону Авраам Таҥарата, Исаак Таҥарата, Иаков Таҥарата диэн ааттыыр. 38 Таҥара өлбүттэр Таҥаралара буолбатах, тыыннаахтар Таҥаралара. Киниэхэ бары тыыннаахтар».
39 Маны истэн сокуонньуттартан сорохторо: «Үөрэтээччи, Эн бэркэ да эттиҥ!» – дэспиттэрэ. 40 Бу кэннэ Киниттэн тугу эмэ ыйытыахтарын толлубуттара.
Христос ким Уолай?
41 Иисус кинилэргэ эппитэ: «Христоһу тоҕо Давид Уола диэн ааттыылларый? 42-43 Саалтыыр кинигэтигэр Давид этэр: „Айыы Тойон мин Тойоммор өстөөхтөргүн, үктэл оҥостон олорор гына Эйиэхэ самнаран биэриэхпэр диэри, Мин уҥа өттүбэр олор диэбитэ“ диэн. 44 Давид Кинини Тойонум диэн ааттыыр буоллаҕына, оччоҕо Кини хайдах Давид Уола буоларый?»
45 Бар дьон Кинини истэн турдаҕына, Иисус үөрэнээччилэригэр эппитэ: «46 Уһун таҥаһы таҥналларын, болуоссаттарга уруйданалларын, синагогаларга инники эрээккэ олороллорун, ыҥырыылаах малааһыннарга бастыҥ олоххо өттүгэстээн сыталларын сөбүлүүр сокуонньуттартан сэрэнэр буолуҥ; 47 кинилэр огдооболор дьиэлэрин хорон сииллэрин, дьон көрөрүгэр өр үҥэллэрин иһин, саамай ыар буруйга тиксиэхтэрэ».

21

Огдообо сиэртибэтэ
1 Иисус харчы иһиттэригэр бэлэхтэрин түһэрэр баайдары көрбүтэ; 2 онно биир дьадаҥы огдообо дьахтар кэлэн, икки алтан харчыны укпутун көрөн, 3 эппитэ: «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: бу дьадаҥы огдообо барыларыттан элбэҕи укта; 4 атыттар бары бэйэлэриттэн ордору эрэ Таҥараҕа[181] биэрбиттэрэ, оттон кини айаҕын ииттэр кырыымчык харчытын олоччу укта».
Бүтэр уһук бэлиэлэрэ
5 Сорохтор Таҥара Дьиэтэ күндү тааһынан тутуллубутун, баай бэлэҕинэн киэргэтиллибитин туһунан кэпсэппиттэригэр, Иисус эппитэ: 6 «Манна көрөргүт барыта таастан таас хаалбат гына урусхалланар кэмэ кэлиэҕэ».
Кэнэҕэски сойуолааһын туһунан
7 Киниттэн ыйыппыттара: «Үөрэтээччи! Ити эппитиҥ хаһан туолуоҕай? Ону туох бэлиэнэн билэбит?»
8 Кини эппитэ: «Сэрэхтээх буолуҥ, ким да албыныгар киирэн биэрбэт курдук, сылдьыҥ. Үгүстэр Мин ааппынан ааттанан кэлэн, бу – Мин, кэм кэлэн эрэр диир буолуохтара. Эһиги кинилэри батыһаайаҕыт. 9 Араас сэрии, өрө туруу буолбутун иһиттэххитинэ эмиэ уолуйбат буолуҥ. Ол барыта буолуохтаах эрээри, өссө да бүтэр уһук буолбатах». 10 Итиэннэ эппитэ: «Норуот норуоту, саарыстыба саарыстыбаны утары туруоҕа; 11 онон-манан күүстээх сир хамсааһыннара буолуталыахтара, сир устун сут, өлүү сутула туруо, халлааҥҥа дьулаан суоллар, сүдү бэлиэлэр көстүөхтэрэ. 12 Бу барыта буолуон иннинэ, эһигини сойуолаһыахтара, тутан ылаттыахтара; синагогаларга дьүүллүөхтэрэ, хаайыыга угуохтара, Мин туспуттан ыраахтааҕылар, тойоттор иннилэригэр туруоруохтара. 13 Оччоҕо эһиги кинилэргэ Миигин туоһулуур тоҕоостонуоххут. 14 Өйдөөн кэбиһиҥ: кинилэргэ тугу хоруйдуургутун эрдэттэн тобула сатаамаҥ: 15 Мин эһиэхэ утарылаһааччыларгыт тугу да булан утары эппэт, самнарбат тылларын, муударай өйдөрүн биэриэҕим. 16 Оннооҕор төрөппүттэргит, убайдаргыт-бырааттаргыт, урууларгыт, доҕотторгут эһигини таҥнарыахтара, сороххутун өлөртүөхтэрэ; 17 бары эһигини Мин аатым туһуттан абааһы көрүөхтэрэ, 18 ол гынан баран эһигиттэн биир баттах түһүө суоҕа. 19 Тулуурдаах буолуҥ – тулуургут эһигини быыһыаҕа.
Иерусалим урусхалланарын өтө көрүү
20 Иерусалимы сэрииһиттэр иилии эргийбиттэрин көрдөххүтүнэ, урусхалланара чугаһаабытын өйдүөххүт. 21 Оччоҕо Иудеяҕа баар дьон хайаҕа куоттуннар, Иерусалим иһинээҕилэр куораттан таҕыстыннар, оттон чугас дэриэбинэлэргэ сылдьар дьон куоракка киирбэтиннэр. 22 Тоҕо диэтэххэ, ол – Суруйууларга этиллибит барыта туоларын туһугар кэлбит иэстэбил кэмэ буолар. 23 Ыарахан да буолуо ол саҕана оһоҕостоох дьахталларга, эмиийдээх оҕолоох ийэлэргэ: сир үрдүгэр улуу кутурҕан буолуоҕа, бу норуокка Таҥара уора-кылына түһүөҕэ. 24 Норуот болоттон охтуоҕа, араас омукка билиэн барыаҕа. Таҥараны билбэт омуктар кэмнэрэ ааһыар диэри, Иерусалим кинилэр тэпсилгэннэрэ буолуоҕа.
Киһи Уолун кэлиитэ
25 Күҥҥэ, ыйга, сулустарга дьикти бэлиэлэр көстүөхтэрэ; муора ньирилиириттэн, барылас баалланарыттан ыгылыйан, сир норуоттара санаалара түһүөҕэ, 26 дьон, аан дойдуга ааҥнаан эрэр алдьархайы кэтэһэн өлөрдүү куттаныахтара; халлаан күүстэрэ ол курдук айгырыахтара. 27 Дьэ оччоҕо Киһи Уола улуу күүстэнэн, кэрэмэн килбиэннэнэн былыкка уйдаран кэлэн иһэрин көрүөхтэрэ. 28 Бу этиллибит туолан бардаҕына, эһиги сүһүөххүтүгэр туран санньыйбыт төбөҕүтүн өрө көтөхтөххүтүнэ, быыһанар кэмҥит чугаһаабытын көрүөххүт.
Смоковница холобура
29 Итиэннэ маннык домоҕу кэпсээбитэ: «Бу үүнэн турар смоковницаны уонна атын да мастары ылан көрүҥ. 30 Сэбирдэхтэрэ тыллан эрэллэрин көрдөххүтүнэ, эһиги сайын чугаһаабытын билэҕит. 31 Син ол кэриэтэ бу этиллибит барыта туолан эрэрин көрдөххүтүнэ, Таҥара Саарыстыбата чугаһаабытын билиэххит. 32 Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: субу көлүөнэ эстэ да илигинэ, Мин эппитим барыта туолуоҕа. 33 Сир-халлаан суола суох симэлийиэҕэ, оттон Мин тылым симэлийиэ суоҕа.
Сэргэх буолуу
34 Сүрэххит көртөн-нартан, арыгыттан, олох түбүгүттэн бэрдийбэтин, ити эппит Күнүм күүппэтэх кэмҥитигэр соһуччу тиийэн кэлбэтин туһугар, эһиги бэйэҕитин көрүнэ сылдьыҥ: 35 ол Күн сир үрдүгэр олорооччуларга барыларыгар, илим түһэринии, соһуччу кэлиэҕэ. 36 Онон сэргэх буолуҥ, бу буолаары турар алдьархайтан быыһанан Киһи Уолун иннигэр турар туһугар, өрүү үҥэ сылдьыҥ».
37 Күнүһүн Кини Таҥара Дьиэтигэр үөрэтэрэ, оттон киэһэтин Елеон хайатыгар тахсан, түүнүн онно хаалара. 38 Бар дьон сарсыарда бэрт эрдэ Кинини истэ Таҥара Дьиэтигэр кэлэллэрэ.

22

Иуда Иисус Христоһу таҥнарарга быһаарынар
1 Паасха диэн ааттанар Көтөхтөрүүтэ суох Килиэп бырааһынньыга чугаһаабыта. 2 Архиерейдар уонна сокуонньуттар норуоттан чаҕыйар буолан, Иисуһу хайдах эмэ гынан биллибэтинэн өлөрөр сылтаҕы көрдүү сатаабыттара. 3 Дьэ ол саҕана Искариот диэн ааттаах Иудаҕа, Уон Иккиэлэртэн биирдэстэригэр, сатана киирбитэ. 4 Иуда архиерейдарга уонна Таҥара Дьиэтин харабылын тойотторугар тиийэн, Иисуһу хайдах тутан биэрэр туһунан кэпсэппитэ. 5 Кинилэр үөрэн харчы төлүөх буолбуттара. 6 Иуда кинилэргэ тылын биэрэн, Иисуһу дьон көрбөт кэмигэр туттараары, тоҕоостоох түгэни көрдүү сатыы сылдьыбыта.
Паасхаҕа бэлэмнэнии
7 Көтөхтөрүүтэ суох Килиэп бырааһынньыгар, Паасхаҕа, анаммыт бараан оҕото өлөрүллэр күнэ үүммүтэ. 8 Иисус Петрдаах Иоанны: «Баран, биһиэхэ паасханы[182] бэлэмнээҥ», – диэн соруктаан ыыппыта.
9 «Паасханы ханна бэлэмниэхпитин баҕараҕыный?» – кинилэр ыйыппыттара.
10 Иисус эппитэ: «Куоракка киирэн иһэн, купсууннаах уу илдьэ иһэр киһини көрсүөххүт. Кинини батыһан, ханна киирэр да, онно киирсээриҥ; 11 дьиэҕэ киирэн, хаһаайыҥҥа „Үөрэтээччи үөрэнээччилэрин кытта Паасха аһын аһыахтаах хоһо ханнатын ыйыттарар“ диэтэххитинэ, 12 кини эһиэхэ бырааһынньыкка анаан хайыы-үйэ толору тэриллибит киэҥ-куоҥ үөһээҥҥи хоһу көрдөрүөҕэ, онно бэлэмнээриҥ».
13 Кинилэр куоракка тиийэн, Иисус тугу эппитин барытын булан паасханы бэлэмнээбиттэрэ.
Айыы Тойон Аһылыга
14 Кэмэ кэлбитигэр Иисус онно тиийэн Апостолларын кытта аһаары өттүгэстээн сыппыта. 15 Кини эппитэ: «Эрэйи-буруйу көрө иликпинэ, эһигини кытта бииргэ бу Паасха аһын аһыахпын олус баҕарбытым. 16 Эһиэхэ этэбин: бу Паасха аһылыгын, аны Таҥара Саарыстыбатыгар буолуор диэри, Мин аһыам суоҕа».
17 Итиэннэ иһити ылан Таҥараҕа махтанан баран, эппитэ: «Маны ылан үллэстэн иһиҥ. 18 Эһиэхэ этэбин: Таҥара Саарыстыбата кэлиэр диэри, Мин аны бу арыгыттан – виноград отонуттан – испэппин».
19 Итиэннэ килиэби ылан, Таҥараҕа махтанан баран, тоһутан кинилэргэ биэрбитэ уонна эппитэ: «Бу – эһиги тускутугар бэриллэр Мин Этим-сииним; Миигин ахтан-санаан туран, эһиги маннык гынар буолуҥ».
20 Аһылык кэнниттэн кинилэргэ иһити биэрэн баран, эппитэ: «Бу иһит – эһиги тускутугар тохтор Мин Хааным бигэргэппит Саҥа Кэс Тыла. 21 Миигин таҥнарар киһи илиитэ Миэнин кытта биир остуолга баар; 22 Киһи Уола анаммытынан баран иһэр, ол эрээри Кинини таҥнарааччыны сор-муҥ кэтэһэр». 23 Үөрэнээччилэр бэйэ-бэйэлэрин икки ардыгар ким оннук быһыыланыан сөбүн кэпсэтэн барбыттара.
Ким саамай улаханый?
24 Үөрэнээччилэр кинилэртэн хайалара ордук улахан аатырыахтааҕын туһунан мөккүспүттэрэ. 25 Иисус эппитэ: «Ыраахтааҕылар норуоттары баһылыыллар, бастаахтар үтүөнү оҥорооччуларбыт дэнэллэр. 26 Оттон эһиэхэ оннук буолуо суохтаах: улахаҥҥыт – кыраҕыт курдук буоллун, баһылыккыт – үлэһиккит курдук буоллун. 27 Хайалара улаханый: аһаары өттүгэстээн сытааччы дуу, эбэтэр кинини аһатар үлэһитэ дуу? Өттүгэстээн сытааччы буолбатах дуо? Оттон Мин эһиэхэ үлэһиккит кэриэтэбин.
28 Миигин тургутар бары ыарахан суолларга эһиги Миигинниин бииргэ сылдьыбыккыт, 29 онон Аҕам Миэхэ биэрбит Саарыстыбатын Мин эһиэхэ биэрэбин. 30 Мин Саарыстыбабар эһиги Миигинниин биир остуолга аһыаххыт, бүрүстүөлгэ олорон Израиль уон икки аҕатын ууһун дьүүллүөххүт».
Петр мэлдьэһиитин өтө көрүү
31 Онтон Айыы Тойон эппитэ[183]: «Симон! Симон! Сатана эһигини сэлиэһинэй бурдугунуу сиксийээри, көрдөспүтэ, 32 ол эрээри Мин, эн итэҕэлиҥ энчирээбэтин туһугар, үҥпүтүм. Эн эмиэ кэлин, эргиллэн кэллэххинэ, бырааттаргын бөҕөргөтөөр».
33 «Тойонуом! – диэбитэ Петр. – Мин Эйигин кытта хаалларга да, өлөргө да бэлэммин».
34 Иисус эппитэ: «Эйиэхэ этэбин, Петр: бүгүн бөтүүк хаһыытыан иннинэ, эн Миигин билбэппин диэн үстэ мэлдьэһиэҥ».
Кумааһынньык, матаҕа уонна батас
35 Онтон үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Мин эһигини кумааһынньыга да, матаҕата да, атах таҥаһа да суох ыыппыппар эһиги туох эмэ кыһалҕаҕа ыллара сылдьыбыккыт дуо?»
«Суох, туох да кыһалҕаны билбэтэхпит», – дэспиттэрэ.
36 Иисус эппитэ: «Оттон билигин ким кумааһынньыктаах – онтун угуннун, матаҕатын эмиэ ыллын; оттон ким онтуката суох, ол сонун атыылаан батас атыыластын. 37 Эһиэхэ этэбин: Суруйууларга „Кинини хара дьайдаахтарга тэҥнээбиттэрэ“ диэн Мин туспунан этиллибит туолуох тустаах. Мин туспунан суруллубута барыта туолан эрэр».
38 Кинилэр эппиттэрэ: «Тойоммуот, манна икки батас баар».
«Сөп буолуо», – диэбитэ Иисус.
Елеон хайатыгар
39 Кини мантан тахсан, үгэһинэн Елеон хайатыгар барбыта, үөрэнээччилэрэ кэнниттэн батыспыттара. 40 Онно тиийэн баран, кинилэргэ эппитэ: «Тургутууну тулуйар туһугар, үҥүҥ». 41 Итиэннэ Бэйэтэ, бырахтахха, таас тиийэр сиригэр баран, сөһүргэстээн туран үҥпүтэ: 42 «Аҕаа! Оо, арай Эн бу эрэй-буруй иһитин Миигин тумуннарарыҥ буоллар! Ол эрээри Мин көҥүлбүнэн буолбатын, Эн көҥүлгүнэн буоллун».
43 Халлаантан Аанньал көстөн, Кинини бөҕөргөппүтэ. 44 Иисус ис-иһиттэн муунтуйан, ордук кыһаллан үҥпүтэ, Кини көлөһүнэ сиргэ саккырыы тохтор хаан курдуга[184].
45 Үҥэн бүтэн баран, үөрэнээччилэрин кэлэн көрбүтэ, санааҕа хам баттатан, утуйа сыталлара. 46 «Тоҕо утуйа сытаҕыт? – диэбитэ Кини. – Тургутууну тулуйар туһугар, туран үҥүҥ».
Иисус Христоһу тутуу
47 Арай бу этэ турдаҕына, дьон кэлэн иһэрэ көстүбүтэ, инники Уон Иккиэлэртэн биирдэстэрэ Иуда иһэрэ. Кини Иисуһу уураары, ыкса тиийэн кэлбитэ. Иуда «мин кими ууруубун да, ол Иисус буолуоҕа» диэн дьоҥҥо эрдэттэн бэлиэ биэрбит этэ.
48 Иисус киниэхэ эппитэ: «Иуда! Эн Киһи Уолун уурааҥҥын таҥнараҕын дуу?»
49 Онуоха үөрэнээччилэр туох буолан эрэрин өйдөөн: «Тойоммуот! Батаһынан охсуһабыт дуо?» – диэн ыйыппыттара. 50 Биир үөрэнээччитэ архиерей кулутун уҥа кулгааҕын быһа охсубута.
51 «Түксү, тохтооҥ», – диэбитэ Иисус итиэннэ кулут кулгааҕын тарбаҕынан таарыйан үтүөрдэн кэбиспитэ. 52 Онтон Кинини утары мустубут архиерейдарга, Таҥара Дьиэтин харабылын тойотторугар уонна аҕа баһылыктарга эппитэ: «Ороспуойу тутарга дылы, эһиги Миэхэ болоттонон, үөрбэлэнэн кэлбиккит. 53 Мин эһигини кытта күн аайы Таҥара Дьиэтигэр сылдьар этим да, эһиги Миигин тыыппатаххыт; оттон билигин – эһиги кэмҥит, хараҥа былааһа».
Петр мэлдьэһиитэ
54 Иисуһу тутан архиерей дьиэтигэр илдьибиттэрэ. Петр ыраахтан батыһан испитэ. 55 Тиэргэн ортотугар кулуһун оттубуттарыгар дьон уот тула олорбуттара, Петр кинилэр аттыларыгар олорбута. 56 Биир чаҕар кыыс кини уот таһыгар олордоҕуна, одуулаһан баран: «Бу киһи э